Đại thủy nông Bắc Hưng Hải – hệ thống từng cung cấp nước tưới cho 130.000 ha đất nông nghiệp vùng đồng bằng Bắc Bộ, đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng đến hàng chục triệu dân. Phải làm gì để hồi sinh hệ thống là câu hỏi khiến cả nhà quản lý và chuyên gia sông ngòi phải tính toán thấu đáo.
Tổng điều tra và đánh giá lại toàn bộ hệ thống
Bắc Hưng Hải gồm hơn 230 km kênh trục chính, hàng nghìn km kênh mương nội đồng cùng khoảng 1.900 cống, trạm bơm. Với mạng lưới quy mô lớn, trải dài qua Hà Nội, Hưng Yên, Bắc Ninh và Hải Phòng, PGS.TS Đào Trọng Tứ, Trưởng ban điều hành Mạng lưới sông ngòi Việt Nam, cho rằng muốn cải tạo phải bắt đầu từ tổng điều tra và đánh giá lại toàn bộ hệ thống.
Bắc Hưng Hải được thiết kế trong bối cảnh cơ cấu sử dụng đất, nhu cầu nước tưới rất khác so với hiện nay. Nhiều năm qua, một phần lớn diện tích đất nông nghiệp trong lưu vực đã được chuyển đổi sang đô thị, khu công nghiệp hoặc các loại hình sử dụng đất khác. Điều này khiến nhu cầu cấp nước và tiêu thoát nước của hệ thống thay đổi đáng kể so với thiết kế chỉ phục vụ tưới tiêu ban đầu.
“Cần xem lại năng lực tưới tiêu thực tế của hệ thống hiện nay đã thay đổi như thế nào, diện tích đất nông nghiệp còn bao nhiêu và nhu cầu cấp nước ra sao. Trên cơ sở đó mới có thể tính toán phương án cải tạo phù hợp”, ông Tứ nói và nhận định việc đánh giá lại toàn bộ hiện trạng hệ thống là bước quan trọng để xác định quy mô đầu tư hợp lý, bảo đảm hiệu quả lâu dài của dự án cải tạo.
Cấp bách kiểm soát nguồn thải
Sau bước đánh giá toàn bộ hệ thống Bắc Hưng Hải, ông Nguyễn Tùng Phong, Cục trưởng Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng phải cấp bách kiểm soát nguồn thải. Cùng với quá trình đô thị hóa và phát triển công nghiệp nhanh của khu vực, lượng nước thải từ các khu công nghiệp, làng nghề và khu dân cư đổ vào Bắc Hưng Hải ngày càng tăng, tạo áp lực lớn đối với chất lượng nước.
Theo tính toán, hiện tổng lượng nước thải xả vào Bắc Hưng Hải khoảng 538.838 m3 mỗi ngày đêm, phân bố rộng khắp trên toàn lưu vực. Trong đó, Hưng Yên chiếm tỷ lệ lớn nhất 31%, tiếp đến là Hải Phòng 21%, Hà Nội 13%, Bắc Ninh hơn 9%. Nhiều nguồn xả thải vẫn chưa được kiểm soát hoặc xử lý đạt yêu cầu khiến nhiều đoạn kênh rơi vào tình trạng ô nhiễm kéo dài.
Cũng cho rằng phải kiểm soát nguồn thải, ông Lương Xuân Chính, Phó giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải, phân tích khả năng tự làm sạch của kênh chỉ tồn tại trong giới hạn nhất định. Khi lượng nước thải vượt quá khả năng chịu tải, chất lượng nước sẽ suy giảm nhanh.
“Bổ sung nguồn nước chỉ giúp pha loãng ô nhiễm trong một số thời điểm, còn muốn xử lý tận gốc thì phải kiểm soát được nguồn thải”, ông Chính nói.
