Anh Trần Minh Triệu (29 tuổi, ngụ P.Xuân Hòa, TP.HCM) kể mới đây sau khi kết thúc một giải thể thao nội bộ, nhóm của anh gồm khoảng 20 người hẹn nhau liên hoan tại một quán ăn ở góc ngã tư Lý Tự Trọng giao với đường Nguyễn Trung Trực (P.Bến Thành). Quán có bàn dài ngồi vỉa hè, đồ ăn ngon và hợp khẩu vị. Tuy nhiên, đồ ăn còn chưa dọn ra thì cả nhóm liên tục bị chèo kéo, nài nỉ mua hàng.
“Chúng tôi vừa ngồi xuống là hết người này đến người kia mời mua đủ loại mặt hàng, từ thuốc lá, trái cây, vé số đến xin tiền. Một người bán có thể quay lại nhiều lần trong cùng một buổi. Để tránh bị làm phiền, chúng tôi mua ủng hộ cho xong nhưng chỉ một lúc họ lại tới, rồi người khác tới…, mất cả vui”, anh Triệu phản ánh.
Anh Huỳnh Tân (38 tuổi, ngụ P.Gò Vấp) cũng có trải nghiệm tương tự với người ăn xin, người bán vé số. Với hàng rong, thường anh chỉ nhẹ nhàng từ chối hoặc góp ý với chủ quán để họ nhắc nhở. Với những hàng quán không xử lý tình trạng này, anh sẽ không tới nữa.
Không chỉ nhà hàng, quán ăn mà ở những nơi công cộng như công viên, dọc bờ sông…, đội ngũ hàng rong thậm chí lấn chiếm không gian chung, khách nào không mua hàng, uống nước, sử dụng đồ của họ sẽ bị nói móc, thậm chí không cho đứng hóng mát.
Tình trạng này đã kéo dài nhiều năm, cứ khi nào lực lượng chức năng ra quân xử lý thì tạm lắng xuống nhưng sau đó vẫn đâu vào đấy. Gần nhất, cuối năm ngoái, UBND TP.HCM ban hành công văn chỉ đạo các đơn vị liên quan tăng cường xử lý tình trạng người lang thang xin ăn, bán hàng rong chặt chém, chèo kéo du khách trên địa bàn TP. Đây là động thái nhằm đảm bảo an ninh trật tự, mỹ quan đô thị, nâng cao trải nghiệm của du khách khi đến với TP.HCM. UBND TP nhấn mạnh chỉ đạo các đơn vị liên quan tập trung xử lý dứt điểm vấn đề này nhưng chỉ được một thời gian thì tái diễn.
Th.S Trần Trung Hiếu, Phó chủ tịch Chi hội Hướng dẫn viên TP.HCM, thừa nhận hàng rong, ăn xin hiện nay xuất hiện dưới rất nhiều hình thức khác nhau, từ đánh giày, bán hàng lưu niệm nhỏ lẻ cho đến xin tiền trực tiếp. Thậm chí, có những trường hợp được ngụy trang rất khéo léo như mặc đồ bình thường rồi kể hoàn cảnh khó khăn để xin tiền hay người bán vé số nhưng nếu khách không mua thì chuyển ngay thành ăn xin. Ông Hiếu đặt vấn đề có nhiều người nói là sinh viên đi bán bút, bán tập nhưng có thật sự là sinh viên thì không ai biết. Hay có những người treo biển xin tiền trước ngực để chữa bệnh, làm từ thiện nhưng không thể xác minh được. “Thậm chí, hàng rong biến tướng thành hoạt động biểu diễn nghệ thuật như con nít thổi lửa ở phố đi bộ, bản chất vẫn là đánh vào lòng thương cảm của người khác”, ông Hiếu nói thẳng.
TS Dương Đức Minh, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế và du lịch, phân tích: Trong xã hội luôn tồn tại lòng trắc ẩn hay sự thương cảm và chính yếu tố này trở thành điểm tựa để các hoạt động như xin ăn hay buôn bán nhỏ lẻ tiếp tục tồn tại. Đây không hẳn là hành vi trục lợi quá mức mà phần lớn là cách để họ nhận được sự san sẻ nhất định từ cộng đồng. Dù vậy, ông Minh thừa nhận tình trạng có thể ảnh hưởng đến môi trường du lịch của TP khi du khách bị làm phiền quá mức, thậm chí có thể xem là quấy rối.
Từ góc nhìn đó, TS Dương Minh Đức cho rằng để giải quyết vấn đề không thể chỉ tập trung vào nhóm hàng rong, ăn xin mà cả người cho, người mua. “Lòng trắc ẩn cần được đặt đúng chỗ, nếu không nó có thể trở thành yếu tố duy trì những hành vi chưa phù hợp với nếp sống văn minh đô thị”, ông Minh nhấn mạnh.
