Đối sánh môn toán giai đoạn 2021-2025 cho thấy chất lượng có sự phân hóa rõ giữa các vùng, miền, thậm chí trong nhóm thành phố trực thuộc T.Ư cũng tồn tại khoảng cách đáng kể. Điều này đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận sâu hơn, không chỉ ở điểm thi mà ở cấu trúc chất lượng dạy học và các yếu tố hệ thống phía sau.
Trong thời đại công nghiệp 4.0, khi trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn chi phối đời sống, môn toán giữ vai trò nền tảng trong giáo dục phổ thông (GDPT). Không chỉ dừng ở tính toán, toán học rèn luyện cho học sinh tư duy logic, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề – những năng lực cốt lõi của tư duy khoa học và tư duy thuật toán.
Toán học là ngôn ngữ của khoa học – công nghệ, hiện diện trong nhiều lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu, kỹ thuật, tài chính hay y học. Vì vậy, chất lượng dạy và học toán ảnh hưởng trực tiếp đến việc hình thành nguồn nhân lực công nghệ, đặc biệt là AI.
Nhiều quốc gia đã đổi mới mạnh mẽ dạy và học toán theo hướng phát triển năng lực: giảm ghi nhớ máy móc, tăng cường giải quyết vấn đề thực tiễn, mô hình hóa, tư duy thống kê và ứng dụng công nghệ số. Học sinh được khuyến khích khám phá, thảo luận, trình bày nhiều cách giải, làm dự án thực tiễn, thay vì học công thức, giải đề.
Chương trình GDPT 2018 đã tiếp cận theo hướng này. Tuy nhiên, quá trình triển khai còn phụ thuộc lớn vào năng lực giáo viên, điều kiện dạy học và cách thức kiểm tra, đánh giá. Chính vì vậy, kết quả thi toán còn là “tấm gương” của toàn bộ hệ thống giáo dục.
Trong kỷ nguyên số, toán là nền tảng để làm chủ công nghệ và giữ vai trò then chốt trong các kỳ thi, đặc biệt kỳ thi tốt nghiệp THPT. Tuy nhiên, so sánh toàn quốc chưa phản ánh rõ khác biệt vùng miền, nên cần đối sánh theo nhóm địa phương có điều kiện tương đồng.
Trước ngày 1.7.2025, Việt Nam có 6 thành phố trực thuộc T.Ư. Sau mốc này, có thêm 6 tỉnh được sáp nhập vào 6 thành phố. Vì vậy, khi phân tích kết quả môn toán giai đoạn 2021–2025, cần đặt trong bối cảnh nhóm 12 địa phương, để bảo đảm tính hợp lý thực tiễn phát triển giáo dục.
Điểm trung bình của nhóm được tính bằng trung bình cộng điểm toán của 12 địa phương theo từng năm, trong khi mức trung bình cả nước là kết quả của 63 địa phương. Kết quả cho thấy điểm trung bình của nhóm luôn cao hơn mặt bằng chung cả nước.
Tính bình quân 5 năm, mỗi địa phương được lấy điểm trung bình của 5 năm liên tiếp. Nhóm 12 địa phương đạt mức 6,24 điểm, cao hơn mức 5,93 của cả nước khoảng 0,3 điểm. Dù không lớn, khoảng cách này cho thấy đây là nhóm có chất lượng dạy và học toán khá tốt, phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội và đội ngũ giáo viên ở các đô thị, địa phương phát triển.
Tuy nhiên, chênh lệch trong nhóm vẫn rõ rệt. So với mức trung bình cả nước, có 10 địa phương cao hơn, trong khi Hậu Giang và Sóc Trăng thấp hơn. Nếu so với mức trung bình của nhóm, chỉ 7 địa phương vượt lên, chủ yếu là các đô thị lớn và địa phương có điều kiện kinh tế tốt như Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP.HCM và các tỉnh công nghiệp. Những nơi này có hệ thống trường học đa dạng, môi trường cạnh tranh và khả năng tiếp cận giáo dục STEM (khoa học-công nghệ-kỹ thuật-toán học) tốt hơn.