Tuy nhiên, kiểm soát nguồn thải trên mạng lưới như Bắc Hưng Hải là bài toán rất tốn kém, có thể vượt quá nguồn lực của địa phương, theo GS.TS Trần Đức Hạ, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cấp thoát nước và Môi trường. Bởi chi phí xây dựng và vận hành các nhà máy xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn cao rất lớn, trong khi nhiều địa phương chưa hoàn thiện hệ thống thu gom nước thải đô thị.
“Cần kết hợp nhiều biện pháp, từ kiểm soát nguồn thải, điều tiết dòng chảy đến tận dụng khả năng tự làm sạch của hệ thống sông kênh”, ông Hạ đề xuất.
Phối hợp liên tỉnh
So sánh với việc cải tạo sông Tô Lịch, PGS.TS Đào Trọng Tứ cho rằng bài toán của Bắc Hưng Hải phức tạp hơn nhiều. Tô Lịch nằm hoàn toàn trong phạm vi Hà Nội, hệ thống Bắc Hưng Hải lại trải dài qua nhiều tỉnh với hàng loạt nguồn thải. Nếu mỗi địa phương làm một kiểu, không có cơ chế điều phối thống nhất thì rất khó đảm bảo các hạng mục cải tạo được triển khai đồng bộ và phát huy hiệu quả.
TS Trần Đức Hạ cũng cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay là làm sao thiết lập được cơ chế quản lý thống nhất cho toàn hệ thống Bắc Hưng Hải. Nếu không có cơ chế điều phối đủ mạnh ở cấp vùng, việc xử lý ô nhiễm hay cải tạo hạ tầng sẽ khó đạt hiệu quả lâu dài.
Bởi Bắc Hưng Hải không chỉ là công trình thủy lợi phục vụ nông nghiệp như trước đây. Nó đang phải gánh thêm nhiều chức năng mới như tiêu thoát nước cho đô thị, khu dân cư và khu công nghiệp; tiếp nhận nước thải và là khung sinh thái cảnh quan cho khu vực.
“Cần có cơ quan đầu mối đủ thẩm quyền để điều phối chung toàn bộ hệ thống, từ đầu tư hạ tầng đến kiểm soát nguồn thải”, ông Hạ kiến nghị.
Chờ đề án cải tạo quy mô lớn
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng đề án xử lý ô nhiễm và phát triển tổng thể hệ thống Bắc Hưng Hải, mục tiêu từng bước phục hồi chất lượng nước, nâng cao năng lực tưới tiêu và điều tiết nước, đồng thời thích ứng với quá trình đô thị hóa nhanh trong lưu vực.
Đề án tập trung vào ba nhóm giải pháp chính. Đầu tiên là nâng cấp và hiện đại hóa hệ thống công trình thủy lợi, cải tạo các công trình đầu mối, nạo vét tuyến kênh trục và kênh nhánh, đồng thời lắp đặt trạm quan trắc tự động để theo dõi chất lượng nước và điều tiết dòng chảy.
Nhóm giải pháp thứ hai là kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng nước, thông qua việc xây dựng các công trình kiểm soát nguồn thải tại vị trí xả lớn, từng bước thu gom và xử lý nước thải trước khi đổ vào hệ thống. Cuối cùng là khai thác tổng hợp không gian hai bên kênh, kết hợp chỉnh trang cảnh quan, phát triển các tuyến đô thị sinh thái và dịch vụ.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường tính toán tổng kinh phí dự kiến để cải tạo toàn diện hệ thống khoảng 38.500 tỷ đồng. Trong đó, khoảng 6.000 tỷ đồng vốn đầu tư công để hoàn thiện hạng mục chính của hệ thống, gồm 4.505 tỷ nâng cấp hạ tầng thủy lợi, 100 tỷ hiện đại hóa công tác quản lý vận hành và khoảng 1.394 tỷ cải tạo các tuyến kênh trục. Các địa phương tham gia đầu tư nhiều hạng mục liên quan kiểm soát ô nhiễm và chỉnh trang hệ thống kênh.
