Sau khi nghỉ việc lâu, không ít ứng viên đã tìm việc làm thành công và chuẩn bị bắt đầu hành trình mới tại một môi trường hoàn toàn khác. Tuy nhiên, khi dư âm của kỳ nghỉ vẫn còn, việc nhanh chóng thích nghi với nhịp làm việc có thể trở thành thử thách.
Những ngày đầu tiên đi làm đóng vai trò rất quan trọng trong việc tạo dựng hình ảnh cá nhân tại công ty. Đây không chỉ là giai đoạn làm quen với công việc mà còn là cơ hội để bạn thể hiện tinh thần chuyên nghiệp và thái độ làm việc tích cực. Nếu bạn chuẩn bị bước vào tuần làm việc đầu tiên, CareerViet chia sẻ một số kinh nghiệm dưới đây sẽ giúp bạn khởi động thuận lợi hơn.
Trong những ngày đầu tại một môi trường mới, khả năng thích nghi thường quan trọng không kém năng lực chuyên môn. Dù bạn đang bắt đầu việc làm thực tập sinh hay đảm nhận việc làm quản lý, tuần đầu tiên vẫn là giai đoạn cần quan sát, lắng nghe và điều chỉnh cách làm việc cho phù hợp với văn hóa của tổ chức.
Mỗi doanh nghiệp đều có hệ thống quy trình, văn hóa làm việc và cách phối hợp riêng. Vì vậy, ngay cả khi bạn từng làm ở vị trí tương tự trước đây, việc dành thời gian quan sát cách đồng nghiệp làm việc vẫn rất cần thiết. Đây là bước giúp bạn hiểu được “cách mọi thứ vận hành” trước khi thật sự tham gia sâu vào công việc.
Hãy chú ý cách mọi người trao đổi trong các cuộc họp, cách một dự án được triển khai hay cách các phòng ban phối hợp với nhau khi xử lý vấn đề. Những chi tiết này sẽ giúp bạn hiểu nhanh hơn về cấu trúc làm việc và biết mình nên thích nghi như thế nào để làm việc hiệu quả.
– Ghi chú lại những thuật ngữ nội bộ, tên hệ thống hoặc quy trình mà bạn chưa quen.
– Quan sát cách đồng nghiệp ưu tiên công việc để hiểu đâu là nhiệm vụ quan trọng trong phòng ban.
– Nếu có tài liệu onboarding hoặc SOP, hãy đọc kỹ ngay trong tuần đầu.
Một sai lầm phổ biến của nhân viên mới là cố gắng tự giải quyết mọi vấn đề vì sợ bị đánh giá là thiếu năng lực. Trên thực tế, việc đặt câu hỏi đúng thời điểm sẽ giúp bạn tránh được nhiều sai sót và tiết kiệm thời gian hơn.
Tuy nhiên, cách đặt câu hỏi cũng rất quan trọng. Thay vì hỏi ngay khi gặp vướng mắc nhỏ, bạn nên tổng hợp lại các vấn đề liên quan để trao đổi một lần với người hướng dẫn hoặc quản lý trực tiếp. Điều này giúp cuộc trao đổi ngắn gọn, rõ ràng và thể hiện sự tôn trọng thời gian của người khác.
– Trước khi hỏi, hãy thử tìm câu trả lời trong tài liệu nội bộ hoặc email cũ.
– Khi đặt câu hỏi, nên trình bày ngắn gọn bối cảnh và hướng xử lý bạn đang nghĩ tới.
– Ghi lại câu trả lời để tránh phải hỏi lại cùng một vấn đề nhiều lần
Trong tuần đầu tiên, việc mắc những lỗi nhỏ gần như là điều không thể tránh khỏi. Đó có thể là thao tác chưa quen với hệ thống, hiểu sai yêu cầu công việc hoặc chưa nắm rõ quy trình phối hợp giữa các bộ phận.
