Bác sĩ Hung Yung-hsiang, chuyên gia thận học với hơn 20 năm kinh nghiệm tại Bệnh viện Đa khoa Tam Quân, Đài Loan, hôm 19/4 chia sẻ trên trang cá nhân trường hợp một phụ nữ trẻ bị suy thận nặng sau 6 tháng xuất hiện tình trạng “nước tiểu có bọt”.
Bệnh nhân có vẻ ngoài khỏe mạnh, vẫn đi làm và tập gym đều đặn mỗi ngày nhưng bị suy giảm chức năng thận xuống dưới 10% chỉ trong vài tháng, cuối cùng dẫn tới việc phải chạy thận nhân tạo. Nguyên nhân chính là do không phát hiện và điều trị kịp thời căn bệnh viêm thận lupus.
Theo chuyên gia, do tính chất công việc bận rộn, thường xuyên tăng ca và thức khuya, người bệnh đã lờ đi tình trạng sưng mắt cá chân và nước tiểu có bọt vào buổi sáng suốt nửa năm. Cô lầm tưởng những triệu chứng này chỉ là hệ quả của căng thẳng hoặc do uống thiếu nước nên không đi khám, tự mua nước đậu đỏ uống để giảm sưng.
Một ngày, cô đột ngột khó thở ngay tại văn phòng và phải đi cấp cứu. Kết quả xét nghiệm cho thấy chỉ số creatinine tăng vọt lên mức 8.0, dấu hiệu của tình trạng urê huyết nặng. Thận của cô đã teo nhỏ và xơ hóa không thể phục hồi.
Theo tạp chí y khoa American Journal of Kidney Diseases, những bệnh nhân lupus trẻ tuổi nếu không được điều trị sớm, nguy cơ tiến triển thành bệnh thận giai đoạn cuối cao gấp 15-25 lần người bình thường. Bác sĩ Hung giải thích viêm thận lupus là hệ quả của căn bệnh tự miễn hệ thống có tên là lupus ban đỏ.
Khi hệ miễn dịch mất kiểm soát và tấn công chính các mô của cơ thể, các phức hợp miễn dịch sẽ lắng đọng tại cầu thận, gây ra tình trạng viêm và tổn thương cấu trúc thận. Ở giai đoạn đầu, suy giảm chức năng thận thường không có triệu chứng rõ rệt và dấu hiệu cảnh báo phổ biến nhất chính là protein niệu, biểu hiện qua tình trạng nước tiểu có bọt lâu tan.
Bác sĩ lưu ý không được chủ quan nếu xuất hiện ba dấu hiệu cảnh báo lớn về thận gồm nước tiểu có bọt không tan nhanh, phù nề (đặc biệt ở mí mắt và mắt cá chân) và huyết áp tăng đột ngột. Ngoài ra, các triệu chứng toàn thân khác như mệt mỏi cực độ, đau khớp, rụng tóc, loét miệng tái phát, nhạy cảm với ánh sáng hay xuất hiện vết nám đặc trưng trên mặt cũng điển hình.
Các tài liệu y khoa cho thấy phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh lupus cao gấp 9 lần nam giới, tập trung chủ yếu ở độ tuổi từ 15 đến 45; nếu không được điều trị, nguy cơ tiến triển thành bệnh thận giai đoạn cuối là rất cao.
Theo bác sĩ Hung, hiện nay y học áp dụng mô hình “liệu pháp bộ ba” (triple therapy) để điều trị. Phác đồ này bao gồm sử dụng steroid để nhanh chóng kiểm soát tình trạng viêm; kết hợp với thuốc ức chế miễn dịch để giảm thiểu sự tấn công của hệ miễn dịch và sử dụng thuốc trúng đích thế hệ mới để điều chỉnh phản ứng miễn dịch một cách chính xác.
Các nghiên cứu chứng minh rằng việc kết hợp liệu pháp sinh học không chỉ giúp nâng cao tỷ lệ thuyên giảm (hồi phục) chức năng thận mà còn cho phép giảm liều lượng sử dụng steroid. Bên cạnh đó, các loại thuốc như hydroxychloroquine vẫn được xem là thuốc nền tảng quan trọng trong việc kiểm soát bệnh ổn định về lâu dài.
