Không quân Mỹ đã phê duyệt các yêu cầu đối với một mẫu máy bay mới nhằm thay thế UAV huyền thoại MQ-9A Reaper. Thông tin nói trên được Thiếu tướng Christopher J. Niemi, quyền lãnh đạo bộ phận phát triển tiên tiến của Không quân Mỹ, tiết lộ với các nghị sĩ, theo Aviation Week.
Tại các cuộc chiến ở Trung Đông hàng chục năm trước, dòng UAV này từng gây ra ám ảnh với các đối thủ của Mỹ. Tuy nhiên, trong xung đột với Iran gần đây, Mỹ đã ghi nhận những tổn thất đáng kể với dòng UAV đắt đỏ này.
Theo quan điểm của các quan chức không quân, Mỹ cần tận dụng lợi thế của công nghệ hiện đại để cuối cùng tạo ra một giải pháp linh hoạt nhưng đơn giản, có thể sản xuất hàng loạt và rẻ hơn.
Việc phê duyệt các yêu cầu đối với UAV mới mở đường cho quá trình mua sắm một UAV hạng MALE (bay tầm trung, thời gian hoạt động dài) nhằm thay thế MQ-9 Reaper, loại UAV mà quá trình tham chiến cường độ cao gần đây chống Iran đã bộc lộ rõ điểm yếu lớn nhất.
Điểm yếu đó là chi phí. UAV trinh sát – tấn công này đã trở thành mục tiêu tương đối dễ bị bắn hạ đối với đối thủ có năng lực phòng không không quá vượt trội.
Dù MQ-9 thường được giao các nhiệm vụ có mức độ rủi ro cao, đồng nghĩa tổn thất ở quy mô lớn phần nào đã được chấp nhận từ trước, nhưng việc mất nhiều UAV đắt đỏ như vậy được xem là không hợp lý trong chiến sự tương lai.
MQ-9 được huy động thực hiện nhiệm vụ thu thập tình báo lẫn tiến hành các cuộc không kích nhằm vào lực lượng Iran. Nó có thể hoạt động liên tục tại khu vực tác chiến trong 24 giờ mà không đặt phi công vào nguy hiểm. Nhưng loại máy bay này tương đối chậm và đã cho thấy mức độ dễ tổn thương trước các loại vũ khí phòng không của Iran.
Không quân Mỹ kết thúc năm tài khóa 2025 với 158 chiếc MQ-9 trong lực lượng thường trực và thêm 24 chiếc thuộc Không quân Vệ binh Quốc gia . Nhưng trong khoảng 18 tháng qua, nhiều chiếc MQ-9 đã bị bắn hạ bởi hỏa lực phòng không hoặc bị UAV tập kích làm hư hại khi đang đỗ dưới mặt đất. Ngoài ra, lực lượng Houthi hoạt động tại Yemen trước đó cũng đã phá hủy ít nhất 10 chiếc MQ-9 trong các chiến dịch khác.
Với giá thành 30 triệu USD mỗi chiếc, việc mất hàng chục UAV MQ-9 trong thời gian ngắn gây ra thiệt hại không nhỏ với Mỹ. Vì vậy, việc Mỹ muốn có UAV thay thế cho vũ khí này không phải là điều khó hiểu.
Mỹ đang đặt ra những yêu cầu cho UAV mới gồm tầm hoạt động khoảng 1.500km và thời gian bay liên tục 20 giờ. Con số này còn thấp hơn MQ-9A Block 5, phiên bản có thể hoạt động từ 26 tới hơn 40 giờ tùy cấu hình. Khi phát triển một giải pháp rẻ hơn, việc đánh đổi là khó tránh khỏi.
Không quân Mỹ muốn UAV mới rẻ hơn bao nhiêu hiện vẫn chưa được tiết lộ, cũng như phần lớn chi tiết khác của chương trình. Tuy nhiên, nhiều khả năng mẫu thay thế MQ-9 vẫn sẽ duy trì năng lực tấn công, đặc biệt khi Reaper gần đây đã được bổ sung khả năng mang tên lửa APKWS, tính năng rất phù hợp trong các cuộc xung đột hiện đại, nơi đối phương có thể phóng hàng trăm UAV tấn công tầm xa giá rẻ.
Điều này cho thấy một thực tế, dòng UAV MALE quá đắt tiền để sản xuất đại trà và quá dễ bị tổn thương để sử dụng thoải mái trên chiến trường. Đó là lý do vì sao sự thay đổi là cần thiết để phù hợp với hoạt động tác chiến hiện tại khi những UAV giá rẻ chỉ vài chục nghìn USD có thể gây ra thiệt hại nghiêm trọng lên tới hàng triệu USD. Bên cạnh đó, với những UAV giá rẻ, việc mất chúng trong các đòn tấn công là có thể chấp nhận được.
