Tổn thương thận cấp hay suy thận cấp là một tình trạng lâm sàng rất phổ biến, đặc biệt ở những người đang mắc bệnh lý nặng. Bác sĩ Nguyễn Văn Thanh, phó trưởng Khoa Nội Thận – Tiết niệu Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho biết một số loại thuốc điều trị có thể là nguyên nhân trực tiếp gây ra hoặc làm diễn tiến tổn thương thận cấp trở nên trầm trọng hơn.
Đối với những người bệnh đang có tổn thương thận hoặc đang trong quá trình điều trị, việc lựa chọn và kết hợp thuốc cần được cân nhắc kỹ lưỡng để hạn chế phối hợp các thuốc có chung nguy cơ gây độc. Việc nhận diện sớm và kịp thời ngừng sử dụng các tác nhân gây độc này có thể cải thiện đáng kể kết quả điều trị.
Theo bác sĩ, nguy cơ tổn thương thận cấp do thuốc sẽ gia tăng ở các nhóm, như:
Người đang trong tình trạng mất nước (bao gồm người cao tuổi uống không đủ nước, hoặc người đang bị nôn, sốt, tiêu chảy), nhiễm trùng huyết hoặc hạ huyết áp. Người bệnh đã có tiền sử mắc bệnh thận từ trước.
Người đang sử dụng phác đồ phối hợp nhiều loại thuốc có khả năng gây độc cho thận như: thuốc giảm đau chống viêm không steroid, kháng sinh, thuốc kháng nấm, lợi tiểu, thuốc hạ axit uric máu (allopurinol), thuốc ức chế men chuyển hoặc chẹn thụ thể.
Một số loại thuốc gây tổn thương thận cấp phổ biển:
1: Kháng sinh nhóm minoglycoside (gentamicin, amikacin, tobramycin, …): Thuốc gây độc trực tiếp lên ống lượn gần dẫn đến hoại tử ống thận cấp tính. Nguy cơ tăng lên khi điều trị kéo dài trên 5–7 ngày, nồng độ thuốc trong huyết thanh cao. Thuốc có thể gây suy thận cấp mà không có thiểu niệu (đái ít) và thường tăng creatinin huyết tương sau vài ngày dùng thuốc.
Phòng ngừa: chỉ định sử dụng ngắn ngày, theo dõi nồng độ thuốc huyết thanh, ùng 1 lần/ngày hơn là chia liều. Trường hợp có suy thận mà phải dùng thuốc, cần điều chỉnh liều theo mức lọc cầu thận.
2: Vancomycin: Gây tổn thương trực tiếp ống lượn gần, tăng gốc oxy hóa, viêm kẽ thận, đôi khi tổn thương cầu thận. Nguy cơ cao hơn khi dùng liều cao, kéo dài, hoặc kết hợp với aminoglycosid. Để phòng ngừa cần duy trì nồng độ vancomycin trong mục tiêu điều trị.
3: Thuốc chống viêm không steroid gây giảm tổng hợp prostaglandin dẫn đến co mạch tiểu động mạch đến ở cầu thận, viêm ống‑kẽ thận do phản ứng quá mẫn, thậm chí gây độc tế bào, rối loạn chức năng ống thận. Tình trạng thường gặp ở người bệnh có mất nước, cao tuổi, có bệnh thận nền, suy tim, xơ gan hoặc kết hợp với các thuốc giãn mạch đi của cầu thận và/hoặc thuốc lợi tiểu.
4: Thuốc ức chế men chuyển và thuốc ức chế thụ thể angiotensin gây giãn tiểu động mạch đi, làm giảm áp lực lọc cầu thận. Nguy cơ cao hơn ở người bị hẹp động mạch thận hai bên, hạ huyết áp nghiêm trọng, thiếu dịch hoặc kết hợp lợi tiểu và/hoặc thuốc gây co mạch đến của cầu thận. Đề phòng ngừa, cần dùng liều thấp và tăng dần theo đáp ứng và dung nạp thuốc.