Ngược lại, các địa phương như Huế, Cần Thơ, Quảng Nam, Hậu Giang, Sóc Trăng có điểm thấp hơn trung bình nhóm, chủ yếu do còn nhiều khu vực khó khăn, điều kiện dạy và học hạn chế.
Khoảng cách giữa địa phương cao nhất và thấp nhất lên tới hơn 1,2 điểm, phản ánh rõ sự khác biệt về điều kiện phát triển và chất lượng giáo dục. Nhìn chung, các vùng kinh tế phát triển vẫn có lợi thế rõ rệt, trong khi một số khu vực còn nhiều thách thức. Dữ liệu điểm và thứ hạng môn toán của 12 địa phương thể hiện ở bảng sau.
Nếu đặt kết quả môn toán năm 2025 của 6 thành phố trực thuộc T.Ư (mới) trong tương quan xếp hạng với 34 tỉnh, thành phố mới sau sáp nhập, có thể rút ra một số nhận định tổng quan sau.
Trước hết, phần lớn các thành phố trực thuộc trung ương đều nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về môn toán. Hà Nội đạt 5,29 điểm (hạng 2/34), TP.HCM 5,26 điểm (hạng 3/34), và Hải Phòng 5,13 điểm (hạng 4/34). Ba đô thị lớn này đều thuộc top 5, cho thấy lợi thế rõ rệt về dạy và học toán.
Tiếp theo là Huế (4,90 điểm, hạng 7) và Đà Nẵng (4,89 điểm, hạng 8), tiếp tục khẳng định mặt bằng dạy học toán ở các đô thị lớn nhìn chung vẫn ở mức cao so với cả nước.
Trong khi đó, Cần Thơ chỉ đạt 4,32 điểm, xếp hạng 27/34, thấp hơn đáng kể. Kết quả này phản ánh phần nào thực trạng chung của khu vực đồng bằng sông Cửu Long, nơi điểm toán thường thấp hơn nhiều vùng khác.
Nhìn tổng thể, 5/6 thành phố trực thuộc T.Ư nằm trong top 10 toàn quốc về môn toán năm 2025, cho thấy lợi thế của đô thị lớn về điều kiện giáo dục, đội ngũ và môi trường học tập. Tuy nhiên, khoảng cách giữa Cần Thơ và các thành phố còn lại cũng cho thấy chênh lệch vùng miền vẫn tồn tại.
Đáng lưu ý, sau sáp nhập, sự chênh lệch này có thể bị “che lấp” trong số liệu trung bình. Nếu thiếu phân tích chi tiết theo vùng, nguy cơ bỏ sót các “vùng trũng” giáo dục là rất lớn.
Để lý giải sự khác biệt trên, cần nhìn từ 3 cấp độ: lớp học, nhà trường và hệ thống.
Ở cấp lớp học, phương pháp dạy học vẫn là yếu tố quyết định. Nhiều nơi vẫn nặng về luyện tập dạng bài, trong khi yêu cầu mới là phát triển tư duy và năng lực. Khi đề thi thay đổi, những hạn chế này bộc lộ rõ và những học sinh yếu sẽ mất tự tin khi gặp dạng đề thi mới.
Ở cấp nhà trường, sự khác biệt về điều kiện cơ sở vật chất, quy mô lớp học, và văn hóa học tập ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả. Những trường có môi trường học tập tích cực, chú trọng STEM thường có kết quả tốt hơn.
Ở cấp hệ thống, việc phân bổ giáo viên, đầu tư nguồn lực và chính sách hỗ trợ vùng khó khăn đóng vai trò then chốt. Những địa phương thiếu giáo viên toán giỏi thường gặp khó khăn kéo dài, khó cải thiện trong ngắn hạn.