Điều quan trọng không phải là bạn có mắc lỗi hay không, mà là cách bạn phản ứng khi nhận được góp ý. Thái độ cầu thị, sẵn sàng lắng nghe và điều chỉnh sẽ giúp bạn tạo ấn tượng tích cực với quản lý cũng như đồng nghiệp.
– Khi nhận góp ý, hãy ghi chú lại để cải thiện ngay trong lần làm việc tiếp theo.
-Tránh phản ứng phòng thủ hoặc giải thích quá nhiều trong giai đoạn đầu.
– Sau khi chỉnh sửa, bạn có thể chủ động xác nhận lại để đảm bảo đã đáp ứng đúng yêu cầu.
Làm việc chăm chỉ là điều cần thiết, nhưng làm việc đúng hướng mới là yếu tố quyết định hiệu quả. Nếu bạn dành rất nhiều thời gian và công sức nhưng lại không bám sát mục tiêu của phòng ban, kết quả đạt được có thể không như mong đợi. Vì vậy, trong những ngày đầu nhận việc, việc chủ động làm rõ kỳ vọng của quản lý và định hướng công việc là bước rất quan trọng.
Thay vì chờ đến khi kết thúc giai đoạn thử việc mới tìm hiểu cách mình được đánh giá, bạn nên chủ động trao đổi sớm với quản lý trực tiếp. Trong khoảng 2-3 ngày đầu, bạn có thể xin một buổi trao đổi ngắn khoảng 15-30 phút để hiểu rõ hơn về mục tiêu và ưu tiên công việc của vị trí.
Những câu hỏi cụ thể sẽ giúp bạn nắm rõ định hướng ngay từ đầu, chẳng hạn như:
– Mục tiêu quan trọng nhất của vị trí này trong tháng đầu tiên là gì?
– Những tiêu chí nào được dùng để đánh giá hiệu quả công việc?
– Có dự án hoặc nhiệm vụ nào đang cần ưu tiên xử lý gấp không?
Việc làm rõ những điểm này giúp bạn biết nên tập trung vào đâu và sắp xếp công việc hợp lý hơn. Điều này đặc biệt quan trọng trong nhiều lĩnh vực như việc làm marketing, việc làm kỹ thuật, việc làm y dược hay việc làm xuất nhập khẩu, nơi các nhiệm vụ thường gắn với deadline và tiêu chuẩn đánh giá rõ ràng.
– Chuẩn bị sẵn câu hỏi trước buổi trao đổi để cuộc nói chuyện diễn ra hiệu quả.
– Ghi chú lại các KPI, deadline hoặc mục tiêu quan trọng để theo dõi tiến độ.
– Nếu chưa rõ mức độ ưu tiên của công việc, hãy xác nhận lại với quản lý.
Bên cạnh mục tiêu công việc, việc hiểu rõ cách công ty vận hành cũng rất quan trọng. Hầu hết doanh nghiệp đều xây dựng các quy trình chuẩn – hay còn gọi là Standard Operating Procedure – SOP – nhằm đảm bảo mọi công việc được xử lý thống nhất và hiệu quả.
Trong quá trình làm việc, bạn nên tìm hiểu rõ một số điểm quan trọng như:
– Ai là người đưa ra quyết định cuối cùng trong một dự án?
– Khi cần hỗ trợ từ các bộ phận khác như Kế toán, Nhân sự hay IT thì cần liên hệ theo quy trình nào?
– Những kênh giao tiếp chính thức nào được sử dụng cho từng loại công việc?
Ví dụ, email thường được dùng cho các thông tin quan trọng cần lưu trữ, trong khi các nền tảng chat như Zalo, Viber, Telegram hoặc hệ thống nội bộ sẽ phù hợp cho trao đổi nhanh trong công việc hằng ngày.
– Hỏi đồng nghiệp hoặc quản lý về tài liệu hướng dẫn quy trình nếu công ty có lưu trữ sẵn.
– Lưu lại danh sách liên hệ nội bộ để biết đúng người cần trao đổi khi có vấn đề phát sinh.