Với quy mô lớn và lịch sử vận hành hơn nửa thế kỷ, chuyên gia và nhà quản lý cho rằng việc hồi sinh Bắc Hưng Hải không chỉ là chuyện cải tạo hệ thống thủy lợi mà là bài toán quản lý tổng hợp cả lưu vực rộng lớn. Nó đòi hỏi sự chung sức của nhiều địa phương, bộ ngành và người dân trong lưu vực.
Bộ Tư pháp vừa công bố hồ sơ thẩm định dự thảo nghị định thay thế Nghị định 130/2020 về kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn. Dự thảo do Thanh tra Chính phủ chủ trì soạn thảo.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Phòng, chống tham nhũng có hiệu lực thi hành kể từ 1.7.2026. Theo đó, tài sản, thu nhập phải kê khai gồm kim khí quý, đá quý, tiền, giấy tờ có giá trị… mà mỗi loại có giá trị từ 150 triệu đồng trở lên (hiện hành là 50 triệu đồng). Việc kê khai bổ sung được thực hiện khi có biến động về tài sản, thu nhập trong năm từ 1 tỉ đồng trở lên (hiện hành là 300 triệu đồng).
Tại dự thảo, Thanh tra Chính phủ đề xuất người nào kê khai tài sản không trung thực, giải trình nguồn gốc của tài sản, thu nhập tăng thêm hoặc nguyên nhân tài sản giảm không trung thực, thì tùy theo tính chất, mức độ mà bị xử lý bằng một trong các hình thức khiển trách, cảnh cáo, cách chức.
So với quy định hiện hành, dự thảo bổ sung hình thức xử lý kỷ luật khiển trách. "Quy định này nhằm bảo đảm xử lý người có nghĩa vụ kê khai được mềm mại, phù hợp với tính chất, mức độ vi phạm", Thanh tra Chính phủ lý giải.
Dự thảo cũng đề xuất những người phải kê khai tài sản hằng năm gồm: người giữ chức vụ từ phó vụ trưởng và tương đương trở lên công tác tại cấp bộ; giám đốc sở và tương đương trở lên công tác tại chính quyền địa phương; người giữ chức vụ từ trưởng phòng và tương đương ở các vị trí việc làm phụ trách trực về tổ chức cán bộ, quản lý tài chính công, tài sản công, đầu tư công…; người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
Công chức không giữ chức vụ quản lý không phải thực hiện nghĩa vụ kê khai hằng năm, nếu có biến động tài sản trong năm từ 1 tỉ đồng trở lên thì thực hiện việc kê khai bổ sung.
Vẫn theo Thanh tra Chính phủ, Nghị định 130/2020 hiện chưa quy định về trình tự, thủ tục xác minh tài sản, thu nhập. Vì vậy, dự thảo đã dành 1 chương với 16 điều quy định chi tiết nội dung này.
Theo đó, trình tự, thủ tục xác minh được thực hiện thông qua các bước sau:
- Chuẩn bị xác minh tài sản, thu nhập: ban hành quyết định xác minh, xây dựng kế hoạch tiến hành xác minh, phổ biến kế hoạch, yêu cầu cá nhân hoặc tổ chức liên quan cung cấp tài liệu, thông tin phục vụ xác minh.
- Tiến hành xác minh tài sản, thu nhập: nghiên cứu bản kê khai của người được xác minh (tính đầy đủ, rõ ràng của tài sản, thu nhập); yêu cầu giải trình, làm việc trực tiếp với người được xác minh; xác minh thực tế ở những địa điểm cần thiết hoặc làm việc với các tổ chức, cá nhân liên quan; báo cáo kết quả xác minh theo tiến độ đã xác định trong kế hoạch xác minh.
- Kết luận xác minh tài sản, thu nhập: trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận được báo cáo kết quả xác minh, người ra quyết định xác minh phải ban hành kết luận xác minh, trường hợp phức tạp thời hạn có thể kéo dài nhưng không quá 20 ngày.