5: Allopurinol chủ yếu dùng để giảm axit uric trong máu và điều trị bệnh gút. Thuốc có thể gây tổn thương thận cấp do tổn thương ống thận, phản ứng quá mẫn với thuốc. Nguy cơ tăng lên nếu người bệnh đã có suy thận từ trước và cần điều chỉnh liều thuốc theo chức năng thận.
Đề phòng ngừa, cần đảm bảo đủ dịch, uống liều thấp tăng dần theo đáp ứng và dung nạp, giảm liều theo mức lọc cầu thận. Xét nghiệm sàng lọc người mang gen HLA‑B58:01 trước khi dùng allopurinol kéo dài có thể giúp giảm nguy cơ phản ứng quá mẫn nặng.
6: Thuốc cản quang tĩnh mạch gây ra bệnh thận do thuốc cản quang. Cơ chế thuốc gây co mạch thận, độc tính trực tiếp lên ống thận gây hoại tử ống thận cấp. Nguy cơ cao ở người mắc đái tháo đường, suy thận mạn, mất nước, dùng đồng thời thuốc khác (chống viêm không steroid, thuốc lợi tiểu, ức chế men chuyển, chẹn thụ thể).
Bác sĩ thường bù dịch đầy đủ trước và sau chụp phim có thuốc, tránh sử dụng thuốc cản quang không cần thiết hoặc hạn chế liều thuốc cản quang tối thiểu. Tránh dùng chống viêm không steroid trong 24–48 giờ trước/sau tiêm thuốc, ngưng hoặc điều chỉnh liều thuốc lợi tiểu,
7: Thuốc kháng nấm Amphotericin B gây co mạch thận và độc tính lên ống thận. Tuy nhiên thuốc dạng liposome (liposomal amphotericin B) gây độc thận ít hơn dạng deoxycholate. Đề phòng ngừa: Sử dụng dạng liposome nếu có điều kiện, bù dịch đủ trước truyền, điều chỉnh liều nếu có dấu hiệu suy thận.
8: Thuốc ức chế calcineurin (Cyclosporine, Tacrolimus) gây co mạch thận, tổn thương ống thận. Thuốc có thể gây suy thận mạn tính. Cần theo dõi nồng độ thuốc trong máu, giữ nồng độ trong mục tiêu, tránh liều cao kéo dài. Kết hợp đảm bảo đủ dịch, tránh kết hợp các thuốc khác có nguy cơ gây độc.
9: Thuốc lợi tiểu quai (nguy cơ tổn thương thận gián tiếp) nếu sử dụng quá liều gây lợi tiểu quá mức, giảm thể tích tuần hoàn.
10: Propofol (hiếm gặp nhưng quan trọng): Propofol là một thuốc gây mê tĩnh mạch tác dụng nhanh có thể gây suy thận cấp thông qua hội chứng truyền Propofol, liên quan đến tiêu cơ vân, nhiễm toan chuyển hóa, tổn thương cơ tim do truyền liều cao và kéo dài.
Một số biện pháp phòng ngừa chung:
– Đánh giá chức năng thận trước khi dùng các thuốc đặc biệt là các thuốc có nguy cơ gây tổn thương thận.
– Đánh giá các thuốc điều trị hàng ngày, tránh kết hợp nhiều thuốc cùng có nguy cơ gây độc cho thận, ưu tiên thuốc ít độc hơn nếu có lựa chọn.
– Đảm bảo đủ dịch (uống, truyền tĩnh mạch nếu cần), duy trì áp lực tưới máu đến thận đầy đủ.
– Theo dõi chức năng thận, gồm nước tiểu, cân nặng (hàng ngày), creatinine, mức lọc cầu thận và điện giải đồ huyết thanh (có thể 2-3 ngày/lần hoặc khoảng cách tùy từng trường hợp bệnh).
“Luôn nghĩ đến tổn thương thận cấp do thuốc khi thấy creatinine huyết thanh tăng trong vòng 48-72 giờ sau khi bắt đầu dùng thuốc mới”, bác sĩ khuyên.
Đây không phải là điều bất thường mà thường là dấu hiệu cho thấy cách tập sai. Khi tập sai phương pháp, cơ thể sẽ phản ứng bằng cách tăng tiết các hoóc môn căng thẳng và làm tăng đường huyết, theo chuyên trang sức khỏe Medical News Today (Anh).