– Quan sát cách đồng nghiệp xử lý công việc để hiểu rõ hơn cách áp dụng Standard Operating Procedure – SOP trong thực tế.
Khi mới gia nhập một tổ chức, nhiều nhân viên thường muốn nhanh chóng tạo dấu ấn bằng những ý tưởng mới hoặc đề xuất thay đổi lớn. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu, điều quan trọng hơn cả là chứng minh bạn có thể thực hiện tốt những nhiệm vụ cơ bản được giao. Việc hoàn thành công việc một cách chỉn chu và đúng yêu cầu sẽ tạo nền tảng vững chắc trước khi bạn tham gia sâu hơn vào các dự án lớn.
Những nhiệm vụ ban đầu có thể không quá phức tạp, nhưng lại là cơ hội để bạn thể hiện sự cẩn trọng và tinh thần trách nhiệm. Nếu được giao nghiên cứu tài liệu, hãy cố gắng tổng hợp lại nội dung một cách logic và dễ hiểu. Khi soạn email hoặc chuẩn bị báo cáo, hãy kiểm tra kỹ lỗi chính tả, định dạng và thông tin trước khi gửi.
Những chi tiết nhỏ như cách trình bày rõ ràng, nội dung mạch lạc hay việc tuân thủ đúng deadline thường tạo ấn tượng tích cực với cấp trên. Qua đó, bạn thể hiện rằng mình là người làm việc cẩn thận và đáng tin cậy.
– Đọc lại công việc ít nhất một lần trước khi gửi hoặc bàn giao.
– Nếu chưa chắc chắn về yêu cầu, hãy xác nhận lại để tránh phải chỉnh sửa nhiều lần.
– Sắp xếp công việc theo thứ tự ưu tiên để đảm bảo hoàn thành đúng thời hạn.
Niềm tin trong công việc không được tạo ra chỉ sau một nhiệm vụ lớn, mà thường được xây dựng từ nhiều nhiệm vụ nhỏ hoàn thành tốt. Khi bạn consistently đáp ứng đúng yêu cầu, giữ lời hứa về deadline và xử lý công việc gọn gàng, quản lý sẽ dần cảm thấy yên tâm khi giao thêm trách nhiệm.
Đây cũng là bước đệm để bạn được tham gia vào những dự án quan trọng hơn trong tương lai. Vì vậy, thay vì vội vàng tạo dấu ấn lớn ngay từ đầu, hãy tập trung xây dựng uy tín thông qua sự ổn định và đáng tin cậy trong công việc hằng ngày.
– Nếu gặp khó khăn, hãy báo sớm để quản lý có thể hỗ trợ kịp thời.
– Luôn cập nhật tiến độ công việc khi cần thiết để tránh hiểu lầm.
– Hoàn thành đúng deadline là yếu tố giúp bạn xây dựng uy tín nhanh nhất.
Công việc không chỉ xoay quanh nhiệm vụ chuyên môn mà còn gắn liền với sự phối hợp giữa nhiều cá nhân và phòng ban. Khi bạn xây dựng được mối quan hệ tốt với đồng nghiệp, việc trao đổi và hỗ trợ trong công việc cũng sẽ trở nên thuận lợi hơn. Vì vậy, việc chủ động hòa nhập với tập thể ngay từ những ngày đầu là điều rất cần thiết.
Ấn tượng ban đầu trong môi trường công sở thường bắt đầu từ những hành động nhỏ. Một lời chào buổi sáng, nụ cười khi gặp đồng nghiệp hay lời cảm ơn khi nhận được sự hỗ trợ đều có thể tạo nên thiện cảm.
Sự lịch sự và chân thành trong giao tiếp giúp bạn dễ dàng xây dựng hình ảnh tích cực trong mắt đồng nghiệp. Điều này cũng góp phần tạo nên môi trường làm việc cởi mở và thoải mái hơn.
– Cố gắng ghi nhớ tên những người làm việc trực tiếp với bạn.
– Chủ động giới thiệu bản thân khi gặp đồng nghiệp ở các phòng ban khác.