Ngoài những quy định trên, dự thảo còn quy định cụ thể thể về nguyên tắc xác minh tài sản, thu nhập; những hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động xác minh; việc gửi, công khai kết luận xác minh và đặc biệt là quy định rõ về trách nhiệm lập hồ sơ xác minh tài sản, thu nhập; thành phần hồ sơ xác minh; việc nộp, lưu hồ sơ xác minh, danh mục hồ sơ tài liệu xác minh, thời hạn lưu hồ sơ, cơ quan quản lý hồ sơ...
Chiều 11/5, Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì họp ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06. Đây là phiên họp đầu tiên của ban Chỉ đạo sau khi Chính phủ khóa mới được kiện toàn và bổ sung đầy đủ các Phó thủ tướng tham gia làm Phó trưởng ban.
Phát biểu tại phiên họp, Thủ tướng đánh giá, từ đầu năm đến nay, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số chuyển biến khá rõ nét, tích cực. Tuy nhiên, cơ chế, chính sách còn phân tán, chồng chéo, thiếu hướng dẫn cụ thể; cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox), cơ chế đặt hàng còn thiếu hoặc chưa rõ ràng. Tiến độ xây dựng, kết nối, chia sẻ dữ liệu còn chậm, nhiều cơ sở dữ liệu chuyên ngành chưa đảm bảo đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung. Cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và triển khai dịch vụ công trực tuyến còn hạn chế.
Vì vậy, lãnh đạo Chính phủ yêu cầu người đứng đầu bộ ngành, địa phương trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện nhiệm vụ. Tinh thần là làm có hiệu quả, thực chất, tuyệt đối không "làm cho có" hay làm đối phó. Kết quả thực hiện Nghị quyết 57, Đề án 06 sẽ được dùng làm tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ người đứng đầu năm 2026.
Trong đó, Thủ tướng nhấn mạnh, tập trung phát triển đồng bộ hạ tầng số, chuyển đổi số toàn diện; bảo đảm kết nối, chia sẻ dữ liệu thông suốt, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, tạo thuận lợi tối đa cho người dân, doanh nghiệp; phát triển kinh tế dữ liệu và trí tuệ nhân tạo là trọng tâm của chuyển đổi số quốc gia.
"Thúc đẩy bằng được mô hình hợp tác nhà nước - viện/trường - doanh nghiệp, nhằm khơi thông nguồn lực cho nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ", Thủ tướng nói.
Công nghệ chiến lược cần được đẩy mạnh để có kết quả cụ thể trong năm 2026. Mô hình nghiên cứu chuyển từ phân tán sang đặt hàng theo bài toán lớn, có sản phẩm, thị trường cụ thể, có cơ chế tài chính đặc thù, chấp nhận rủi ro có kiểm soát.
Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ, nghiệm thu theo kết quả đầu ra đối với sản phẩm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, báo cáo trong tháng 7. Bộ ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật, cơ chế định giá, mua sắm, thuê dịch vụ đối với phần mềm nội bộ, dịch vụ công nghệ số, dữ liệu số, báo cáo trong tháng 6.
Đồng thời, Bộ Khoa học và Công nghệ hướng dẫn xác định bài toán lớn, công nghệ chiến lược theo tiềm năng, lợi thế của từng bộ, ngành, địa phương, hoàn thành trong tháng 6. Các phòng thí nghiệm trọng điểm cần được nâng cấp, khai thác, dùng chung phục vụ công nghệ chiến lược, hoàn thành trong tháng 7. Tiêu chí phân loại sản phẩm công nghệ chiến lược, sản phẩm ngoài công nghệ chiến lược và sản phẩm ứng dụng công nghệ thông thường cần sớm ban hành.