Bên cạnh việc dùng thuốc, quản lý lối sống và chế độ ăn uống cũng đóng vai trò quan trọng không kém. Các bác sĩ khuyến nghị chế độ ăn ít muối (natri), kiểm soát lượng protein nạp vào, tránh thực phẩm chế biến sẵn, đồng thời tăng cường tiêu thụ thực phẩm tự nhiên, rau củ và trái cây để giảm tình trạng viêm. Một số nghiên cứu cho hay axit béo Omega-3 và men vi sinh có thể hỗ trợ điều tiết hệ miễn dịch và giảm viêm, tuy nhiên đây chỉ là các liệu pháp bổ trợ và cần được kết hợp song song với phác đồ điều trị y tế chính quy.
Bệnh nhân được khuyên tránh tiếp xúc quá mức với ánh nắng mặt trời, duy trì giờ giấc sinh hoạt điều độ, ngủ đủ giấc và tuyệt đối không hút thuốc để giảm thiểu nguy cơ bệnh tiến triển nặng hơn. Dù y học đã có những bước tiến vượt bậc, một số người bệnh vẫn không thể tránh khỏi việc phải chạy thận nhân tạo. Tuy nhiên, chìa khóa quyết định vẫn nằm ở việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Chỉ cần kiểm soát tốt tình trạng bệnh, phần lớn bệnh nhân có thể duy trì chất lượng cuộc sống ổn định như người bình thường.
Con tàu treo cờ Hà Lan này đang là tâm điểm chú ý khi ghi nhận các ca nhiễm vi rút Hanta, trong đó có ba người tử vong.
“Thời gian ủ bệnh, tức khoảng thời gian từ lúc nhiễm bệnh đến khi xuất hiện triệu chứng là từ 1 - 6 tuần, nhưng thông thường sẽ ngắn hơn là từ 2 - 3 tuần”, bà Anais Legand - chuyên gia y tế của WHO - nhận định.
Do đó bà khẳng định ca bệnh đầu tiên "không thể bị nhiễm trên tàu, hoặc tại một trong những hòn đảo" mà tàu ghé thăm trên đường đến Cape Verde, theo Hãng tin AFP.
Theo chuyên gia WHO, người đàn ông đầu tiên bị nhiễm vi rút "rõ ràng đã có tiếp xúc với vi rút Hanta trước khi lên tàu". Đáng chú ý, hình thức tiếp xúc chắc chắn có liên quan đến loài gặm nhấm.
Chủ sở hữu du thuyền đã đề nghị cập vào quần đảo Canarias của Tây Ban Nha ngày 9-5. Trước đó, tàu đã yêu cầu hỗ trợ y tế sau khi đến vùng biển Cape Verde, ngoài khơi Tây Phi.
Ngày 6-5, Bộ Y tế Argentina cho hay hai hành khách người Hà Lan tử vong do vi rút đã đi qua Chile, Uruguay và Argentina trước khi lên tàu. Tuy nhiên cơ quan này không đưa ra suy đoán về địa điểm mà hai người có thể đã nhiễm vi rút.
Theo WHO, Hanta là loại vi rút lây qua tiếp xúc với động vật gặm nhấm hoặc nước tiểu, nước bọt, phân của chúng. Một số ít trường hợp có thể bị nhiễm vi rút qua vết cắn của loài gặm nhấm.
Những xét nghiệm ban đầu cho thấy các bệnh nhân trên du thuyền đã nhiễm chủng Andes.
Đây cũng là chủng duy nhất trong số 38 chủng được biết đến có khả năng lây truyền từ người sang người ở khoảng cách rất gần. Tuy nhiên ngành y tế thế giới rất hiếm khi ghi nhận các trường hợp nhiễm chủng này.
Vi rút Hanta có thể gây ra hai hội chứng nguy hiểm: hội chứng phổi do Hanta (HPS) dẫn đến suy hô hấp cấp và sốt xuất huyết kèm suy thận (HFRS).
Hội chứng HPS thường đi kèm các triệu chứng như mệt mỏi, sốt, đau đầu, đau cơ, cùng một số vấn đề tiêu hóa. Nghiêm trọng hơn, bệnh nhân có thể gặp các vấn đề về hô hấp và cần can thiệp y tế khẩn cấp. Tỉ lệ tử vong dao động từ 20 - 40%.