Vì vậy, điều quan trọng không phải là tập nhiều mà là tập đúng. Với người tiểu đường hay tiền tiểu đường, nếu tập nhiều mà đường huyết không hạ thì có thể do những nguyên nhân sau:
Không phải cứ tập càng nặng thì đường huyết càng giảm. Các bài tập cường độ cao như chạy nước rút, tập cường độ cao ngắt quãng (HIIT) hoặc nâng tạ nặng có thể làm đường huyết tăng tạm thời. Nguyên nhân là cơ thể tiết hoóc môn adrenaline và cortisol, kích thích gan đưa thêm đường glucose vào máu để cung cấp nhanh nguồn năng lượng cho vận động.
Ngược lại, các bài tập cường độ vừa như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội thường giúp giảm đường huyết hiệu quả hơn. Những hoạt động này cho phép cơ bắp sử dụng đường glucose một cách ổn định, không kích hoạt phản ứng stress mạnh. Vì vậy, nếu chỉ tập nặng mà không cân nhắc cường độ phù hợp, loại hình vận động thì có thể vô tình làm đường huyết tăng thay vì giảm.
Thời điểm tập cũng ảnh hưởng rõ rệt đến đường huyết. Khi tập lúc đói, đặc biệt là buổi sáng sớm, cơ thể dễ rơi vào trạng thái stress nhẹ và tăng tiết đường glucose vào máu. Điều này có thể khiến đường huyết tăng dù đang vận động.
Trong khi đó, vận động nhẹ như đi bộ sau bữa ăn lại giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn. Lúc này, lượng đường glucose trong máu đang tăng và cơ bắp có thể sử dụng trực tiếp để tạo năng lượng. Vì vậy, chỉ cần thay đổi thời điểm vận động, hiệu quả kiểm soát đường huyết đã có thể khác đi đáng kể.
Một sai lầm khác là tập dồn dập trong vài ngày rồi nghỉ dài. Hiệu quả của tập luyện đối với khả năng kiểm soát đường huyết chỉ kéo dài trong khoảng 1 - 3 ngày. Nếu không duy trì đều đặn, cơ thể sẽ nhanh chóng quay lại trạng thái ban đầu.
Vì vậy, tập đều mỗi tuần quan trọng hơn là tập thật nặng trong thời gian ngắn. Ngay cả những buổi tập nhẹ nhưng đều đặn cũng có thể mang lại hiệu quả kiểm soát đường huyết tốt hơn, theo Medical News Today.
Theo Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam, đã có hơn 7.800 lượt người được khám, sàng lọc, tư vấn sức khỏe, trong chiến dịch khám sức khỏe cộng đồng ngày 5.4, nhân ngày Sức khỏe toàn dân 7.4, với sự tham gia của 324 nhân viên y tế thuộc 19 bệnh viện tại Hà Nội.
Các bác sĩ, nhân viên y tế đã thực hiện 859 lượt siêu âm (tuyến giáp, ổ bụng, tim, khớp) và tặng 1.535 phiếu hẹn siêu âm miễn phí tại cơ sở y tế; có 1.380 lượt xét nghiệm chuyên sâu; hơn 400 lượt điện tim; 641 lượt chụp X-quang phổi; hơn 300 lượt nội soi tai mũi họng, đo mật độ xương, đo lực cơ, và chỉ số cơ thể cho hơn 1.500 lượt..
Trong đó, 2.830 lượt người (36% trong số các lượt khám) có bất thường sức khỏe cần can thiệp, theo dõi sức khỏe hoặc đánh giá chuyên sâu thêm tại các cơ sở y tế.
Các bác sĩ chuyên khoa phát hiện 16 ca ngoại tâm thu thất, 69 trường hợp thiếu máu cơ tim, 3 ca đau ngực nghi mạch vành cấp được hướng dẫn nhập viện theo dõi.
Có 13 ca xơ hóa gan, gan nhiễm mỡ nặng, 5 ca viêm gan B và viêm gan C chưa điều trị chuyên sâu được tư vấn, hướng dẫn về khám chuyên sâu tại bệnh viện.