– Luôn giữ thái độ tôn trọng khi trao đổi công việc
Những buổi ăn trưa cùng đồng nghiệp hoặc các buổi gặp gỡ sau giờ làm là cơ hội tốt để bạn hiểu hơn về mọi người trong công ty. Đây cũng là lúc bạn có thể trò chuyện thoải mái và tìm hiểu thêm về văn hóa làm việc của tổ chức.
Việc tham gia những hoạt động này không chỉ giúp bạn hòa nhập nhanh hơn mà còn tạo nền tảng cho sự hợp tác lâu dài trong công việc.
– Nếu đồng nghiệp rủ đi ăn trưa hoặc uống cà phê, hãy cố gắng tham gia khi có thể.
– Quan sát cách mọi người trao đổi trong các buổi trò chuyện để hiểu thêm về văn hóa công ty.
– Giữ thái độ cởi mở nhưng vẫn chuyên nghiệp.
Trong môi trường làm việc, tinh thần hợp tác luôn được đánh giá cao. Bên cạnh việc nhận sự giúp đỡ từ đồng nghiệp, bạn cũng nên chủ động hỗ trợ khi có thể, dù chỉ là những việc nhỏ.
Khi mọi người cảm thấy bạn sẵn sàng chia sẻ và phối hợp, bạn sẽ nhanh chóng trở thành một phần của đội nhóm thay vì chỉ là một “nhân sự mới”.
– Khi hoàn thành công việc sớm, bạn có thể hỏi xem đồng nghiệp có cần hỗ trợ gì không.
– Chủ động chia sẻ thông tin hoặc tài liệu hữu ích với nhóm.
– Luôn giữ tinh thần làm việc hướng tới lợi ích chung của tập thể.
Tuần làm việc đầu tiên sau thời gian nghỉ việc dài có thể mang lại nhiều cảm xúc khác nhau, từ háo hức đến áp lực. Tuy nhiên, nếu bạn giữ được tinh thần chủ động, hiểu rõ mục tiêu công việc và từng bước xây dựng mối quan hệ với đồng nghiệp, quá trình thích nghi sẽ trở nên dễ dàng hơn. Đây cũng là nền tảng quan trọng để bạn phát triển lâu dài trong môi trường mới.
Tối 11/5, anh T. (sống ở xã Ba Vì) nhận được thông tin có người dân trong thôn đi qua suối Cái, sẩy chân rồi bị hòn đá lớn lăn trúng.
Thời điểm có mặt ở hiện trường, anh T. nhìn thấy một bên chân của nạn nhân mắc kẹt giữa tảng đá lớn và các hòn đá khác nên không thể rút ra được.
Biết sự việc, người dân trong thôn cùng Công an xã, Ban chỉ huy Quân sự xã với số lượng cả trăm người lập tức có mặt ở hiện trường.
"Khó nhất là khối đá có trọng lượng rất lớn. Nếu muốn kéo toàn bộ chân của nạn nhân ra phải nhấc được khối đá lên", anh T. cho biết.
Tại hiện trường, các lực lượng họp bàn tại chỗ tìm ra cách tối ưu, nhanh nhất để cứu được người đàn ông.
Do khối đá có trọng lượng lớn, lực lượng chức năng huy động một xe cẩu tới hiện trường, đỗ cách con suối khoảng 30m rồi dùng hệ thống nâng hạ thả dây nhằm cố định tảng đá lớn.
"Cả trăm người người phối hợp dùng sức nâng khối đá hàng chục tấn, kết hợp kích thủy lực tạo khoảng hở để kéo phần chân ra ngoài", anh T. kể lại.
Sau thời gian hơn 1 tiếng, khối đá được kéo ra, nạn nhân được đưa ra ngoài trong tình trạng tỉnh táo, phần chân bị thương nhẹ, không nguy hiểm tính mạng.
Chứng kiến toàn bộ quá trình giải cứu, anh T. khâm phục sự đoàn kết giữa người dân và lực lượng chức năng, nỗ lực tìm mọi cách để đảm bảo tính mạng cho người bị nạn.
