Theo Hiệp hội Đột quỵ Mỹ, đột quỵ không chỉ là “kẻ sát nhân” thầm lặng mà còn là nguyên nhân chính gây tàn tật nặng nề. Thực tế này đáng sợ ở chỗ nhiều yếu tố nguy cơ như cholesterol cao hay huyết áp cao thường diễn tiến âm thầm cho đến khi biến cố xảy ra.
Tuy nhiên, “án tử” này hoàn toàn có thể kiểm soát. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ ước tính 80% trường hợp đột quỵ có thể phòng ngừa thông qua thay đổi lối sống.
Dưới đây là những thói quen mà các bác sĩ chuyên khoa đột quỵ luôn tránh xa và khuyên bạn cũng nên làm như vậy.
Lối sống ít vận động
Theo tiến sĩ Arthur Wang, Giám đốc phẫu thuật thần kinh nội mạch tại Trường Y Đại học Tulane, lối sống trì trệ là yếu tố nguy cơ hàng đầu có thể thay đổi được. Ít vận động được hiểu là dành quá nhiều thời gian ngồi hoặc nằm mà không tập thể dục.
“Hoạt động thể chất thường xuyên giúp mạch máu thông thoáng, ngăn chặn sự tích tụ mảng bám trong động mạch”, bác sĩ Wang cho biết. Ông khuyến nghị mỗi người nên dành khoảng 30 phút tập thể dục cường độ vừa phải, ít nhất 5 lần mỗi tuần, bất kể là đi bộ, chạy bộ, đạp xe hay làm vườn.
Thờ ơ với huyết áp cao
Bác sĩ Anthony Kim, chuyên gia thần kinh mạch máu kiêm Giám đốc y tế Trung tâm Đột quỵ Đại học California, San Francisco (UCSF) nhấn mạnh: “Nếu phải chọn một yếu tố có tác động lớn nhất, đó chính là huyết áp, huyết áp và huyết áp”. Cao huyết áp là yếu tố nguy cơ lớn nhất có thể điều chỉnh.
“Nếu có một cây gậy phép xóa sổ hoàn toàn chứng cao huyết áp, số ca đột quỵ sẽ giảm tới 60%”, ông Kim khẳng định. Vì cao huyết áp không gây triệu chứng rõ rệt, nó được gọi là “kẻ giết người thầm lặng”. Cách duy nhất là kiểm tra, theo dõi và điều trị định kỳ.
Bỏ qua việc khám sức khỏe định kỳ
Nhiều người chỉ đi khám khi có triệu chứng, nhưng bác sĩ Wang cảnh báo rằng mỡ máu cao hay huyết áp cao thường “vô hình”. Việc thăm khám định kỳ giúp bác sĩ tầm soát lượng đường trong máu, cân nặng và các yếu tố ngoài tầm kiểm soát như giới tính (phụ nữ có nguy cơ cao hơn), chủng tộc và tiền sử gia đình.
“Những người từng bị đột quỵ hoặc có cha mẹ từng mắc bệnh có nguy cơ tái phát hoặc đổ bệnh cao hơn rất nhiều”, bác sĩ Wang lưu ý.
Hút thuốc lá
Cả hai chuyên gia đều xếp thuốc lá vào danh sách “tối kỵ”. Hút thuốc khiến các mạch máu bị hẹp lại theo thời gian, dẫn đến tắc nghẽn dòng máu lên não – và đó chính là bản chất của một cơn đột quỵ.
Lạm dụng đồ uống có cồn
Rượu bia liên quan trực tiếp đến ung thư, bệnh gan và đột quỵ. CDC định nghĩa việc uống quá mức là trên 4 ly một lần đối với nữ và 5 ly đối với nam. Theo khuyến nghị chung, phụ nữ không nên uống quá một ly và nam giới không quá hai ly mỗi ngày để bảo vệ sức khỏe tim mạch và não bộ.
Một thực đơn nhiều chất béo bão hòa, đường và muối là “kẻ thù” của mạch máu. Bác sĩ Kim chỉ ra mối liên hệ mật thiết giữa lượng muối tiêu thụ và huyết áp cao. Thay vào đó, ông ủng hộ triết lý của nhà văn Michael Pollan: “Ăn đồ tươi, chủ yếu là thực vật, và đừng ăn quá nhiều”. Hãy ưu tiên trái cây, rau quả và tiết chế lượng thịt trong khẩu phần.
Trì hoãn việc cấp cứu
Đột quỵ thường không gây đau đớn, khiến nhiều người chủ quan. Tuy nhiên, các phương pháp điều trị hiện đại chỉ đạt hiệu quả tối ưu nếu được thực hiện càng sớm càng tốt.
Bác sĩ Kim khuyến cáo mọi người ghi nhớ quy tắc FAST:
F (Face): Méo miệng, lệch mặt.
