Ngày 10/5, một nam tài xế giao hàng ở phường Cần Thơ bị khách hàng hành hung, đánh chảy máu mũi sau khi từ chối yêu cầu mở hộp tông đơ để thử lên thú cưng. Hôm sau, người mua bị công an triệu tập để xử lý hành vi gây rối trật tự công cộng.
Đây không phải vụ việc đơn lẻ. Cuối tháng 3, một nữ tài xế ở TP HCM bị đánh trước khách sạn do tranh cãi vị trí giao hàng. Trước đó vài ngày, một tài xế ở phường Bình Dương bị truy đuổi bằng ôtô và đánh trọng thương. Theo thống kê chưa đầy đủ của báo chí, từ cuối năm 2024 đến nay có khoảng 20 vụ hành hung tài xế công nghệ. Nghiêm trọng nhất là vụ việc một người giao hàng tử vong tại Đà Nẵng đầu năm 2025.
Sự gia tăng các vụ hành hung tài xế công nghệ diễn ra cùng với tốc độ phát triển của nền kinh tế chia sẻ (gig economy) tại Việt Nam. Thị trường giao đồ ăn trực tuyến và gọi xe công nghệ tại Việt Nam dự báo vượt mốc 11,5 tỷ USD vào năm 2030, theo hãng nghiên cứu Ipsos. Lực lượng lao động vận hành thị trường này xấp xỉ một triệu người, theo thống kê từ Viện Friedrich-Ebert-Stiftung (FES) Việt Nam. Họ mang danh xưng “đối tác”, không có lương cơ bản, không bảo hiểm y tế và trợ cấp thất nghiệp.
Quan trọng hơn, “đối tác” thực chất là mô hình kinh doanh thiếu các chế tài bảo vệ an toàn cho người lao động. Ngoài đường, họ đối mặt nguy cơ tai nạn và bạo lực từ khách hàng. Trong hệ thống, họ chịu sự giám sát và chế tài của thuật toán.
Luật chơi của thuật toán
Khi Võ Thanh, 27 tuổi, bị khách từ chối đội mũ bảo hiểm và ném xuống đất tối 15/3, anh chọn cách im lặng hoàn thành cuốc xe. “Thấy khách say là tôi biết có rủi ro nhưng không dám hủy chuyến vì sợ hệ thống đánh tụt tỷ lệ nhận cuốc”, anh nói.
Suốt hành trình, hành khách yêu cầu chạy sai lộ trình và xúc phạm tài xế. Thanh phản ứng. Vị khách bỏ đi cùng lời đe dọa làm anh mất việc. Hai ngày sau, tổng đài gọi xác minh. Thanh trình bày việc mình bị nhục mạ trước, nhưng tài khoản của anh bị khóa vĩnh viễn với lý do “vi phạm quy tắc ứng xử”.
Nguyễn Hùng, tài xế ôtô công nghệ tại TP HCM, gặp tình huống tương tự. Tối 10/3, anh chở một nhóm khách vào khu dân cư và dừng xe tại thanh chắn để hỏi đường. Hành khách phía sau đập vai và lăng mạ anh. Hùng trích xuất camera hành trình không che mặt hành khách và đăng lên mạng xã hội. Tài khoản của Hùng bị khóa vĩnh viễn sau khi có khiếu nại. “Tôi sai khi để lộ hình ảnh hành khách. Nhưng nền tảng chỉ xử lý lỗi bảo mật thông tin, bỏ qua việc tài xế bị đe dọa”, anh nói.
Trả lời VnExpress về vụ việc, đại diện hãng gọi xe cho biết quyết định ngừng quyền sử dụng ứng dụng được đưa ra sau khi xác minh. “Chúng tôi có cơ sở xác định đối tác đã tiết lộ thông tin cá nhân của hành khách. Hãng đã yêu cầu gỡ nội dung vi phạm nhưng không nhận được hợp tác sau ba ngày, do đó áp dụng chế tài”, đại diện nền tảng cho biết.
Học giả trong lĩnh vực luật lao động kỷ nguyên số, giáo sư Valerio De Stefano, Trường Luật Osgoode Hall (Canada), cho rằng khoảng trống pháp lý của mô hình lao động nền tảng là nguyên nhân gốc rễ. Nghịch lý lớn nhất của kinh tế nền tảng là các công ty định vị mình là bên trung gian, không phải người sử dụng lao động. Tuy nhiên, thuật toán của họ trực tiếp phân phối công việc, giám sát hiệu suất, chi phối thu nhập và quyết định quyền làm việc của tài xế. Nền tảng có quyền thưởng, phạt, vô hiệu hóa tài khoản thông qua hệ thống đánh giá một chiều.