Theo chuyên gia này, chính sách cần tiếp cận đa chiều, hướng đến việc thay đổi nhận thức của cả hai phía, tức là người cần hỗ trợ và người sẵn sàng cho đi. Truyền thông về nếp sống văn minh đô thị cần giúp người dân hiểu rằng việc giúp đỡ đúng cách mới thực sự có ý nghĩa.
Với nhóm bán hàng rong, ông Minh nhận định đây là hoạt động mang tính trao đổi thương mại, do đó cần kiểm soát về giá cả, chất lượng sản phẩm và tính minh bạch để tránh tình trạng “chặt chém”, ảnh hưởng đến trải nghiệm của du khách. Còn nhóm ăn xin, đặc biệt là trẻ em lại là đối tượng khó chuyển hóa hơn do đã hình thành thói quen, thậm chí tồn tại dưới dạng mạng lưới chăn dắt. Vì thế, cần tiếp cận theo hướng lâu dài, kiên nhẫn, tập trung vào giáo dục, đào tạo và tạo sinh kế thay thế. Đây là quá trình đòi hỏi sự phối hợp của nhiều bên và phải được triển khai liên tục, không thể làm theo kiểu phong trào ngắn hạn.
Ông Nguyễn Tiến Huy, CEO Pencil Group/Localis – đơn vị vận hành website quảng bá du lịch TP.HCM visithcmc.vn, cho rằng trước hết cần nhìn nhận và chấp nhận đây là một thực tế của xã hội. Khi xây dựng và truyền tải các sản phẩm du lịch, hoặc ngay trên website chính thức của điểm đến TP.HCM cũng cần có những nội dung giúp du khách, đặc biệt là khách quốc tế, hiểu và biết cách xử lý các tình huống phát sinh không mong muốn. Chúng ta thường e ngại khi đề cập những vấn đề này trên các cổng thông tin chính thức hoặc trong các nội dung giới thiệu về văn hóa xã hội. Tuy nhiên, đây lại là những tình huống có thật mà du khách có thể gặp phải. Vì thế, không cần làm vấn đề trở nên nghiêm trọng nhưng ít nhất cần để du khách biết rằng họ có thể tìm đến đâu khi cần hỗ trợ. Ví dụ như một tổng đài hay một website chính thức để cung cấp thông tin và hướng dẫn cách xử trí khi gặp sự cố bất ngờ trong hành trình.
Cùng quan điểm, Th.S Trần Trung Hiếu nói trước đây TP.HCM có lực lượng thanh tra du lịch trực thuộc Sở Du lịch để chuyên kiểm tra các hoạt động như hướng dẫn viên “chui”, vi phạm trong tổ chức tour, chặt chém. Tuy nhiên, sau quá trình sáp nhập, vai trò và hoạt động của lực lượng này hiện không còn rõ ràng như trước. Ngay cả người trong ngành cũng chưa nắm rõ cơ chế vận hành hiện nay. Do đó, cần xem xét việc củng cố hoặc khôi phục lực lượng thanh tra du lịch, đồng thời làm rõ chức năng, phạm vi xử lý, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến hình ảnh du lịch như ăn xin, chèo kéo khách.
Theo đó, Thụy Sĩ triển khai hệ thống nhập/xuất cảnh (EES) từ 1.4. Công dân các nước thứ ba nhập cảnh, xuất cảnh khu vực Schengen qua các sân bay của Thụy Sĩ sẽ được yêu cầu thu thập dữ liệu sinh trắc học ảnh chụp và vân tay.
Các trường hợp được miễn thu thập sinh trắc học được quy định tại Điều 20 của Bộ luật Biên giới Schengen và chi tiết tại Phụ lục VII của Bộ luật này. Ngoài ra, phía Thụy Sĩ cũng cho biết trong bối cảnh các cuộc thảo luận đang diễn ra ở cấp Liên minh châu Âu, người mang hộ chiếu ngoại giao và công vụ được miễn thu thập dữ liệu sinh trắc học cho đến khi có thông báo mới.
Đối với Vương quốc Anh, hệ thống quản lý xuất nhập cảnh của nước này có một số thay đổi nhằm hướng tới hệ thống số hóa hoàn toàn. Cụ thể, Anh ngừng sử dụng thị thực giấy đối với thị thực nhập cảnh ngắn hạn; Chính thức triển khai việc tạo lập và sử dụng tài khoản UKVI;
Chính phủ nước này cũng bắt đầu áp dụng xác thực số về miễn kiểm soát nhập cảnh. Đồng thời, cập nhật quá trình số hóa đối với Giấy phép đi lại điện tử (ETA) và Xác nhận quyền được nhập cảnh Vương quốc Anh (CoE).