Ông Hà Quang Trọng, Chủ tịch UBND xã Văn Lăng, sáng 8/4 cho biết quyết định đình chỉ với hiệu trưởng có hiệu lực ngay.
Theo ông, cơ quan chức năng phát hiện thịt dùng nấu ăn bán trú ở trường Mầm non Hòa Bình dương tính với virus tả lợn châu Phi, khuẩn Ecoli, trùng khớp với kết quả xét nghiệm tự phát của phụ huynh.
"Xã đã chỉ đạo trường đổi nhà cung cấp thực phẩm uy tín, rà soát quy trình bán trú, có phụ huynh phối hợp giám sát", ông Trọng nói.
Sự việc bắt đầu hôm 25/3, sau khi một phụ huynh phát hiện thịt dùng để nấu ăn bán trú có mùi "bất thường" và "phần mỡ có màu vàng".
Các phụ huynh gặp hiệu trưởng để phản ánh, song ban giám hiệu khẳng định thịt không có vấn đề gì. Hiệu trưởng, hiệu phó và một số nhân viên nhà bếp còn rang thịt và nếm trước mặt phụ huynh, nhằm khẳng định chất lượng.
Vì không yên tâm, phụ huynh đã yêu cầu dùng nguyên liệu khác cho bữa ăn, đồng thời góp tiền mang mẫu thịt đi xét nghiệm. Sau một ngày, họ nhận kết quả mẫu thịt dương tính với vi khuẩn Ecoli và virus dịch tả lợn châu Phi.
Hơn 100 phụ huynh sau đó đồng loạt cho con nghỉ học. Số trẻ đến trường hàng ngày chỉ khoảng 20-30 em trên 150.
Theo ông Trọng, sức khỏe của học sinh và giáo viên trường Mầm non Hòa Bình hiện bình thường. Khoảng 60-70 trẻ đã đi học lại, tương đương 50% tổng số toàn trường.
Trong buổi làm việc với xã sáng nay, ông Dương Văn Lượng, Phó chủ tịch tỉnh Thái Nguyên, đề nghị công an khẩn trương điều tra, làm rõ nguyên nhân và nguồn gốc thực phẩm gây nhiễm khuẩn và trách nhiệm các bên. Cùng đó, địa phương kiểm tra dấu hiệu vi phạm của ban giám hiệu trường Hòa Bình.
Ông Lượng nhấn mạnh an toàn thực phẩm gắn trực tiếp với sức khỏe người dân, đặc biệt là trẻ em, nên phải đảm bảo an toàn, kiểm soát chặt nguồn cung và quy trình chọn nhà thầu.
Theo thông tin trên website, trường Mầm non Hòa Bình được thành lập năm 2002, là trường bán công, tới năm 2010 chuyển thành trường công lập. Các phụ huynh cho biết tiền ăn của trẻ khoảng 20.000 đồng một ngày.
Câu chuyện lan tỏa sau khi Đài truyền hình Hà Nam đăng tải đoạn video về hoàn cảnh của Zichen, hôm 13/4. Chỉ sau một thời gian ngắn, nó đã thu hút hơn 46 triệu lượt xem trên các nền tảng mạng xã hội.
Cha qua đời vì bệnh hiểm nghèo từ vài năm trước, mẹ tái hôn rồi rời đi, Zichen lớn lên cùng ông nội tại một vùng quê nghèo. Mỗi khi suất ăn ở trường có món thịt, Zichen đều lặng lẽ gói ghém một phần mang về.
"Em lo nếu không được ăn thịt ông sẽ yếu nên mang về, mong ông sống thật lâu", cậu bé chia sẻ.
Ở nhà, Zichen tự mình đảm đương mọi việc nhà, từ nấu cơm, giặt giũ đến phơi quần áo. Ông nội em cho biết dù ban ngày tỏ ra mạnh mẽ, nhưng ban đêm Zichen thường khóc vì nhớ cha mẹ. Người ông 73 tuổi áy náy vì sức yếu, không thể cho cháu một cuộc sống đủ đầy hơn.