Đáng lưu ý, trong chiến dịch, đây là lần đầu tiên có khám, sàng lọc về sức khỏe tâm thần trong cộng đồng với quy mô lớn do Bộ Y tế, Hội Thầy thuốc trẻ tổ chức. Kết quả đã ghi nhận 155 trường hợp cần được can thiệp do: mất ngủ (người cao tuổi); lo âu, trầm cảm (học sinh, sinh viên). 750 tài liệu truyền thông phòng trầm cảm, tự kỷ, sa sút trí tuệ đã được các bác sĩ gửi đến người dân.
Với bệnh lý về phổi, các bác sĩ chuyên khoa ghi nhận 5 ca bất thường: nghi u phổi, viêm phổi, lao phổi; hướng dẫn đến cơ sở chuyên khoa ngay. Chụp X-quang lưu động cũng ghi nhận 35 ca nghi lao phổi, 9 ca nghi nốt phổi, 8 ca đông đặc phổi, 3 ca bóng tim to.
Với chuyên khoa mắt, 200 ca đục thủy tinh thể cần phẫu thuật thay thủy tinh thể; khô mắt, viêm kết mạc dị ứng, cận thị, lão thị... đã được phát hiện, tư vấn chuyên khoa.
Ngoài ra, 180 ca sâu răng, viêm quanh răng, mất răng; 120 ca tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, đái tháo đường typ 2, loãng xương, thoái hóa khớp, béo phì, suy thận, viêm dạ dày; đau viêm khớp gối, khớp vai và các bệnh lý cơ xương khớp... là các bệnh khá thường gặp nhưng nhiều trường hợp chưa chưa được kiểm soát tốt, đã các bác sĩ tư vấn về chăm sóc, điều trị.
Tiến sĩ - dược sĩ Nguyễn Hữu Tú, Phó chủ tịch Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam, chia sẻ, năm 2026, Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam và hội thầy thuốc trẻ các cấp dự kiến triển khai 5.000 đợt khám, tư vấn, sàng lọc cho 1.5 triệu lượt người dân cả nước; xây dựng thí điểm 30 trạm khám sức khỏe miễn phí (health kiosk) đồng thời phát triển chatbot y tế Việt Nam, hỗ trợ người dân tự tầm soát và tra cứu đưa ra y lệnh cho nhân viên y tế.
Ngày 5-4, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM cho biết việc sử dụng rượu, bia có liên quan đến hơn 230 loại bệnh tật và chấn thương. Đáng chú ý, không có mức tiêu thụ rượu, bia nào được xem là an toàn cho sức khỏe.
Theo các chuyên gia, việc nhận diện sớm và can thiệp kịp thời đối với nhóm có nguy cơ cao là giải pháp then chốt nhằm hạn chế những hệ lụy về sức khỏe và xã hội. Do đó, phát hiện sớm người uống rượu, bia ở mức nguy cơ cao đóng vai trò quan trọng trong công tác dự phòng và giảm thiểu tác hại.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), những người có điểm từ 8-15 theo bộ công cụ sàng lọc AUDIT (Alcohol Use Disorders Identification Test) được xếp vào nhóm uống rượu, bia ở mức nguy cơ cao. Ở mức này, dù chưa xuất hiện biểu hiện bệnh lý rõ rệt, người uống đã phải đối mặt với nguy cơ tai nạn, hành vi bạo lực và suy giảm hiệu suất lao động.
Nếu tình trạng này kéo dài, nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm như ung thư và tim mạch sẽ gia tăng. Các chuyên gia khuyến cáo biện pháp hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe là ngừng uống rượu, bia.
Trong trường hợp chưa thể dừng hoàn toàn, cần giảm mức tiêu thụ. Cụ thể, nam giới không quá 2 đơn vị cồn mỗi ngày, nữ giới không quá 1 đơn vị mỗi ngày và không uống quá 5 ngày trong tuần. Một đơn vị cồn tương đương khoảng 3/4 lon bia 330ml (5%), 100ml rượu vang (13,5%) hoặc 40ml rượu mạnh (30%).
