Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cảnh báo người dân Mỹ sẽ ngày càng phải gánh chịu hậu quả kinh tế từ cuộc chiến mà ông gọi là “do Tổng thống Donald Trump lựa chọn” nhằm vào Iran.
Theo ông Araghchi, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 2 năm, 10 năm và 30 năm đồng loạt tăng cho thấy các điều kiện tài chính tại Mỹ đang bị siết chặt. Ông cho rằng điều này sẽ kéo theo áp lực lớn hơn đối với nợ công, lãi suất vay mua nhà và các khoản vay tiêu dùng.
Nhà ngoại giao Iran cũng nhận định giá năng lượng sẽ tiếp tục tăng, trong khi các hộ gia đình Mỹ có nguy cơ đối mặt căng thẳng tín dụng ngày càng lớn.
Ông Araghchi khẳng định toàn bộ tình hình hiện nay “hoàn toàn có thể tránh được”, tiếp tục cáo buộc Mỹ và Israel đã phát động cuộc chiến nhằm vào Iran.
Ngày 15-5, Israel tiến hành không kích vào thành phố Gaza, nhắm mục tiêu vào ông Izz al-Din al-Haddad – lãnh đạo quân sự cấp cao nhất của Hamas ở Gaza – bất chấp lệnh ngừng bắn mong manh do Mỹ làm trung gian vẫn đang có hiệu lực.
Theo tuyên bố của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz, al-Haddad là một trong những “kiến trúc sư” đứng sau cuộc tấn công ngày 7-10-2023 của Hamas nhằm vào Israel.
Lực lượng cứu hộ Gaza cho biết các cuộc không kích đánh trúng một tòa nhà dân cư ở khu al-Rimal và một chiếc ô tô gần đó, khiến ít nhất 7 người thiệt mạng và hơn 50 người bị thương. Giám đốc Bệnh viện Al-Shifa xác nhận trong số người chết có ba phụ nữ và một trẻ em.
Hiện chưa rõ ông al-Haddad có thiệt mạng hay không, song một quan chức an ninh Israel cho biết các dấu hiệu ban đầu cho thấy chiến dịch ám sát đã thành công.
Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) tuyên bố sẽ không từ bỏ việc bảo vệ lợi ích của quốc gia, cũng như lên án mạnh mẽ các cuộc tấn công và đe dọa từ Iran nhằm vào nước này và các nước khác trong khu vực.
Trong thông cáo ngày 15-5, Bộ Ngoại giao UAE cho biết Iran đã phóng khoảng 3.000 tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và máy bay không người lái nhằm vào UAE.
UAE mô tả các vụ tấn công là “sự vi phạm rõ ràng chủ quyền quốc gia” và là “mối đe dọa trực tiếp đối với an ninh, ổn định của khu vực”.
Chính phủ UAE khẳng định mọi biện pháp phòng thủ được triển khai đều nhằm bảo vệ chủ quyền, người dân và các cơ sở hạ tầng trọng yếu của đất nước. Thông cáo cũng nhấn mạnh UAE giữ đầy đủ “quyền chủ quyền, pháp lý, ngoại giao và quân sự” để đối phó với bất kỳ hành động thù địch nào.
Bộ Ngoại giao UAE cho biết các “nỗ lực gây sức ép hoặc lan truyền cáo buộc ác ý” sẽ không làm thay đổi lập trường của nước này, đồng thời khẳng định Abu Dhabi sẽ tiếp tục bảo vệ chủ quyền và quyền tự quyết độc lập của mình.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho rằng tầm quan trọng của eo biển Hormuz đối với hoạt động vận chuyển dầu khí toàn cầu sẽ giảm dần trong tương lai, khi các quốc gia Trung Đông mở rộng hệ thống đường ống năng lượng thay thế.
Trả lời Đài CNBC ngày 15-5, ông Wright cho biết Mỹ kỳ vọng Saudi Arabia, UAE và nhiều nước khác trong khu vực sẽ tiếp tục tăng năng lực vận chuyển dầu khí qua các tuyến đường ống mới, giúp giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz.
“Sẽ có thêm nhiều tuyến đường khác để năng lượng rời khỏi khu vực vùng Vịnh”, ông nói.
Theo Bộ trưởng Năng lượng Mỹ, dù vai trò của eo biển Hormuz có thể suy giảm, các quốc gia vùng Vịnh vẫn sẽ giữ vị trí then chốt trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.
Ông Wright nhấn mạnh các nước này là “đồng minh tuyệt vời của Mỹ” và là những nhà cung cấp năng lượng quan trọng của thế giới.
“Chúng tôi muốn thấy sự thịnh vượng, hòa bình và tăng trưởng kinh tế quay trở lại khu vực này”, ông nói thêm.