Trong khi đó, hội chứng HFRS có triệu chứng tương tự như bệnh cúm, đồng thời có thể làm giảm huyết áp, xuất huyết nội và suy thận cấp.
Tuy nhiên Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Mỹ (CDC) ngày 6-5 đã hạ thấp cảnh báo đối với người Mỹ về nguy cơ lây nhiễm của vi rút Hanta.
“Tại thời điểm này, nguy cơ đối với người dân Mỹ là cực kỳ thấp. Chúng tôi kêu gọi tất cả người Mỹ đang ở trên tàu hãy tuân theo hướng dẫn của các cơ quan y tế trong khi chúng tôi nỗ lực đưa quý vị trở về nhà an toàn”, CDC cho biết trong một tuyên bố.
Trước đó, Tổng giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO) Tedros Adhanom cho biết sự bùng phát vi rút Hanta không tương đồng với giai đoạn đầu của đại dịch COVID-19, đồng thời khẳng định “nguy cơ đối với phần còn lại của thế giới khá thấp”.
Nhiều người thường xuyên kiểm tra huyết áp, mỡ máu nhưng lại ít quan tâm đến sức khỏe thận cho đến khi bệnh tiến triển nghiêm trọng. Bác sĩ Harsha Mandadi Varadaraju, chuyên về thận học tại Bệnh viện Amrita (Ấn Độ), cho biết thận là cơ quan làm việc thầm lặng. Mỗi ngày, thận lọc khoảng 180 lít máu, giúp điều hòa huyết áp, cân bằng khoáng chất, đào thải độc tố và hỗ trợ sản xuất hồng cầu. Tuy nhiên, quá trình suy giảm chức năng thận tự nhiên có thể bắt đầu sau tuổi 40 mà nhiều người không nhận ra.
Nguy cơ mắc bệnh thận tăng sau tuổi 40
Các chuyên gia cho biết nguy cơ bệnh thận không tăng đều theo tuổi mà thường tăng đáng kể sau tuổi 40, đặc biệt khi đi kèm các bệnh lý chuyển hóa.
Tiểu đường là nguyên nhân phổ biến dẫn đến suy thận. Bên cạnh đó, tăng huyết áp, béo phì, gan nhiễm mỡ và thói quen lạm dụng thuốc giảm đau - thường gặp hơn khi lớn tuổi - cũng làm tăng áp lực lên thận.
Thói quen tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến, đồ ăn nhiều muối, nước ngọt có đường, thức ăn nhanh hay xu hướng ăn quá nhiều protein cũng khiến nguy cơ bệnh thận gia tăng. Theo bác sĩ Varadaraju, yếu tố nguy hiểm của bệnh thận là tiến triển âm thầm. Nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đã xuất hiện phù, khó thở, mệt mỏi hoặc huyết áp mất kiểm soát - thường ở giai đoạn muộn.
Phát hiện sớm là yếu tố quan trọng
Người trên 40 tuổi nên kiểm tra chức năng thận mỗi năm một lần, đặc biệt nếu có tiểu đường, tăng huyết áp hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh thận. Những xét nghiệm cơ bản như đo creatinine máu, xét nghiệm nước tiểu hay theo dõi huyết áp chỉ mất ít phút nhưng có thể giúp phát hiện sớm tổn thương thận trước khi bệnh tiến triển nặng, theo bác sĩ Varadaraju.
Cách bảo vệ thận sau tuổi 40
Bệnh thận có thể phòng ngừa hoặc làm chậm tiến triển nếu được phát hiện sớm. Việc chủ động kiểm tra sức khỏe từ tuổi trung niên có thể giúp giảm nguy cơ suy thận và cải thiện chất lượng sống khi về già. Duy trì sức khỏe thận không đến từ những chế độ ăn cực đoan hay "siêu thực phẩm", mà phụ thuộc chủ yếu vào thói quen ăn uống duy trì hàng ngày.