"Nhà tôi sống gần suối Cái. Đây là lần đầu tiên chứng kiến tình huống khối đá lăn trúng chân một người dân", anh bày tỏ.
Anh Nguyễn Lương - người nhà nạn nhân, cũng có mặt ở hiện trường - cho biết, gần 2 tiếng giải cứu là những giây phút cân não, căng thẳng. Ban đầu, lực lượng chức năng và mọi người dự tính dùng xe cẩu kéo toàn bộ khối đá lên. Tuy nhiên, phương án này có thể khiến tảng đá đè lên người, dẫn tới nguy hiểm tính mạng.
"Đội cứu hộ chọn phương án dùng xe cẩu thả dây, ngăn khối đá tiếp tục sạt trượt rồi dùng kích để nhấc lên", người đàn ông nhớ lại.
Khi nạn nhân được đưa ra khỏi khối đá, cả gia đình vỡ oà, thở phào nhẹ nhõm.
"Chúng tôi xin gửi lời cảm ơn đến Công an xã, UBND xã và các lực lượng khác cùng người dân đã hỗ trợ cứu nạn nhân trong đêm tối", anh nói thêm.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, đại diện Công an xã Ba Vì xác nhận khoảng 20h ngày 11/5 nhận được tin báo về việc có người dân bị đá đè mắc kẹt tại khu vực suối Cái trên địa bàn thôn Hợp Nhất.
Công an xã và các lực lượng đã khẩn trương huy động người và phương tiện để triển khai công tác cứu hộ.
Người gặp nạn là ông Nguyễn Minh T. (SN 1987, trú ở thôn Lặt, xã Ba Vì). Trước đó, ông soi đèn đi bắt ếch, cua tại suối Cái thì tảng đá lớn xô trượt đè trúng và bị mắc kẹt chân trái.
Đến 21h45 cùng ngày, Công an xã phối hợp dân quân tự vệ cùng người dân đưa anh T. ra khỏi tảng đá trong tình trạng tỉnh táo. Ngoài phần chân bị thương do bị kẹp vào tảng đá, không phát hiện thương tích khác. Người đàn ông được đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa Ba Vì.
Mở rộng mối quan hệ không chỉ gặp được nhiều người mới mà đó còn là cơ hội để bạn học hỏi, kiếm cơ hội mới cho mình.
Bảo Ngọc (27 tuổi, nhân viên văn phòng TP.HCM) kể một lần tham dự sự kiện dành cho các vị trí chủ chốt trong công ty, cô đã tình cờ bắt chuyện với CEO của một công ty đầu tư ngay trong thang máy.
Dù cảm thấy sự kiện không quá phù hợp và về sớm, nhưng chỉ một tuần sau, cô đã có buổi gặp riêng 1-1 với vị CEO này, từ đó mở ra thêm nhiều cơ hội mới. Người này cũng giới thiệu thêm cho cô hai mối quan hệ chất lượng khác.
Ngoài ra, Bảo Ngọc cũng chia sẻ một cách networking thú vị khác là thông qua hội phụ huynh của con. Từ khi con học mẫu giáo đến lớp 1, cô thường xuyên tham gia các hoạt động nên quen biết thêm được nhiều mối quan hệ chất lượng.
Còn với Gia Khang (25 tuổi, nhân viên marketing tại TP.HCM) kể nhiều năm đi làm, anh nhận ra phần lớn những cơ hội công việc chất lượng không xuất hiện trên các nền tảng tuyển dụng trên mạng xã hội, mà đến từ mạng lưới mối quan hệ của cá nhân.
“Nhiều người thường e ngại tạo mối quan hệ vì nghĩ rằng phải liên tục gặp gỡ, giao tiếp xã hội, tham gia sự kiện hay “chăm chỉ” tương tác trên LinkedIn”, Khang nhận xét.