An ninh năng lượng và an ninh lương thực nổi lên như hai yếu tố then chốt để bảo vệ không gian phát triển chung của khối.
Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Cebu (Philippines) đang đặt an ninh năng lượng và an ninh lương thực vào trung tâm nghị sự - một điều không hề ngẫu nhiên.
Khi khủng hoảng Trung Đông phơi bày những mắt xích yếu trong chuỗi cung ứng khu vực, từ kho dự trữ dầu chiến lược mỏng của Philippines và Indonesia (chỉ 30 - 50 ngày tiêu thụ) đến sự phụ thuộc vào phân bón từ Tây Á, ASEAN buộc phải chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động xây dựng năng lực tự cường.
Theo TS Nguyễn Tuấn Khanh (Trường ĐH KHXH&NV - ĐH Quốc gia TP.HCM), hành lang thịnh vượng không đơn thuần là kết nối hạ tầng vật lý, mà là không gian tăng trưởng tích hợp - gắn kết hạ tầng, thương mại, đầu tư và con người, lan tỏa phát triển từ các trung tâm lớn đến vùng sâu vùng xa.
Trong cấu trúc đó, năng lượng và lương thực là hai trụ đỡ không thể thiếu: hành lang sẽ không thể vận hành nếu thiếu nguồn cung năng lượng ổn định, và không thể bền vững nếu an ninh lương thực bị đe dọa.
Hội nghị lần này tiếp cận vấn đề theo hướng thực dụng, thể hiện qua việc ký kết các thỏa thuận chia sẻ nhiên liệu, thực thi Hiệp định An ninh dầu mỏ ASEAN (APSA) và tối ưu hóa Quỹ Dự trữ gạo khẩn cấp ASEAN+3 (APTERR).
Về dài hạn, TS Trương Quang Hoàn (Viện hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho rằng ASEAN cần đẩy mạnh chia sẻ tài nguyên điện qua sáng kiến Lưới điện ASEAN (APG), nâng cao kho dự trữ năng lượng chung và đa dạng hóa nguồn cung.
Về lương thực, trọng tâm là bảo đảm các chuỗi cung ứng thông qua tự do hóa dòng chảy hàng hóa, nâng cao năng lực công nghệ sản xuất, bảo quản và hỗ trợ tài chính cho nông dân cùng các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME).
Bên cạnh hai trọng tâm trên, hội nghị cũng được kỳ vọng thúc đẩy một loạt sáng kiến quan trọng: Kế hoạch Hành động kinh tế biển 2026 - 2030, Thỏa thuận khung Kinh tế xanh (GEFA) và các kế hoạch bảo vệ lao động di cư. Đáng chú ý, Thỏa thuận khung Kinh tế số ASEAN (DEFA) được xem là điểm nhấn với tiềm năng đưa kinh tế số khu vực đạt 2.000 tỉ USD vào năm 2030.
Các chuyên gia đều nhìn nhận Việt Nam có tiềm năng đóng góp thực chất vào không gian thịnh vượng chung. Với vị thế xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, Việt Nam đang bảo đảm nguồn cung ổn định, giá cả hợp lý cho các nước nhập khẩu lương thực lớn trong khối như Philippines và Indonesia.
Về năng lượng, tiềm năng điện gió và điện mặt trời cho phép Việt Nam vươn lên thành trung tâm năng lượng xanh mới nổi của khu vực - mà dự án điện gió Monsoon (Lào - Việt Nam) là minh chứng điển hình cho mô hình tích hợp năng lượng tái tạo xuyên biên giới. Những bước tiến về thị trường carbon cũng tạo tiền đề để Việt Nam dẫn dắt các tiêu chuẩn xanh trong khu vực.
Ông Keith Leong, nhà nghiên cứu trưởng KRA Group, nhận định: nhờ nổi lên như một "công xưởng" mới đầy tiềm năng trên bản đồ sản xuất toàn cầu, sự hiện diện tích cực và cam kết của Việt Nam với các nguyên tắc cốt lõi của ASEAN góp phần không nhỏ vào việc khẳng định vị thế và tầm quan trọng của khối.
Ông Leong nhấn mạnh: "Việt Nam luôn ý thức rõ ASEAN là một phần không thể tách rời trong tương lai địa chính trị và địa kinh tế của mình. Chính vì vậy, sự hiện diện tích cực và tham gia sâu rộng của Việt Nam vào các cơ chế của ASEAN không chỉ mang lại lợi ích to lớn cho chính quốc gia này mà còn cho cả khu vực.
Trong bối cảnh hiện nay, năng lực nội tại và tầm nhìn chiến lược của Việt Nam trong các lĩnh vực trọng yếu như an ninh năng lượng và an ninh lương thực sẽ là những giá trị vô cùng quý báu, góp phần củng cố sức mạnh chung cho toàn khối".