Giám đốc Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) Kash Patel ngày 8/4 cho biết nghi phạm rò rỉ thông tin cho báo chí là một cựu nhân viên Bộ Tư lệnh Tác chiến Đặc nhiệm Mỹ (SOCOM), từng hỗ trợ các lực lượng chiến đấu cấp cao nhất của quân đội. Tuy nhiên, FBI không công bố danh tính nghi phạm.
Tiêm kích đa năng F-15E của Mỹ bị bắn rơi ở Iran hôm 3/4, nhưng Bộ Quốc phòng Mỹ khi đó không công bố thông tin. NY Times và hàng loạt hãng tin khác ngay sau đó dẫn lời "quan chức Mỹ giấu tên" đăng tải thông tin này, cho biết một phi công đã được giải cứu, nhưng người còn lại đang mất tích trên lãnh thổ Iran.
Trong hơn hai ngày, chính phủ Mỹ liên tục từ chối xác nhận vụ tiêm kích F-15E bị bắn rơi, cũng như thông tin về một phi công mất tích, bất chấp hàng loạt bản tin từ truyền thông Mỹ cũng như Iran.
Trong họp báo ở Nhà Trắng hôm 6/4, Tổng thống Trump cho biết chính phủ đang ráo riết truy tìm nghi phạm làm lộ tin F-15 bị bắn rơi, đồng thời gây sức ép lên cơ quan báo chí được cho là bên đầu tiên đăng thông tin, cảnh báo khả năng phạt tù phóng viên với lý do đe dọa đến an ninh quốc gia.
Ông Trump cho rằng vụ rò rỉ đã đẩy phi công và lực lượng ứng cứu vào tình thế nguy hiểm. "Khi thông tin bị lộ, lập tức cả Iran đều biết có một phi công đang ở đâu đó trên lãnh thổ của họ. Chiến dịch trở nên phức tạp hơn nhiều", ông Trump nói, cho biết Iran đã "treo thưởng rất lớn" cho người bắt được phi công gặp nạn.
Chiến dịch giải cứu phi công F-15 là một trong những chiến dịch tìm kiếm cứu nạn táo bạo và tốn kém nhất lịch sử quân đội Mỹ, với hàng trăm binh sĩ, lính đặc nhiệm cùng hàng chục máy bay tham gia. Khi tiến hành, quân đội Mỹ đã ném bom dữ dội vào khu vực để ngăn lực lượng Iran tiếp cận dãy núi ở Isfahan, nơi phi công đang ẩn nấp.
Sau khi giải cứu được phi công, họ rút về sân bay dã chiến để rời Iran. Tuy nhiên, hai vận tải cơ đặc nhiệm MC-130J gặp sự cố không thể cất cánh, khiến Mỹ phải điều máy bay dự bị tới sơ tán quân nhân theo từng đợt và phá hủy những chiếc máy bay gặp sự cố.
Lầu Năm Góc cho biết không có trường hợp thiệt mạng trong chiến dịch giải cứu, nhưng lực lượng hứng chịu nhiều tổn thất về khí tài.
Reuters dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên cho biết các đơn vị đặc nhiệm đã phá hủy 6 máy bay, gồm hai vận tải cơ MC-130J và 4 trực thăng, trước khi rời đi để ngăn chúng rơi vào tay Iran. Trong khi đó, quân đội Iran tuyên bố lực lượng nước này đã bắn hạ hai trực thăng và một máy bay vận tải C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ.
Hai trực thăng cứu nạn chiến đấu HH-60W Jolly Green II cũng trúng hỏa lực Iran, khiến ít nhất một quân nhân bị thương, nhưng đã hạ cánh an toàn ở lãnh thổ đồng minh của Mỹ. Chưa rõ mức độ hư hại của chúng.
Giám đốc FBI cũng đăng thông điệp cảnh báo những hành động rò rỉ thông tin trong tương lai. "Hãy coi đây như một thông điệp tới những người có thể làm lộ thông tin: Chúng tôi đang điều tra, và sẽ bắt các người. FBI sẽ không dung thứ cho những kẻ tìm cách phản bội đất nước và đẩy người Mỹ vào hiểm cảnh", ông Patel viết trên X.
Theo đặc phái viên TTXVN, trong khuôn khổ chuyến công tác tham dự Đại hội đồng lần thứ 152 Liên minh Nghị viện thế giới (IPU-152) và tiến hành các hoạt động song phương tại Thổ Nhĩ Kỳ, tối 17-4 giờ địa phương, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Phu nhân cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã gặp gỡ cán bộ, nhân viên Đại sứ quán và cộng đồng người Việt Nam tại Thổ Nhĩ Kỳ.
Thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Chủ tịch Quốc hội gửi đến Đại sứ cùng cán bộ, nhân viên và cộng đồng người Việt ở Thổ Nhĩ Kỳ lời chúc sức khỏe và chúc mừng nồng nhiệt nhất. Ông cũng trân trọng chuyển lời thăm hỏi của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các lãnh đạo cấp cao của Việt Nam tới toàn thể bà con.