Tổng công ty Viglacera (VGC) vừa công bố tài liệu phục vụ Đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2026 sẽ diễn ra vào cuối tháng 4 tại Hà Nội.
Theo đó, doanh nghiệp đặt mục tiêu doanh thu hợp nhất năm 2026 đạt trên 15.300 tỉ đồng, tăng khoảng 15% so với kết quả thực hiện năm 2025.
Dù dự kiến doanh thu tăng nhưng Viglacera lại đặt kế hoạch lợi nhuận trước thuế dự kiến đạt 1.820 tỉ đồng, giảm hơn 17% so với năm trước.
Viglacera đại hội đồng cổ đông ủy quyền cho hội đồng quản trị "hết quý 2 hoặc quý 3-2026, trên cơ sở kết quả sản xuất kinh doanh 6 hoặc 9 tháng năm 2026, dự kiến các yếu tố ảnh hưởng, xem xét thông qua/phê duyệt điều chỉnh kế hoạch sản xuất kinh doanh và đầu tư năm 2026 đảm bảo tỉ lệ chia cổ tức tối thiểu theo kế hoạch đã thông qua".
Trường hợp quyết định thông qua phê duyệt điều chỉnh kế hoạch năm 2026, hội đồng quản trị có trách nhiệm công bố thông tin theo quy định pháp luật và báo cáo việc điều chỉnh kế hoạch năm 2026 tại cuộc họp đại hội đồng cổ đông gần nhất của doanh nghiệp.
Ngày 5-4, Bệnh viện Bạch Mai và Siemens Healthineers đã ký biên bản ghi nhớ, thúc đẩy ứng dụng công nghệ chẩn đoán hình ảnh tiên tiến, đặc biệt là hệ thống chụp cắt lớp vi tính lượng tử (CT đếm photon) Naeotom Alpha.
Hệ thống Naeotom Alpha là hệ thống CT đếm photon đầu tiên trên thế giới được FDA Hoa Kỳ chứng nhận về tính an toàn và hiệu quả trong ứng dụng lâm sàng. Khác với CT truyền thống, CT đếm photon có thể loại bỏ nhiễu tín hiệu điện từ, phân tích hình ảnh chụp ở mức độ cao hơn, hỗ trợ phát hiện tổn thương rất nhỏ, đặc biệt trong các bệnh lý tim mạch, thần kinh và ung bướu.
Thiết bị này cũng mang lại hiệu quả chụp nhanh, độ phân giải cao, tối ưu hóa liều tia và giảm lượng thuốc cản quang. Đây là các tính năng cần thiết, nhất là với trường hợp bệnh nhân cần chụp nhiều lần, trẻ em. Bạch Mai cho biết 2 hệ thống này được đưa vào sử dụng tại bệnh viện đúng dịp kỷ niệm 115 năm ngày bệnh viện đi vào hoạt động và đây cũng là bệnh viện công lập đầu tiên ở Việt Nam lắp đặt CT đếm photon trong chẩn đoán hình ảnh.
Ngày 5-4, Bộ Y tế và đài truyền hình VTV phối hợp tổ chức chương trình "Nhân dân khỏe mạnh - Đất nước phát triển". Đây là hoạt động nhằm hưởng ứng Ngày Sức khỏe toàn dân 7-4, lần đầu tiên được tổ chức tại Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị.
Phát biểu khai mạc chương trình, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh Nghị quyết 72 thể hiện tầm nhìn chiến lược, chuyển mạnh từ tư duy chăm sóc sức khỏe từ khám chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, lấy phòng bệnh làm ưu tiên hàng đầu, lấy người dân làm trung tâm và huy động sự tham gia của toàn xã hội trong xây dựng hệ thống y tế công bằng, hiệu quả, hiện đại.
Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cũng kêu gọi Bộ Y tế cùng các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện thể chế, phát triển y tế dự phòng, y tế cơ sở, đồng thời tăng cường giáo dục thể chất, dinh dưỡng học đường, đẩy mạnh phong trào rèn luyện thân thể và xây dựng môi trường sống lành mạnh, nâng cao sức khỏe người dân.