Tuy nhiên, với một người tự nhận là “hướng nội bẩm sinh và chỉ hướng ngoại chọn lọc”, Khang cho rằng tạo mối quan hệ không nằm ở số lượng mà ở sự lâu dài, chân thành và chất lượng. Khi cần một việc gì thì các mối quan hệ tốt sẽ giúp mình rất nhiều trong công việc và cuộc sống.
Với kinh nghiệm làm chuyên viên nhân sự nhiều năm tại Huế, chị Nguyễn Thị Thanh Hằng cho rằng khi mới đi làm, điều quan trọng nhất để xây dựng mối quan hệ (networking) hiệu quả là biết cách hòa nhập nhưng vẫn giữ được bản sắc cá nhân.
“Các bạn trẻ nên chủ động tham gia làm việc nhóm, cởi mở trong giao tiếp và sẵn sàng hỗ trợ đồng nghiệp. Tạo mối quan hệ tốt không chỉ đến từ việc quen nhiều người, mà còn từ cách ứng xử chân thành, biết lắng nghe và tôn trọng người khác”, chị Hằng nói.
Bên cạnh đó, chị nhấn mạnh khi đã đi làm thì cần bớt lối sống quá cá nhân, cần học cách teamwork (làm việc nhóm). Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc “hùa theo” số đông. Mỗi người vẫn cần có chính kiến riêng, biết bảo vệ quan điểm của mình một cách hợp lý và chuyên nghiệp.
Theo chị, một bạn trẻ có mối quan hệ mạnh sẽ có lợi thế lớn trong công việc như dễ tiếp cận cơ hội, được hỗ trợ khi cần và có khả năng học hỏi từ nhiều người khác nhau. Tuy nhiên, các mối quan hệ chỉ thực sự bền và lâu dài khi đi kèm với năng lực và thái độ làm việc tốt.
Chị Hằng khuyên để duy trì các mối quan hệ lâu dài và chân thành, điều quan trọng là cần thường xuyên trao đổi, giao tiếp và chia sẻ với nhau không chỉ trong công việc mà cả đời sống thường ngày.
“Các mối quan hệ bền vững thường được xây dựng từ sự hỗ trợ qua lại trong công việc, cùng nhau vượt qua khó khăn. Bên cạnh đó, những buổi gặp gỡ ngoài giờ làm như liên hoan, ăn uống hay tham gia các hoạt động kết nối cũng giúp mọi người hiểu nhau hơn”, chị Hằng nói.
Chị Hằng cũng cho rằng nên thẳng thắn góp ý, ghi nhận thiếu sót và cùng nhau vượt qua khó khăn. Ngoài ra, những hành động quan tâm nhỏ như mời nước, tặng quà hay thăm hỏi khi ốm đau cũng là cách “ghi điểm”.
Theo thông tin ban đầu trên Sức khỏe & Đời sống, con chó mắc bệnh là vật nuôi của gia đình ông Đặng Xuân Biên, xóm Thanh Nho, xã Tân Châu, Nghệ An. Đáng chú ý, chỉ sau 4 ngày được tiêm vắc-xin phòng bệnh dại, con vật có biểu hiện bất thường, sau đó chết. Trước khi chết, con chó này chạy rông và tấn công nhiều con chó khác trong xóm. Gia đình chỉ phát hiện sự việc khi con vật đã chết. "Vợ chồng đi làm về vẫn thấy bình thường, vài ngày sau nó chết đột ngột, không rõ nguyên nhân", ông Biên cho hay.
Con chó này đã chạy điên cuồng và lao vào cắn 12 con chó khác trong xóm. Hiện các hộ dân chủ động nuôi nhốt, xích giữ toàn bộ số chó này cũng như những con chó còn lại để hạn chế nguy cơ lây lan. Ngay sau khi có kết quả xác định con chó dương tính với virus dại, chính quyền địa phương triển khai các biện pháp khoanh vùng, xử lý ổ dịch như rắc vôi bột, phun tiêu độc khử trùng hằng ngày. Tuy nhiên, tâm lý lo lắng vẫn bao trùm xóm Thanh Nho, nhất là khi chưa có phương án cụ thể đối với 12 con chó bị tấn công.