Chủ tịch Quốc hội thông tin với bà con về tình hình đất nước. Ông cho biết Quốc hội, Chính phủ đã sửa đổi nhiều chính sách liên quan đảm bảo chế độ cho cán bộ, nhân viên Đại sứ quán.
Hiện nay Quốc hội đang xem xét sửa đổi, bổ sung Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động, đặc biệt trong công tác bảo hộ công dân, hỗ trợ cộng đồng và phối hợp liên ngành.
Đặc biệt Quốc hội đã thông qua các đạo luật quan trọng, nhất là trong lĩnh vực hộ tịch, đất đai, nhà ở, kinh doanh bất động sản để tạo thuận lợi cho cộng đồng người Việt ở nước ngoài đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam.
Chủ tịch Quốc hội mong muốn cộng đồng người Việt tại Thổ Nhĩ Kỳ sẽ luôn đoàn kết, tương trợ lẫn nhau, hội nhập tốt, tuân thủ pháp luật nước sở tại, đồng thời tiếp tục gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc, gìn giữ tiếng Việt, truyền thống gia đình.
Ông cũng đề nghị Đại sứ quán Việt Nam tại Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục quan tâm, góp phần xúc tiến đầu tư của doanh nghiệp hai nước, hỗ trợ bà con xây dựng cuộc sống tốt đẹp tại sở tại.
Đại sứ Việt Nam tại Thổ Nhĩ Kỳ Đặng Thị Thu Hà cho biết cộng đồng người Việt Nam ở Thổ Nhĩ Kỳ có khoảng 200 người. Dù ở xa quê hương nhưng bà con vẫn hằng ngày dõi theo tin tức ở quê nhà, vui mừng phấn khởi trước những bước đi lên và hội nhập mạnh mẽ với thế giới của đất nước.
Đại diện cho cộng đồng người Việt Nam tại Thổ Nhĩ Kỳ, ông Lưu Thái Hưng, thành viên Ban Liên lạc cộng đồng, khẳng định dù ở đâu, bà con luôn chấp hành và tuân thủ luật pháp nước sở tại, hỗ trợ lẫn nhau khi gặp khó khăn như thiên tai, thảm họa, nhất là sát cánh cùng các đoàn cứu hộ, cứu nạn của Việt Nam trong thảm họa động đất lịch sử tại hồi đầu năm 2023.
Ông Hưng kiến nghị Quốc hội và Chính phủ tiếp tục có những chính sách tạo điều kiện thuận lợi hơn cho bà con trong việc có hai quốc tịch và các thủ tục an cư khi về Việt Nam, duy trì việc học tiếng Việt cho thế hệ sau, cũng như giữ gìn văn hóa truyền thống của dân tộc.
Sự việc xảy ra sáng 11/4 khi nghi phạm ngoài 40 tuổi trèo lên cánh vận tải cơ Mỹ đang đỗ tại khu vực cấm trong sân bay Shannon ở hạt Clare của Ireland. Người này sau đó dùng rìu chém liên tiếp vào thân và cánh máy bay.
Chưa rõ nghi phạm làm thế nào để trèo lên cánh máy bay, cũng như mức độ thiệt hại trong sự việc. Trang tin địa phương The Journal dẫn lời các nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết phi cơ "đã bị hư hại rất nghiêm trọng".
Sân bay đã bị phong tỏa trong gần 30 phút, trước khi cảnh sát tiếp cận máy bay và bắt giữ người đàn ông. Danh tính và động cơ của nghi phạm chưa được công bố, người này đang đối mặt với cáo buộc "gây thiệt hại tài sản" và đang bị giam giữ để điều tra.
Hình ảnh hiện trường cho thấy phi cơ bị tấn công là máy bay vận tải C-130H2.5 mang số đuôi 91-1653, thuộc biên chế Không quân Vệ binh Quốc gia Mỹ và đáp xuống sân bay Shannon hôm 9/4.
Mỹ không công bố mức giá cụ thể của dòng C-130H, nhưng các phi cơ đã qua sử dụng và được nước này bán cho đồng minh có giá trung bình gần 16 triệu USD. Gói nâng cấp lên chuẩn H2.5 cho không quân Mỹ có chi phí 7 triệu USD mỗi chiếc.
Máy bay quân sự Mỹ thường đáp xuống sân bay Shannon để tiếp dầu và nghỉ ngơi trước khi lên đường tới Trung Đông. Điều này đã dẫn đến nhiều cuộc biểu tình phản đối, trong đó người dân địa phương chỉ trích động thái này vi phạm tính trung lập của Ireland.
Hồi tháng 11/2025, ba người cũng bị bắt tại sân bay Shannon sau khi chiếc xe chở họ đi vào khu vực cấm. Khoảng hai tuần sau đó, có thêm 3 phụ nữ bị bắt với cáo buộc đột nhập sân bay Shannon và gây thiệt hại tài sản cho một chiếc máy bay.