“Khi một nền tảng có thể thưởng, phạt, hạ xếp hạng hoặc vô hiệu hóa tài khoản chỉ thông qua hệ thống đánh giá, mức độ kiểm soát đó đã rất gần, thậm chí vượt qua quan hệ quản lý lao động truyền thống.”, giáo sư De Stefano nói.
Số liệu từ Viện FES Việt Nam cho thấy, 63% tài xế từng đối mặt rủi ro an toàn trong quá trình làm việc. Mức thu nhập thực tế của họ thấp hơn 16,6% so với mức sống tối thiểu. Nhiều người làm việc 11 tiếng mỗi ngày để đạt mức thu nhập 9,2 triệu đồng/tháng. Đáng chú ý, 62% lao động nói không có cơ hội giải thích khi hệ thống xử phạt.
Khoảng trống an sinh
Ông Phạm Trường Sơn, Chủ tịch Cộng đồng các tổ chức phi lợi nhuận miền Nam (SNPO), gọi đây là “bẫy đối tác” với sự lệch pha quyền lực, đẩy nhiều lao động vào tình thế tiến thoái lưỡng nan. Một mặt, họ lo sợ việc phản ứng lại hành vi lạm dụng từ khách sẽ giảm xếp hạng hoặc mất cơ hội nhận việc trong tương lai. Mặt khác, các nền tảng lại không nhận trách nhiệm bảo vệ mà một người sử dụng lao động thông thường phải có.
Đại diện SNPO đề xuất thành lập Hiệp hội bảo vệ tài xế công nghệ, tương tự mô hình Thái Lan, đặt dưới sự bảo trợ của Mặt trận Tổ quốc. Tổ chức này sẽ đóng vai trò đối trọng thiết yếu nhằm tạo thế cân bằng khi đối thoại với các tập đoàn công nghệ đa quốc gia.
Theo Giáo sư De Stefano, giới lập pháp và các tổ chức quốc tế ngày càng giám sát chặt chẽ hệ thống quản lý bằng thuật toán. Ở góc độ toàn cầu, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) đang thảo luận thiết lập công ước quốc tế bảo vệ nhóm lao động này, tập trung vào phân loại quan hệ lao động, an toàn nghề nghiệp và tính minh bạch của thuật toán.
“Các nhà hoạch định chính sách cần đặc biệt chú ý tới bốn vấn đề cốt lõi: phân loại quan hệ lao động, an toàn nghề nghiệp, tính minh bạch của thuật toán và quyền tổ chức, thương lượng tập thể của người lao động”, cựu chuyên gia ILO nói.
Trong thời gian chờ đợi các quy định pháp lý, nhiều người chọn cách rời đi. Thanh và Hùng chuyển sang ứng dụng mới nhưng nhận ra các bộ quy tắc đều ưu tiên bảo vệ hành khách.
Với Hoàng Tuấn Hiển, 40 tuổi, ở TP HCM, sự bào mòn lớn nhất sau hai năm chạy xe không phải thu nhập bấp bênh, mà là cảm giác bị bỏ mặc mỗi khi gặp sự cố. Sau một lần bị khách đánh giá “1 sao” oan chỉ vì kẹt xe, anh quyết định tắt ứng dụng, bỏ nghề.
“Khi ngừng chạy xe, tôi thấy đầu óc yên ổn”, anh nói.
Vào lúc 4h30 ngày 28/4, Trung úy cảnh sát Dusit Chanmanee, Phó điều tra viên tại Đồn cảnh sát Tha Sala, tỉnh Nakhon Si Thammarat, Thái Lan, nhận được báo cáo về một vụ nổ súng tại đám cưới ở phường Moklan, huyện Tha Sala, khiến nhiều người bị thương.
Ông đã báo cáo vụ việc cho cấp trên và cùng với Đại tá cảnh sát Montsak Srisuwan, Trưởng Đồn cảnh sát Tha Sala; Trung tá cảnh sát Busarin Kireephet, Phó Trưởng phòng tuần tra và Trung tá cảnh sát Somchai Muaydee, Phó Trưởng phòng Điều tra, đã dẫn đầu một nhóm điều tra đến hiện trường.
Khi đến nơi tổ chức lễ cưới trước nhà, họ phát hiện 6 người bị thương nằm trên mặt đất, toàn thân bê bết máu và rên rỉ vì đau đớn. Các cán bộ từ Quỹ Tai Teck Siang Teng ở Tha Sala và các đội cứu hộ gần đó đã nhanh chóng đưa những người bị thương đến Bệnh viện Tha Sala.
Amorntep và Supachet đã bị bắt giữ tại Bệnh viện Maharaj Nakorn Si Thammarat.