Thủ tướng lưu ý Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Xây dựng xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn đường sắt tốc độ cao. Bộ Tài chính đề xuất, hướng dẫn cơ chế chi cụ thể, nhất là đối với sản phẩm công nghệ chiến lược, sản phẩm thử nghiệm. Bộ Khoa học và Công nghệ sớm ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật, hướng dẫn lập dự toán, quản lý chi phí đối với dữ liệu số, AI, điện toán đám mây, nền tảng số, công nghệ chiến lược và các nhiệm vụ chuyển đổi số.
Bộ Công an sớm đưa Trung tâm Dữ liệu quốc gia vào khai thác, cung cấp hạ tầng kỹ thuật số cho bộ ngành, địa phương trong tháng 6.
Theo báo cáo tại phiên họp, đến nay Chính phủ đã điều chỉnh, phê duyệt 10 nhóm công nghệ chiến lược trọng điểm, 30 sản phẩm công nghệ chiến lược; công bố quốc tế tăng 11,3%; rà soát danh mục 2.441 tiêu chuẩn, quy chuẩn; doanh thu lĩnh vực công nghệ số tháng 4/2026 ước đạt 24 tỷ USD.
Mạng 3G, 4G phủ trên 99% dân số, 5G đạt 91,9% và dự kiến đạt 97% vào cuối năm 2026. Tốc độ Internet di động xếp thứ 11/104 và Internet cố định xếp thứ 12/154 quốc gia.
Toàn quốc đã cấp hơn 27,7 triệu thẻ căn cước theo mẫu mới, kích hoạt hơn 70,2 triệu tài khoản định danh điện tử, nền tảng VNeID đã cung cấp 50 tiện ích; đã tích hợp 20,2 triệu giấy phép lái xe, 7,4 triệu đăng ký xe, 26,4 triệu thẻ bảo hiểm y tế; xác thực hơn 156 triệu hồ sơ khách hàng ngân hàng; nền tảng "Bình dân học vụ số" thu hút hơn 1,6 triệu học viên.
8 Nghị quyết của Chính phủ ban hành ngày 29/4 đã phân cấp 136 thủ tục hành chính, bãi bỏ 186 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 396 thủ tục hành chính, bãi bỏ 890 điều kiện kinh doanh.
Đường Bưng Môn, xã Long Thành, được sử dụng tạm từ ngày 29/4 cho ôtô dưới 9 chỗ ra vào cao tốc. Tuy nhiên, khi toàn tuyến thông xe, Ban Quản lý dự án 85 (Bộ Xây dựng, chủ đầu tư dự án thành phần 2) sẽ đóng nút giao này nhằm tránh xung đột với dòng phương tiện lưu thông tốc độ cao trên cao tốc.
Hiện xe từ cao tốc TP HCM - Long Thành - Dầu Giây chưa thể chuyển trực tiếp sang cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu tại nút giao Long Thành do chưa hoàn thiện trạm thu phí. Vì vậy, ôtô phải xuống quốc lộ 51 rồi di chuyển khoảng 18 km đến nút giao Võ Nguyên Giáp để vào tuyến.
Theo lãnh đạo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Đồng Nai, phương án đóng nút giao Bưng Môn đã được tính toán trước khi toàn tuyến vận hành, song quyết định cuối cùng sẽ do Hội đồng nghiệm thu Nhà nước chốt vào sáng 18/5.
Nếu nút giao Bưng Môn đóng, xe từ TP HCM đi Vũng Tàu có thể chọn lộ trình qua xa lộ Hà Nội đến nút giao Võ Nguyên Giáp hoặc đi Vành đai 3, kết nối cao tốc Bến Lức - Long Thành.
Cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu dài gần 54 km, vốn đầu tư khoảng 17.800 tỷ đồng, gồm ba dự án thành phần. Tuyến đường khi hoàn thành được kỳ vọng giảm tải quốc lộ 51 và rút ngắn thời gian đi từ TP HCM đến Vũng Tàu còn khoảng 70 phút.