TS Hoàn cho rằng về lâu dài Việt Nam cần tham gia chủ động vào toàn bộ các sáng kiến tại hội nghị, đặc biệt là chia sẻ kinh nghiệm tự chủ chiến lược trong chuỗi cung ứng hàng hóa, dịch vụ và thúc đẩy phát triển công nghệ số "lấy người dân làm trung tâm".
Tờ The Wall Street Journal hôm 9.5 dẫn các nguồn thạo tin, trong đó có quan chức Mỹ, tiết lộ phía Israel xây căn cứ bí mật ngay trước khi phát động cuộc xung đột với Iran và có thông báo cho đồng minh Mỹ.
Căn cứ được sử dụng làm nơi triển khai lực lượng đặc nhiệm và đóng vai trò như trung tâm hậu cần cho Không quân Israel.
Các tổ tìm kiếm và cứu nạn được bố trí ở đây trong trường hợp có phi công Israel bị bắn rơi. Khi một tiêm kích F-15 của Mỹ bị Iran bắn hạ gần Isfahan, Israel đã đề nghị giúp đỡ nhưng lực lượng Mỹ cuối cùng tự triển khai chiến dịch giải cứu 2 thành viên không quân.
Israel cũng đã triển khai các đợt không kích để hỗ trợ hoạt động giải cứu này, theo một nguồn tin.
Căn cứ của Israel ở Iraq gần như bị phát hiện hồi đầu tháng 3. Truyền thông Iraq đưa tin một người chăn cừu địa phương đã trình báo với giới hữu trách về những hoạt động quân sự bất thường tại khu vực, bao gồm những chuyến bay trực thăng.
Khi quân đội Iraq đưa người đến kiểm tra, một nguồn thạo tin cho hay Israel đã tiến hành không kích để ngăn lực lượng này tiếp cận khu vực.
Vào thời điểm đó, chính quyền Baghdad lên án vụ tấn công vốn khiến một binh sĩ nước này thiệt mạng.
Trong đơn khiếu nại gửi Liên Hiệp Quốc hồi tháng 3, Iraq cho rằng vụ tấn công có sự tham gia của lực lượng nước ngoài và các đợt không kích, và quy trách nhiệm cho Mỹ. Tuy nhiên, một nguồn thạo tin xác nhận Washington không liên quan đến vụ việc.
Quân đội Israel từ chối bình luận về thông tin trên.
Theo Hãng tin AFP ngày 22-4, Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) cho biết một tàu container đã báo cáo bị tàu pháo của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) áp sát và khai hỏa.
UKMTO cho hay sự việc diễn ra lúc 7h55 sáng, tại vị trí cách bờ biển Oman khoảng 15 hải lý về phía đông bắc. Tàu pháo của IRGC bị cáo buộc khai hỏa mà không phát cảnh báo trước.
Vụ tấn công khiến khu vực buồng lái của tàu container hư hại nặng, song không xảy ra cháy nổ và không tác động đến môi trường. Toàn bộ thủy thủ đoàn cũng được xác nhận an toàn.
Theo công ty an ninh hàng hải Vanguard Tech của Anh, con tàu này treo cờ Liberia và trước đó đã được xác nhận có quyền đi qua eo biển Hormuz.
Tuy nhiên các hãng tin Iran như Tasnim và Nour News khẳng định tàu đã "phớt lờ cảnh báo của lực lượng vũ trang Iran". Hãng tin Fars mô tả hành động của IRGC là đang "thực thi quyền kiểm soát hợp pháp" của Tehran tại eo biển Hormuz, theo Hãng tin AP.
IRGC sau đó cũng ra tuyên bố, cho biết họ sẵn sàng đối phó với bất kỳ hành động gây hấn mới nào tại eo biển này.
Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải chiến lược, vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu. Eo biển đang chịu ảnh hưởng nặng nề từ sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran hôm 28-2.
Tehran ngay lập tức siết chặt kiểm soát tuyến đường này, đẩy giá dầu tăng mạnh và gây sức ép lên kinh tế toàn cầu. Phía Mỹ sau đó cũng đã triển khai phong tỏa các cảng của Iran.
Tuần trước Iran thông báo mở lại eo biển Hormuz, nhưng chưa đầy một ngày sau, Tehran thông báo đóng cửa trở lại.
IRGC cho biết sẽ đóng cửa eo biển cho đến khi lệnh phong tỏa của Mỹ được dỡ bỏ. Trong khi đó, Tổng thống Trump khẳng định Hải quân Mỹ sẽ tiếp tục thực thi lệnh phong tỏa cho đến khi Iran mở lại tuyến đường thủy chiến lược này.