Nhiều người dân bày tỏ mong muốn có lực lượng chức năng hỗ trợ tiêu hủy số chó có nguy cơ cao, song cũng không khỏi băn khoăn vì đây đều là vật nuôi trong gia đình. "Dân thì rất lo nhưng cũng xót, không biết xử lý ra sao, mong có hướng dẫn cụ thể để yên tâm", một người dân chia sẻ.
Sau khi nắm được thông tin, chính quyền xã Tân Châu, ngoài việc cử cán bộ thú y giám sát chặt chẽ tình hình, địa phương cũng đẩy mạnh tuyên truyền, đồng thời tổ chức tiêm phòng đồng loạt cho các xóm còn lại. Đối với 12 con chó đã tiếp xúc với con chó dại, người dân được yêu cầu nuôi nhốt tuyệt đối, hạn chế tiếp xúc và thực hiện các biện pháp an toàn khi chăm sóc.
Trước đó, ngày 14/4 vừa qua, tại phường Vinh Lộc, một con chó hung dữ bất ngờ xuất hiện và tấn công người dân đang đi bộ buổi sáng. Theo thông tin ban đầu, bà N.T.N. bị cắn vào tay, ngã xuống đường và phải nhập viện Quân y 4 điều trị. Hai phụ nữ khác cũng bị tấn công, trong đó một người bị thương phải nhập viện.
Bệnh dại là một trong những bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm, có thể gặp ở mọi lứa tuổi và gần như luôn dẫn đến tử vong khi đã phát bệnh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, đến nay vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với bệnh dại; một khi vi rút dại xâm nhập và người bệnh xuất hiện triệu chứng lâm sàng, tỷ lệ tử vong là 100%.
Theo thống kê của Bộ Y tế, bệnh dại tại Việt Nam những năm gần đây có xu hướng gia tăng. Năm 2023, cả nước ghi nhận 82 ca tử vong; năm 2024 tăng lên 84 ca tại 32 tỉnh, thành phố. Riêng năm 2025, ghi nhận gần 60 trường hợp tử vong tại 18 tỉnh, thành phố. Bước sang năm 2026, từ đầu năm đến nay đã có 10 trường hợp tử vong tại 8 tỉnh, thành phố; đồng thời phát hiện 42 ổ bệnh dại trên động vật tại 26 xã thuộc 9 tỉnh, thành phố. Những con số này cho thấy mầm bệnh vẫn đang lưu hành rộng trong cộng đồng và tiềm ẩn nguy cơ bùng phát. Đáng lo ngại, phần lớn các trường hợp tử vong đều không tiêm vắc xin phòng dại sau khi bị chó, mèo cắn hoặc không xử trí kịp thời sau phơi nhiễm.
Đặc biệt, khi thời tiết chuyển sang mùa hè, nắng nóng kéo dài làm gia tăng nguy cơ bùng phát bệnh dại. Nhiệt độ cao khiến đàn chó, mèo dễ bị kích động, trở nên hung dữ hơn, làm tăng nguy cơ cắn người; trong khi đó, việc quản lý và tiêm phòng vật nuôi ở một số nơi còn hạn chế, tạo điều kiện cho vi rút dại tiếp tục lưu hành và lây lan. Đây là thời điểm cần hết sức cảnh giác, bởi chỉ một vết cắn hoặc tiếp xúc với nước bọt của động vật nghi dại cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
Bệnh dại lây từ nước bọt của động vật nuôi như chó, mèo bị dại lây qua vết cắn, liếm hoặc tiếp xúc với nước bọt của chó, mèo qua các vết thưng hở. Ngoài ra, vi rút dại cũng được phát hiện ở mèo, chồn, dơi và các động vật có vú khác. Thời gian ủ bệnh ở người thường từ 2 - 8 tuần và có thể kéo dài đến trên 1 năm, thời gian này phụ thuộc vào lượng vi rút xâm nhập vào cơ thể, sự nặng nhẹ của vết thương, khoảng cách từ vết thương đến hệ thần kinh trung ương… Vết thương càng ở gần hệ thần kinh trung ương như mặt, cổ, đầu, ngón tay, cơ quan sinh dục ngoài… thì thời gian ủ bệnh càng ngắn. Tất cả các bệnh nhân lên cơn dại đều bị tử vong.