Cuộc điều tra cho thấy, trước khi xảy ra vụ việc, bàn ghế và sân khấu âm nhạc tại tiệc cưới đã được dọn dẹp dần. Tuy nhiên, các nhóm họ hàng, bạn bè thân thiết và người quen của gia đình cả hai bên nhà gái và nhà trai vẫn tiếp tục uống rượu cùng nhau.
Ngay sau đó, một cuộc ẩu đả đã nổ ra khi ông Amorntep, một người họ hàng của cô dâu, xô xát với gia đình chú rể.
Khi ông Supachet cố gắng can thiệp, tình hình leo thang thành một cuộc ẩu đả. Cả bên nhà trai và nhà gái đều trang bị súng, một cuộc đấu súng dữ dội đã diễn ra, làm bị thương một số người ngoài cuộc khiến những người có mặt tại hiện trường bàng hoàng.
Trước khi xảy ra vụ việc, ông Amorntep và ông Supachet đã lái xe riêng rời khỏi hiện trường để đến Bệnh viện Maharaj điều trị, nơi họ bị bắt giữ cùng với vũ khí. Các nhà điều tra hiện đang khẩn trương thu thập bằng chứng để truy tố cả hai bên.
Câu chuyện kỳ lạ về tiêu chí "kén vợ" và hành trình tìm bạn đời của ông nhanh chóng trở thành đề tài gây tranh cãi trên truyền thông quốc tế.
Ở vùng nông thôn Somerset yên bình của nước Anh, Benjamin Slade không phải là cái tên xa lạ. Ông là chủ nhân của một điền trang rộng lớn lên tới khoảng 5,2 triệu m² – một con số khiến nhiều người không khỏi choáng ngợp. Tuy nhiên, điều khiến vị triệu phú này thường xuyên xuất hiện trên các mặt báo lại không chỉ là khối tài sản đồ sộ, mà còn bởi câu chuyện tìm vợ đầy khác biệt của mình.
Dù đã bước sang tuổi 80, ông Slade vẫn nuôi mong muốn có con để duy trì dòng dõi và thừa kế gia sản. Trước đó, ông từng kết hôn nhưng cuộc hôn nhân không mang lại con cái. Chính vì vậy, trong nhiều năm qua, ông không ngần ngại công khai việc tìm kiếm một người vợ mới, với mục tiêu rõ ràng: sinh con nối dõi.
Điều gây tranh cãi là những tiêu chí chọn vợ mà ông đưa ra. Theo các nguồn tin, vị triệu phú này ưu tiên những phụ nữ trẻ, khỏe mạnh và có khả năng sinh con. Ông thậm chí từng sử dụng các cụm từ gây sốc khi nói về mong muốn tìm người "phù hợp để sinh người thừa kế". Không dừng lại ở đó, ông còn sẵn sàng đưa ra mức chu cấp hàng năm lên tới hàng chục nghìn USD cho người phụ nữ đồng ý gắn bó với mình.
Hành trình tìm vợ của ông Slade cũng không hề đơn giản. Ông từng thử nhiều cách khác nhau, từ việc đăng quảng cáo trên báo chí, tham gia các chương trình truyền hình cho đến sử dụng các ứng dụng hẹn hò trực tuyến. Tuy nhiên, dù đã gặp gỡ không ít ứng viên, ông vẫn chưa tìm được người phù hợp.
Chia sẻ với truyền thông, ông cho biết việc tìm kiếm một người phụ nữ vừa đáp ứng được tiêu chí cá nhân, vừa sẵn sàng chấp nhận cuộc sống trong một điền trang rộng lớn không phải là điều dễ dàng. Bên cạnh đó, khoảng cách tuổi tác quá lớn cũng là rào cản khiến nhiều mối quan hệ không thể tiến xa.
Câu chuyện của Benjamin Slade nhanh chóng thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế. Một số người cho rằng đây là quyền cá nhân và là mong muốn chính đáng của một người đàn ông muốn có con nối dõi. Tuy nhiên, cũng không ít ý kiến chỉ trích cách tiếp cận của ông là thực dụng, thậm chí gây tranh cãi về mặt đạo đức.
Dù vậy, không thể phủ nhận rằng câu chuyện của vị triệu phú 80 tuổi đã phản ánh một góc nhìn đặc biệt về vấn đề thừa kế và áp lực duy trì dòng họ trong xã hội hiện đại. Khi tuổi tác ngày càng cao, mong muốn có người kế thừa không chỉ đơn thuần là câu chuyện cá nhân, mà còn gắn với danh tiếng, tài sản và cả truyền thống gia đình.
Hiện tại, hành trình tìm vợ của ông Slade vẫn chưa đi đến hồi kết. Dù gặp nhiều ý kiến trái chiều, vị triệu phú này vẫn kiên định với mục tiêu của mình.