Cô Vương, giáo viên chủ nhiệm của Zichen, cho biết em là học sinh ngoan và cực kỳ hiểu chuyện.
"Nếu không may có chuyện gì với ông, đứa bé này sẽ là con tôi. Tôi xin hứa sẽ nuôi cháu đến lúc trưởng thành", cô nói.
Dưới phần bình luận, hàng nghìn người bày tỏ ngưỡng mộ trước nghị lực của Zichen, đồng thời mong muốn được quyên góp hỗ trợ em. Cũng nhiều người trách mẹ Zichen vì bỏ rơi em khi còn quá nhỏ.
Ngay khi sự việc gây bão truyền thông, chính quyền địa phương và Hội Liên hiệp Phụ nữ cho biết đang xem xét chính sách hỗ trợ cho Zichen.
Trong bảng xếp hạng đại học châu Á 2026 của THE cuối tháng trước, Đại học Công nghệ Petronas leo lên 8 bậc để đứng ở vị trí thứ 35. Đây là thứ hạng cao nhất mà một đại học ở Malaysia đạt được trong 10 năm qua ở bảng này.
Tổng cộng, Malaysia có 27 trường được xếp hạng, gấp ba lần so với năm 2017. Sáu trường vào top 100, trong khi ở các năm trước chỉ có 1-4 đại diện.
THE đánh giá Malaysia có thành tích nổi bật tại khu vực Đông Nam Á. Phil Baty, Giám đốc phụ trách các vấn đề toàn cầu của THE, nói nước này có những bước tiến lớn.
"Malaysia ngày càng trở thành một cường quốc giáo dục đại học quan trọng, không chỉ ở châu lục mà còn trên toàn thế giới", ông nói.
Chuyên gia dữ liệu của THE, Catherine Tushabe, đánh giá mức tăng điểm trung bình của các đại học Malaysia "cao hơn nhiều" so với mức trung bình toàn cầu. Mặc dù không phải tất cả trường đều tăng thứ hạng, nhưng đà tăng trưởng này góp phần giúp các đại diện từ Malaysia hiện diện trong top cao.
Xu hướng này cũng tương đồng với bảng xếp hạng châu Á 2026 của QS, công bố cuối năm ngoái. Tiêu biểu là Đại học Malaya - ngôi trường từng xếp hạng 9 vào năm 2023, và duy trì trong top 20. Từ 36 trường, đến nay 49 trường của Malaysia được QS xếp hạng, số vào top 100 tăng từ 8 lên 10.
Hai bảng xếp hạng THE và QS có điểm tương đồng là chất lượng và danh tiếng học thuật (nghiên cứu, giảng dạy, bài báo khoa học) chiếm trọng số cao. Cùng đó là các tiêu chí liên quan yếu tố quốc tế (hợp tác chuyển giao, sinh viên).
Nhìn chung, ở top 30 của cả hai bảng, các trường của Malaysia chỉ xếp sau một số trường hàng đầu từ Trung Quốc, Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc.
Ông Gerard A. Postiglione, giáo sư chủ nhiệm khoa Giáo dục tại Đại học Hong Kong, đánh giá sự tiến bộ của Malaysia do học hỏi từ hàng xóm Singapore và tận dụng lợi thế dân số đông để trở thành đối tác ASEAN lớn nhất của Trung Quốc trong các dự án giáo dục xuyên quốc gia (TNE).
Còn theo James Chin, giáo sư nghiên cứu châu Á tại Đại học Tasmania, thành tích của Malaysia là nhờ nỗ lực định vị quốc gia như một trung tâm giáo dục trong khu vực, các trường tư thục tập trung (như Đại học Công nghệ Petronas, Sunway) vào việc cải thiện thứ hạng.
"Điểm mạnh của hệ thống là các trường đại học tư thục đang hoạt động rất tốt, họ coi trọng việc xếp hạng", ông cho hay.