UKVI là một tài khoản trực tuyến trên trang web của Chính phủ Anh (GOV.UK), đóng vai trò là "ví điện tử" chứa hồ sơ nhập cư của du khách. Du khách sẽ đăng nhập vào đây để xem thời hạn visa (eVisa); sử dụng hộ chiếu kết nối với evisa; cập nhật chi tiết hộ chiếu trên tài khoản UKVI; chứng minh quyền làm việc hoặc thuê nhà tại Anh (bằng cách tạo Share Code); cập nhật thông tin hộ chiếu mới hoặc số điện thoại...
Nếu người Việt Nam có nhu cầu đi Anh đang chuẩn bị xin visa hoặc đã có visa, cần lưu ý: Đầu tiên, khi có kết quả visa, du khách sẽ nhận được email hướng dẫn tạo tài khoản UKVI. Bạn cần dùng số hộ chiếu hoặc số hồ sơ (UAN/GWF) để đăng ký.
Tiếp đến là cập nhật hộ chiếu - đây là lỗi nhiều người mắc nhất. Vì eVisa liên kết trực tiếp với số hộ chiếu trong tài khoản, nếu mọi người đổi hộ chiếu mới mà không cập nhật vào tài khoản UKVI thì sẽ không thể lên máy bay hoặc bị kẹt ở cửa khẩu vì hệ thống không khớp thông tin.
Trường hợp đi xin việc hay thuê nhà bên Anh, bạn chỉ cần đăng nhập tài khoản, tạo một mã (Share Code) rồi bấm gửi. Cơ quan chức năng sẽ check trên hệ thống, không cần "soi" thẻ BRP vật lý như trước.
Sáng 10/4, ông Nguyễn Văn Hãnh, Phó Chủ tịch UBND xã Phố Bảng, cho biết địa phương đã cấm hoạt động địu hoa ra dốc Thẩm Mã chờ khách chụp ảnh để xin tiền. Theo UBND xã Phố Bảng, gần đây nhiều người già, trẻ em tập trung đông tại khu vực này để chèo kéo, giành giật khách.
Một số trường hợp liên tục nài ép du khách cầm hoa để chụp ảnh dù họ không có nhu cầu, sau đó tỏ thái độ khó chịu. Có tình trạng 6-7 trẻ em cùng tập trung tết tóc cho một người, sau đó khách phải cho tiền đủ cả nhóm.
"Tình hình thực tế rất phức tạp, nếu không quản lý tốt sẽ ảnh hưởng đến hình ảnh du lịch địa phương", ông Hãnh nói.
Hiện nay, xã Phố Bảng soạn thảo bộ quy tắc ứng xử văn minh và tổ chức lại hoạt động này. Theo đó, người tham gia phải đáp ứng các yêu cầu từ chính quyền, hoa được để gọn trong khu vực chỉ định và nghiêm cấm chèo kéo. Xã cũng dự kiến thành lập đội biểu diễn văn nghệ truyền thống, số tiền thu được từ du khách sẽ chia đều nhằm tránh tình trạng tranh giành khách.
Theo ghi nhận đầu tháng 3, trẻ em và người già thường tập trung đông tại dốc Thẩm Mã, gây cản trở và làm khó những khách chỉ có nhu cầu chụp ảnh phong cảnh.
Năm qua, xã Phố Bảng nghiêm cấm việc xin tiền nên khách thường cho bánh kẹo hoặc trả tiền tùy tâm, khoảng 10.000 đồng mỗi lượt. Vào cao điểm, mỗi đứa trẻ có thể thu về khoảng 300.000 đồng một ngày, nhưng số tiền này phần lớn bị người lớn thu lại ngay sau đó.
Cơ quan chức năng đã thành lập tổ công tác đảm bảo an ninh trật tự tại dốc Thẩm Mã, đồng thời bàn giao người già, trẻ em và phụ nữ địu con cho các xã quản lý. Chính quyền cũng tuyên truyền bằng loa với ba ngôn ngữ (Anh, Việt, Mông) để khuyến cáo du khách không cho tiền, quà và cung cấp số điện thoại đường dây nóng.
Tuy nhiên, ông Hãnh cho biết việc thay đổi nhận thức của những người lười lao động, ỷ lại vào lòng thương hại vẫn khó khăn. Mặt khác, nhiều du khách vẫn cho quà, tiền bất chấp cảnh báo.
"Họ tưởng làm vậy là tốt nhưng thực chất đang hủy hoại tương lai trẻ em. Trẻ có thể rủ nhau bỏ học, tạo ra thế hệ mù chữ, lười lao động và trở thành gánh nặng xã hội", ông Hãnh nói.