A (Arm): Yếu hoặc liệt tay chân.
S (Speech): Khó nói, nói ngọng hoặc không hiểu lời nói.
T (Time): Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào trên, hãy gọi cấp cứu ngay lập tức.
Thời gian chính là “vàng”. Mọi sự chậm trễ trong việc tiếp cận y tế đều có thể dẫn đến những tổn thương não vĩnh viễn không thể phục hồi.
Ngày 29/4, Sở Y tế tỉnh Nghệ An cho biết kết quả xét nghiệm trên các mẫu bệnh phẩm củng cố kết luận Salmonella là tác nhân gây ra vụ ngộ độc. Các bệnh nhân trú tại xã Diễn Ngọc, Diễn Thọ, Diễn Bích, Diễn Hoa (trước đây thuộc huyện Diễn Châu), lần lượt nhập viện điều trị từ ngày 17-21/4, hiện đã bình phục và xuất viện.
Salmonella là tác nhân phổ biến gây nhiễm khuẩn tiêu hóa, thường khởi phát sau 16-48 giờ với các triệu chứng như tiêu chảy, đau bụng, sốt, buồn nôn và mệt mỏi. Đa số trường hợp tự hồi phục sau 4-7 ngày, nhưng ở trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc suy giảm miễn dịch, bệnh có thể gây biến chứng nặng như nhiễm trùng huyết, viêm màng não, đe dọa tính mạng nếu không điều trị kịp thời.
Vi khuẩn thường tồn tại trong đường tiêu hóa động vật, lây sang người qua thực phẩm nhiễm khuẩn như trứng, thịt gia cầm chưa nấu chín, sữa chưa tiệt trùng, rau sống hoặc do nhiễm chéo trong chế biến. Trong đó, trứng và sản phẩm từ trứng là nguồn lây quan trọng, bởi vi khuẩn có thể xâm nhập vào bên trong quả trứng ngay từ buồng trứng của gà mái trước khi hình thành vỏ trứng.
Gần đây, các tỉnh phía Nam liên tiếp ghi nhận hàng trăm người nhập viện sau khi ăn bánh mì. Ngày 3 và 4/3, 79 bệnh nhân tại phường Vũng Tàu ngộ độc do ăn bánh mì vỉa hè đường Đồ Chiểu. Trước đó vài ngày, 22 người ở TP HCM và hơn 70 người tại cơ sở Hồng Ngọc 12 (Đồng Tháp) cũng gặp triệu chứng tương tự.
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, chuyên khoa Nội thuộc Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết nhìn bằng mắt thường, methanol giống hệt ethanol an toàn do có dạng lỏng, trong suốt và mang mùi cồn. Tuy nhiên, ngay khi người dùng uống vào, cơ thể sẽ hấp thu nhanh độc chất qua dạ dày, ruột rồi phân bố khắp hệ tuần hoàn.
Điểm nguy hiểm nhất của ngộ độc methanol là giai đoạn "êm" đánh lừa nạn nhân. Trong vài giờ đầu, người uống chỉ thấy hơi chếnh choáng, buồn nôn, choáng váng giống hệt say rượu thông thường. Phải đến 12-24 giờ sau, khi gan dùng men alcohol dehydrogenase (ADH) biến methanol thành formaldehyde, rồi men aldehyde dehydrogenase (ALDH) tiếp tục chuyển hóa chúng thành acid formic, độc tính mới thực sự bùng phát. Chính acid formic trực tiếp tàn phá các cơ quan tiêu thụ nhiều năng lượng như não, dây thần kinh thị giác, tim và thận.
Lúc này, nạn nhân bắt đầu đau đầu dữ dội, nôn mửa, khó thở và rối loạn ý thức. Mắt họ mờ dần, nhìn thấy cảnh vật như có sương mù bao phủ, hiện tượng "tuyết rơi" hoặc trắng xóa trước mặt. Bác sĩ Hoàng nhấn mạnh đây là dấu hiệu hệ thần kinh thị giác đang chịu tổn thương nặng nề. Mọi ly rượu không nhãn mác, không kiểm định đều mang nguy cơ trở thành liều thuốc độc âm thầm.
Các bác sĩ hoàn toàn có thể cứu sống bệnh nhân ngộ độc methanol nếu người nhà đưa họ đến viện kịp thời. Cơ sở y tế sẽ lập tức áp dụng biện pháp lọc máu để loại bỏ nhanh methanol cùng acid formic ra khỏi cơ thể, đồng thời điều chỉnh rối loạn điện giải và hỗ trợ hô hấp. Ngược lại, việc cấp cứu muộn khiến bệnh nhân rơi vào hôn mê sâu, toan máu nặng. Khi đó, độc tố phá hủy não và mắt không thể đảo ngược, đẩy người bệnh vào cảnh mù lòa, tàn phế hoặc tử vong dù qua cơn nguy kịch.