Thể cuồng: Ngay khi bị nhiễm vi rút, nếu không tiêm vắc xin dại kịp thời, triệu chứng đầu tiên của người bệnh là sốt cao, đau đầu, sốt, mệt mỏi, cảm giác tê và đau ngay tại vết thương.
Khi vi rút xâm nhập sâu vào não bộ, người bệnh bắt đầu có biểu hiện mất ngủ, sợ ánh sáng, sợ tiếng động, sợ gió, hành vi hung hăng, tăng tiết nước bọt, hạ huyết áp, lú lẫn, co thắt cơ bắp, ngưng tim.
Bệnh tiến triển tăng đến mức người bệnh không thể uống nước, không nuốt được, ăn uống trở nên cực kỳ khó khăn. Ở thể này, người bệnh sẽ chết chỉ sau 1 tuần kể từ ngày phát bệnh.
Thể liệt: Ít gặp hơn, thể này khiến người bệnh tê liệt toàn bộ cơ thể, rối loạn tiểu, rối loạn đại tiện, liệt tay, chân. Người bệnh sẽ tử vong ngay nếu liệt lan đến cơ hô hấp. Khi phát dại, bệnh nhân tỉnh táo hoàn toàn cho đến lúc chết.
Mặc dù vậy, bệnh dại hoàn toàn có thể ngăn ngừa được nếu người bị động vật nghi dại cắn được tiêm phòng vắc xin đúng và đầy đủ.
Bệnh dại hiện chưa có thuốc điều trị, do vậy việc tiêm vắc xin là biện pháp dự phòng và cách điều trị duy nhất giúp người bệnh thoát khỏi cửa tử.
Khi bị chó, mèo cắn hoặc nghi ngờ có tiếp xúc với chó, mèo có nhiễm dại, cần:
- Ngay lập tức rửa vết thương với xà phòng và nước trong thời gian khoảng 10-15 phút. Nếu không có xà phòng, có thể rửa bằng nước. Đây là phương pháp sơ cứu hiệu quả nhất để ngăn vi rút dại xâm nhập vào cơ thể qua vết thương.
- Vết thương cần được rửa kỹ với cồn 70% hoặc cồn i-ốt, nếu có.
- Đưa ngay bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất để điều trị càng sớm càng tốt.
Lưu ý, tránh sử dụng các chất kích thích vào vết thương như ớt bột, nước ép hoặc nhựa cây, axit hoặc kiềm. Tránh băng bó, đắp thuốc kín vết thương.
Cục Y tế dự phòng khuyến cáo:
- Khi con vật đã được xác định mắc bệnh dại phải tiêu hủy ngay để ngăn chặn sự lây truyền bệnh sang súc vật khác và lây truyền sang người.
- Cách ly, theo dõi những con vật nghi mắc bệnh dại, nhiễm bệnh dại.
- Vệ sinh, khử trùng tiêu độc toàn bộ chuồng, cũi, dụng cụ chăn nuôi, vận chuyển, môi trường thức ăn, chất thải, các vật dụng khác đã tiếp xúc với con vật mắc bệnh.
- Tất cả chó, mèo khỏe mạnh trong ổ dịch phải được nhốt, theo dõi.
- Tiêm bắt buộc cho chó, mèo khỏe mạnh trong ổ dịch và các thôn tiếp giáp, tiêu hủy những con chó, mèo nếu không tiêm.
- Tất cả những người bị chó, mèo cắn, cào, liếm hoặc tiếp xúc phải thực hiện nghiêm ngặt việc xử lý vết thương, khám và điều trị dự phòng; tuyệt đối không được điều trị bằng thuốc nam.