Ông Hoàng Xuân Đôn, Trưởng ban quản lý Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn, đồng quan điểm, cho rằng tình trạng trẻ em địu hoa phản ánh nguyên lý cung cầu của kinh tế thị trường. Khi du khách động lòng trắc ẩn, thể hiện tình thương với trẻ nhỏ, mang đến hiệu quả kinh tế cao hơn, trong học thuật gọi là "poverty porn" (khai thác sự đói nghèo để tăng cảm thông, kiếm tiền).
Cơm gà Hải Nam nguyên bản phải được chế biến từ gà Văn Xương, giống gà đặc hữu của đảo Hải Nam, Trung Quốc. Loại gà thả vườn có cỡ nhỏ, được nuôi bằng chế độ ăn riêng biệt gồm hạt cây đa, cơm dừa và cám đậu phộng. Quy trình nuôi dưỡng này giúp thớ thịt có độ chắc, vị ngọt và mùi thơm khác biệt so với các giống gà công nghiệp.
Tiền thân của cơm gà Hải Nam vốn là bữa ăn đạm bạc của những người lao động nghèo. Họ thường mang theo cơm và gà trong những chiếc giỏ tre để ăn dọc đường. Món ăn này được cho là đã du nhập vào đại lục từ đầu thời nhà Minh (1368-1644), sau đó theo chân dòng người di cư từ Hải Nam lan tỏa khắp Đông Nam Á vào thế kỷ 19. Các gia đình ở Hải Nam thường tận dụng gà già (gà thải) để nấu, dùng mỡ gà để thổi cơm và nấu nước dùng.
Đến giữa thế kỷ 20, dù nguồn cung gà Văn Xương trở nên khan hiếm do biến động chính trị. Thay vì biến mất, món ăn này vẫn lan tỏa khi được các nền văn hóa bản địa tiếp nhận. Tại mỗi điểm dừng chân, cộng đồng địa phương điều chỉnh công thức và thay đổi nguyên liệu, tạo nên những biến thể mang đặc trưng từng vùng miền.
Cả Malaysia và Singapore đều tự nhận là nơi khai sinh ra phiên bản cơm gà Hải Nam hiện đại, kiểu gà luộc theo kỹ thuật Quảng Đông, ăn cùng cơm nấu bằng nước dùng đậm đà và các loại nước chấm đặc trưng. Cuộc tranh cãi này vẫn kéo dài từ khi Singapore tách ra độc lập vào năm 1965.
Cơm gà Hải Nam tại Singapore là phiên bản phổ biến nhất. Điểm khác biệt nằm ở kỹ thuật luộc gà của người Quảng Đông. Gà sau khi chín được ngâm ngay vào nước đá để tạo lớp da giòn. Gạo được nấu cùng nước dùng, mỡ gà, lá dứa và tỏi. Nước chấm đi kèm gồm ba loại, tương ớt xay, gừng băm và hắc xì dầu.
Tại Malaysia, ở thành phố như Malacca hay Seremban, cơm được vo thành viên tròn để giữ ấm. Ngoài gà luộc, người Malaysia còn ưa chuộng gà quay hoặc ăn kèm hủ tiếu. Tại vùng Ipoh, món ăn này luôn được phục vụ cùng giá đỗ chần, loại nông sản nổi tiếng mập và giòn nhờ nguồn nước khoáng địa phương.
Người Thái gọi cơm gà Hải Nam là Khao Man Gai. Điểm đặc trưng là nước chấm làm từ tương đen lên men trộn với tỏi, gừng và ớt hiểm. Một phần cơm thường có thêm huyết, nội tạng gà và dọn kèm bát canh trong kiểu Tomyum. Tại Bangkok, phiên bản cơm gà chiên giòn cũng thịnh hành.
Tại Việt Nam, biến thể gần giống cơm gà Hải Nam là cơm gà Hội An. Gà thường được xé phay, trộn cùng hành tây và rau răm, dọn kèm cơm nấu cùng nghệ. Khác với các nước trong khu vực, cơm gà tại Việt Nam chú trọng sự tươi mát khi ăn kèm nhiều loại rau sống, xoài xanh bào sợi và nước mắm chua ngọt.
Tại đảo Hải Nam, món ăn vẫn giữ cách chế biến mộc mạc. Thịt gà chặt miếng còn xương, có độ dai và chắc hơn phiên bản tại Đông Nam Á. Nước chấm chỉ gồm gừng, tỏi và rau mùi, không sử dụng hắc xì dầu hay tương ớt ngọt. Nước dùng đôi khi được hầm thêm xương lợn để tăng vị đậm đà.
Sự phổ biến của món ăn này được các chuyên gia đánh giá là kết quả của quá trình giao thoa văn hóa trong cộng đồng người Hoa hải ngoại.