Ăn nhiều thực phẩm tươi, ưu tiên bữa ăn nấu tại nhà, uống đủ nước và hạn chế đồ chế biến sẵn, muối, đường là những nguyên tắc quan trọng để bảo vệ chức năng thận. Xu hướng ăn quá nhiều protein với quan niệm "càng nhiều càng tốt" có thể tạo thêm áp lực cho thận, đặc biệt ở người có nguy cơ bệnh thận hoặc mắc bệnh chuyển hóa. Đôi khi, những bữa ăn đơn giản và điều độ lại là lựa chọn tốt nhất cho sức khỏe lâu dài.
Để duy trì chức năng thận khỏe mạnh, chuyên gia thận khuyến nghị bên cạnh kiểm tra sức khỏe định kỳ cần kiểm soát tốt đường huyết và huyết áp, duy trì cân nặng hợp lý, hạn chế lạm dụng thuốc giảm đau.
Đột quỵ có thể xảy ra đột ngột, không báo trước nhưng hậu quả lại tiến triển rất nhanh. Nếu người bệnh không được cấp cứu kịp thời sẽ làm tăng nguy cơ tử vong và tàn tật lâu dài.
Nhiều người thường chủ quan trước những dấu hiệu ban đầu như nói ngọng, yếu tay chân hay chóng mặt. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, đột quỵ không chỉ là một bệnh lý thông thường mà là một "cơn tấn công não", cần được cấp cứu ngay lập tức tương tự nhồi máu cơ tim.
Mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào não chết đi
Não là cơ quan phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung cấp máu và oxy. Khi dòng máu bị tắc nghẽn bởi cục máu đông hoặc mạch máu bị vỡ, các tế bào não bắt đầu tổn thương gần như ngay lập tức.
Trong đột quỵ thiếu máu não (dạng phổ biến nhất), mỗi phút không được can thiệp có thể khiến khoảng 2 triệu tế bào thần kinh chết đi, cùng hàng tỷ kết nối thần kinh bị phá hủy. Tổn thương này không diễn ra trong vài giờ mà xảy ra liên tục từng phút. Hậu quả phụ thuộc vào vùng não bị ảnh hưởng. Người bệnh có thể mất khả năng nói, suy giảm trí nhớ, liệt một bên cơ thể hoặc rối loạn nhận thức.
"Cửa sổ vàng" điều trị rất ngắn
Đột quỵ có thời gian can thiệp hiệu quả rất hạn chế, thường được gọi là "cửa sổ vàng". Việc điều trị cần bắt đầu càng sớm càng tốt, lý tưởng là trong vài giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Các phương pháp hiện đại như dùng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy huyết khối có thể giúp khôi phục dòng máu lên não. Tuy nhiên, hiệu quả của các phương pháp này giảm nhanh theo thời gian.
Với đột quỵ xuất huyết - khi mạch máu não bị vỡ - tình trạng còn nguy hiểm hơn. Người bệnh có thể cần phẫu thuật khẩn cấp để cầm máu và giảm áp lực lên não.
Tổn thương não không thể phục hồi hoàn toàn
Khác với nhiều cơ quan khác trong cơ thể, tế bào não khi đã chết gần như không thể tái tạo. Vì vậy, mỗi phút chậm trễ đồng nghĩa với mất đi vĩnh viễn một phần chức năng của não.
Trong cấp cứu đột quỵ, thời gian càng kéo dài, tổn thương não càng nghiêm trọng. Người bệnh được đưa đến bệnh viện sớm có cơ hội hồi phục tốt hơn, trong khi người đến muộn dễ đối mặt với di chứng nặng nề như mất khả năng vận động, nói chuyện, thậm chí tử vong.
Phát hiện sớm các dấu hiệu đột quỵ đóng vai trò quyết định. Các triệu chứng thường xuất hiện đột ngột, bao gồm mất thăng bằng, chóng mặt; nhìn mờ hoặc mất thị lực; méo miệng, lệch mặt; yếu hoặc tê một bên tay chân; nói khó hoặc nói ngọng.
Quy tắc BEFAST giúp nhận biết nhanh đột quỵ qua các dấu hiệu: mất thăng bằng (Balance), rối loạn thị lực (Eyes), méo miệng (Face), yếu tay chân (Arms), nói khó (Speech). Chữ "T" (thời gian) nhấn mạnh việc gọi cấp cứu ngay lập tức khi xuất hiện dấu hiệu, bởi mỗi phút trôi qua đều làm tăng nguy cơ tổn thương não.