Chuyên gia y tế khuyên người dân cảnh giác cao độ với đồ uống không rõ nguồn gốc. Nếu cơ thể xuất hiện triệu chứng đau đầu khác thường, nôn nhiều, mệt lả, mờ mắt hay thở sâu sau khi uống rượu 12-24 giờ, nạn nhân phải lập tức đến phòng cấp cứu. Mọi người tuyệt đối không giữ suy nghĩ "ngủ một giấc sáng mai sẽ đỡ" nhằm tránh đánh mất cơ hội chữa trị vàng.
Thiếu dinh dưỡng ảnh hưởng khác nhau tùy độ tuổi, tình trạng sức khỏe. Trẻ nhỏ dễ mệt mỏi, ngủ nhiều, cáu gắt do nhu cầu năng lượng cao. Thanh thiếu niên có thể chậm phát triển, rối loạn dậy thì, xương yếu và gặp vấn đề học tập, tâm lý.
Thiếu vitamin có thể gây ra nhiều triệu chứng khác nhau, phụ thuộc vào loại vitamin bị thiếu và tình trạng sức khỏe. Trong đa số trường hợp, việc điều chỉnh chế độ ăn, bổ sung vitamin có thể giúp giảm nguy cơ tiềm ẩn với sức khỏe. Dưới đây là 7 dấu hiệu có thể cho thấy cơ thể bạn đang thiếu hụt vitamin.
Vitamin D góp phần duy trì sức mạnh của xương, cơ, vì vậy khi thiếu hụt, bạn có thể cảm thấy yếu và thiếu năng lượng.
Vitamin C và hầu hết các vitamin nhóm B (trừ folate - B9) tham gia vào quá trình tạo năng lượng trong tế bào, nên sự thiếu hụt có thể khiến bạn kiệt sức, đồng thời ảnh hưởng đến chuyển hóa và sức khỏe tổng thể.
Thiếu sắt cùng với thiếu vitamin B cũng có thể gây thiếu máu, dẫn đến mệt mỏi và suy nhược do cơ thể không có đủ hồng cầu để vận chuyển oxy.
Da, tóc khô, rụng nhiều
Da, tóc khô là biểu hiện thường gặp khi thiếu vitamin A, nhóm B, C hoặc D. Rụng tóc theo mùa là bình thường nhưng nếu rụng nhiều hoặc kéo dài, có thể liên quan đến thiếu sắt, biotin (vitamin B7) hoặc vitamin D. Nang tóc cần được cung cấp đủ dinh dưỡng để duy trì chu kỳ phát triển bình thường.
Bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để biết nên bổ sung qua ăn uống, thực phẩm chức năng hay dùng ngoài da.
Trầm cảm
Thiếu vitamin có thể liên quan đến trầm cảm, đặc biệt là các vitamin B1, B3, B6, B9, B12, cùng vitamin C và D. Bổ sung có thể hỗ trợ cải thiện triệu chứng, nhưng không thể thay thế thuốc điều trị. Không nên tự ý ngừng thuốc hoặc bổ sung khi chưa tham khảo ý kiến bác sĩ.
Dễ bầm tím hoặc chảy máu
Tình trạng này có thể do rối loạn đông máu, khả năng lành vết thương kém hoặc thiếu collagen - thành phần giúp thành mạch máu bền vững. Thiếu vitamin C và K có thể góp phần gây ra hiện tượng này. Nếu dễ bầm tím hoặc chảy máu, người bệnh nên đi kiểm tra để biết chính xác nguyên nhân.
Chậm lành vết thương
Vết thương lâu lành có thể liên quan đến thiếu nhiều loại vitamin cần thiết cho quá trình hồi phục, như vitamin A, nhóm B, C (khi kết hợp với kẽm và axit amin arginine), vitamin D, K. Vitamin E cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình lành vết thương, do cản trở tổng hợp collagen, giảm hoạt động chống oxy hóa và làm tăng viêm.
Thay đổi màu da
Thiếu vitamin có thể gây thay đổi sắc tố da. Da sáng màu bất thường có thể liên quan đến thiếu vitamin D, da sẫm màu hơn có thể do thiếu vitamin B12 hoặc D. Trong khi, thiếu vitamin B6, B9, B12 có thể khiến da nhợt nhạt.
Loét miệng hoặc nứt môi tái diễn
Những vết loét miệng hay nứt ở khóe môi thường bị xem nhẹ, nhưng có thể là dấu hiệu thiếu vitamin nhóm B như B2, B6, B12. Bôi thuốc chỉ giải quyết tạm thời, trong khi nguyên nhân có thể đến từ bên trong cơ thể.