Từng là trung tâm luyện kim của xứ Wales những năm 1990, Ebbw Vale giờ đây là "thủ phủ đồ ăn nhanh" tập trung hàng loạt cửa hàng bán burger, kebab và pizza. Toàn thị trấn chỉ còn một cửa hàng rau quả tươi, khách hàng chủ yếu trên 50 tuổi.
Theo thống kê, khoảng 38% người dân địa phương sống dựa vào trợ cấp xã hội. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt leo thang, những bữa ăn chi phí thấp, nhanh chóng lại trở thành lựa chọn dễ tiếp cận nhất.
Dale Owen - thợ sơn 54 tuổi, cho biết: "Bạn có thể mua một suất bánh mì kẹp thịt với giá rất rẻ, nhưng nó không hề tốt cho sức khỏe".
Ông cũng cho rằng sự bùng nổ của các cửa hàng đồ ăn nhanh là một phần lý do khiến tình trạng sức khỏe cộng đồng đi xuống.
Không chỉ người lớn, trẻ em tại đây cũng sớm hình thành thói quen ăn uống thiếu lành mạnh. Nhiều phụ huynh thừa nhận các chuỗi thức ăn nhanh gần như đã trở thành điểm tụ tập quen thuộc sau giờ học.
"Ở đây quá dễ để ăn đồ ăn nhanh, nhưng lại rất khó tìm được lựa chọn tốt cho sức khỏe", bà Ceri Dobbins, một cư dân ăn chay, chia sẻ.
Hiện 37% dân số thị trấn mắc bệnh béo phì và phụ nữ có tuổi thọ trung bình thấp nhất cả nước. Trên mạng xã hội, nhiều người đặt cho Ebbw Vale biệt danh "thị trấn béo nhất nước Anh". Một số người dân địa phương mua đồ ăn nhanh mang về 3 lần một ngày, theo The Sun.
Thói quen ăn uống này ảnh hưởng trực tiếp đến thể trạng người dân. Bà Elaine, một cư dân nặng 108kg, cho biết đang đối mặt với nguy cơ tiểu đường. "Tôi không tự nấu nướng hay đi siêu thị mà thường gọi đồ giao tận nhà vì mệt mỏi sau giờ làm", bà Elaine nói.
Jodie Hughes, 37 tuổi, từng phẫu thuật thắt đai dạ dày để giảm cân sau khi vượt mốc 100kg. Cô cho rằng béo phì là vấn đề nhức nhối do sự bủa vây của các loại thực phẩm gây nghiện. "Nền kinh tế khiến mọi người làm việc quá sức nhưng thu nhập thấp, đẩy họ đến với các bữa ăn rẻ và thiếu lành mạnh", Jodie nói.
Ông Scott, 55 tuổi, cho biết giá thực phẩm tươi sống và hữu cơ cao là rào cản với người dân trong khi đồ ăn chế biến sẵn giá rẻ, dễ tiếp cận nên được ưu tiên.
Bà Angela Carpenter, 68 tuổi, từng làm việc tại một tiệm khoai tây chiên, cho biết lượng thức ăn trong một suất giá 11 bảng rất nhiều. Có khách hàng sống ngay cạnh cửa tiệm nhưng vẫn gọi giao hàng thay vì đi bộ đến mua.
Béo phì cũng làm giảm khả năng vận động của nhiều người. Bà Sue Collyer, 62 tuổi, phải sử dụng xe lăn điện từ năm ngoái vì cơ thể nặng nề khiến bà bị gãy chân và khó đi lại. Trong khi đó, ông Bryn Booth, 57 tuổi, người từng thừa 30kg so với tiêu chuẩn, cho biết phải dùng liệu trình tiêm hỗ trợ giảm cân sau khi lên cơn đau tim vào năm 2024.
Trước thực trạng đáng báo động, Hội đồng khu vực Blaenau Gwent đã thông qua đề xuất tăng cường các biện pháp phòng, chống béo phì, như xem xét hạn chế quảng cáo thực phẩm siêu chế biến và kiểm soát sự phát triển của các cửa hàng đồ ăn nhanh.
Bên cạnh đó, một số tín hiệu tích cực cũng bắt đầu xuất hiện, như mở rộng không gian xanh và tổ chức các lớp học nấu ăn cộng đồng nhằm khuyến khích lối sống lành mạnh.
Câu chuyện tại Ebbw Vale không phải là cá biệt, mà phản ánh xu hướng phổ biến tại nhiều khu vực thu nhập thấp, nơi người dân phải đối mặt với lựa chọn khó khăn giữa chi phí và sức khỏe.
Các chuyên gia cảnh báo rằng, nếu không có những chính sách đồng bộ, từ giáo dục dinh dưỡng, quy hoạch đô thị đến kiểm soát ngành công nghiệp thực phẩm, những "điểm nóng béo phì" như Ebbw Vale sẽ còn tiếp tục gia tăng.
