"Tôi rất thất vọng về người Kurd", Tổng thống Mỹ Donald Trump nói tại Nhà Trắng hôm 11/5 khi đề cập nỗ lực vũ trang cho người biểu tình chống chính phủ Iran. "Họ muốn xuống đường nhưng không có vũ khí. Chúng tôi nghĩ người Kurd sẽ giúp chuyển vũ khí, nhưng họ lại khiến chúng tôi thất vọng".
Theo ông chủ Nhà Trắng, Mỹ đã gửi đi "một số súng và đạn dược", nhưng lô hàng "đáng lẽ phải được chuyển đi thì bị giữ lại".
Những phát biểu này tiếp tục thổi bùng tranh cãi vốn xuất hiện từ đầu tháng 3. Tuy nhiên, cho tới nay chưa có bằng chứng công khai nào cho thấy lô hàng này thực sự tồn tại hoặc đã được chuyển tới khu vực người Kurd ở Iraq.
Người Kurd là một trong những cộng đồng sắc tộc lớn nhất thế giới không có quốc gia riêng, dân số khoảng 30-40 triệu người sống rải rác tại Thổ Nhĩ Kỳ, Iraq, Iran và Syria.
Các nhóm vũ trang người Kurd được biết đến là một trong những lực lượng chiến đấu hiệu quả tại Trung Đông, từng phối hợp với Mỹ trong chiến dịch chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng. Kinh nghiệm tác chiến tại vùng hiểm trở cùng mạng lưới hoạt động dọc biên giới Iran khiến người Kurd được xem là lựa chọn tiềm năng nếu Washington muốn tăng sức ép với Tehran.
Do đó, ngay sau khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến nhằm vào Iran cuối tháng 2, các quan chức của Washington đã xuất hiện trên truyền thông và đề cập khả năng các nhóm đối lập người Kurd ở Iran có thể tham gia gây bất ổn và lật đổ chính phủ nước này.
CNN đầu tháng 3 dẫn các nguồn tin cho biết Tổng thống Trump đã liên lạc với Mustafa Hijri, một trong những thủ lĩnh người Kurd bị Iran truy nã gắt gao nhất. Ông Trump cũng trao đổi về chiến dịch của Mỹ với các thủ lĩnh người Kurd tại Khu tự trị người Kurd ở miền bắc Iraq (KRG).
Theo các nguồn tin, Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đã lên kế hoạch hỗ trợ lực lượng người Kurd với mục tiêu châm ngòi một cuộc nổi dậy chống chính quyền Iran. CIA không bình luận về thông tin này.
Một tháng sau, Tổng thống Trump nói với Fox News rằng Washington đã gửi "rất nhiều súng trường" cho các nhóm đối lập người Kurd ở Iran, đồng thời tuyên bố người Kurd giữ lại số vũ khí này mà không đưa ra thêm chi tiết nào. Trong những ngày sau đó, ông Trump nhắc lại cáo buộc này rõ ràng hơn, sử dụng từ "lấy cắp".
Daily Beast ngày 1/5 dẫn lời Tổng thống Trump nói ông "không hài lòng" với cách chuyển giao vũ khí và chỉ một "lượng nhỏ" đến tay người Kurd ở Iran.
"Chúng ta sẽ xem ai đang giữ số vũ khí đó. Tôi không hài lòng với những gì người Kurd đã làm", ông nói.
Tuyên bố của ông Trump cho thấy dường như có một bên trung gian nào đó đã tham gia quá trình. Thông tin này lập tức gây chấn động KRG, khu vực vốn có quan hệ an ninh chặt chẽ với Mỹ.
Các nhóm vũ trang của người Kurd ở Iran đồng loạt bác bỏ cáo buộc. PJAK cho biết họ "không nhận bất cứ thứ gì". KDPI khẳng định họ không nhận và thêm rằng không chuyển vũ khí cho người biểu tình tại Iran.
"Người biểu tình không thể xuống đường với súng. Nếu có vũ khí, đó sẽ là chiến tranh chứ không còn là biểu tình nữa", Mustafa Mawloudi, phó tổng thư ký KDPI, nói.
Nhiều nhóm khác như Komala, PAK hay Khabat phủ nhận được Mỹ hỗ trợ quân sự. Hana Yazdanpanah, đại diện đối ngoại của PAK, cho biết lực lượng này vẫn chủ yếu sử dụng "những khẩu Kalashnikov cũ từng dùng để chiến đấu chống IS".
Giới chức KRG tại Iraq cũng bác bỏ vai trò trung gian trong kế hoạch của CIA mà truyền thông Mỹ đề cập. Qubad Talabani, phó thủ hiến KRG, nói cuộc đối đầu Mỹ - Iran "không phải cuộc chiến của chúng tôi".
Hai thế lực chính trị lớn nhất KRG là KDP ở thủ phủ Erbil và PUK tại Sulaymaniyah công khai đổ lỗi lẫn nhau. Một số quan chức PUK cho rằng nếu thực sự tồn tại lô vũ khí Mỹ, khả năng cao nó đi qua Erbil, nơi sân bay thường xuyên tiếp nhận máy bay quân sự Mỹ.
Trong khi đó, KDP phủ nhận liên quan và cho rằng các cáo buộc qua lại chỉ làm tổn hại lợi ích của người Kurd. Majid Shingali, lãnh đạo KDP, nhấn mạnh chính quyền KRG không muốn trở thành một phần trong cuộc chiến với Iran.
Tranh cãi càng trở nên phức tạp sau phát biểu của Bafel Talabani, lãnh đạo PUK. Trong cuộc phỏng vấn với nhà báo Anh Piers Morgan, ông không phủ nhận hoàn toàn khả năng lô vũ khí tồn tại.
"Tuyên bố của ông Trump không phải tự nhiên mà có", Talabani nói, đồng thời mô tả sự việc là "đáng xấu hổ".
Tuy nhiên, nhiều quan chức và nhà nghiên cứu khu vực cho rằng toàn bộ câu chuyện có thể xuất phát từ thông tin sai lệch hoặc sự phóng đại của Tổng thống Trump. Ông có thể đã nhầm lẫn giữa các nhóm người Kurd tại Iraq, Iran, Syria và Thổ Nhĩ Kỳ, vốn có quan hệ chồng chéo nhưng không phải là một.
"Những gì Tổng thống Trump nói là không chính xác và chúng tôi đã đề nghị các quan chức Nhà Trắng làm rõ điều đó, nhưng dường như họ khó có thể công khai bác bỏ hoặc nói rằng những phát biểu của ông ấy là không chính xác", một quan chức người Kurd ở Erbil nói với New Arab.
Người này nhấn mạnh nếu thực sự có một lô vũ khí lớn được chuyển tới khu vực này, thông tin chắc chắn đã bị rò rỉ từ lâu.
"Chỉ cần một viên đạn được chuyển tới đây, cả thế giới đều biết", quan chức Kurd nói.
Tin Gốc: Vnexpress
