Hoàng Hữu Đà, 34 tuổi, là trợ lý nghiên cứu tại IMF ở thủ đô Washington, Mỹ. Công việc chính của anh là theo dõi, nghiên cứu các diễn biến kinh tế trên thế giới, chẳng hạn như ảnh hưởng từ chính sách thuế quan Mỹ hay tình hình chiến tranh đến lạm phát và tăng trưởng kinh tế.
Từ đó, anh hỗ trợ các nhà kinh tế học tại IMF đưa ra khuyến nghị về chính sách tài khóa, tiền tệ với các nước. Anh cũng tham gia xử lý dữ liệu, xây dựng các mô hình kinh tế lượng để trả lời cho giả thuyết nghiên cứu của các chuyên gia tại cơ quan này.
Trước đó, Đà có gần 10 năm làm về quản trị rủi ro tại các ngân hàng ở Việt Nam. Mùa thu năm nay, Đà sẽ lần đầu chính thức du học, theo chương trình tiến sĩ Kinh tế của Đại học California, Santa Barbara (Mỹ). Anh nhận tin trúng tuyển kèm học bổng toàn phần vào tháng trước.
“Tôi rất hào hứng, bởi đây là cơ hội rất tốt để được rèn luyện cách đối mặt với rủi ro”, Đà nói.
Đà là cựu sinh viên khoa Toán kinh tế, Đại học Kinh tế Quốc dân. Thời sinh viên, anh thấy ngành rất hợp với mình bởi có môn ưa thích là toán, cùng xác suất thống kê, kinh tế học và lập trình. Vì thích học, ngoài giờ trên lớp, anh hay “lặn ngụp” trên các trang web chia sẻ kiến thức hoặc các khóa học miễn phí online.
Tự thấy có hứng thú với việc giảng dạy, nhưng sau tốt nghiệp, năm 2014, Đà bước vào môi trường ngân hàng, làm chuyên viên quản trị rủi ro. Đà nhìn nhận công việc này khớp với ngành học và kỹ năng hơn. Anh được tiếp cận nguồn dữ liệu lớn, các phương pháp phân tích, thống kê, kinh tế lượng nâng cao, từ đó đưa ra mô hình dự báo rủi ro cho các ngành.
Dù làm ngân hàng, đam mê chia sẻ kiến thức của Đà vẫn âm ỉ. Năm 2015, Đà mở kênh YouTube về xác suất thống kê và kinh tế học. Anh mày mò viết nội dung, thiết kế hoạt họa, lồng tiếng,… Hàng tuần, Đà dành một buổi để tìm ý tưởng, rồi mỗi hôm lại hoàn thiện sản phẩm một chút.
Thấy các video dần được nhiều người đón nhận, giúp họ hiểu thêm về kinh tế, Đà càng có cảm hứng để kiên trì dù công việc bận rộn. Từ xuất phát điểm “cứ có người xem là được rồi”, tới nay, đứa con tinh thần của anh đã có gần 90 nghìn người đăng ký, nhiều video đạt hàng trăm nghìn lượt xem.
Bước ngoặt tới vào năm 2022, khi Đà viết cuốn sách đầu tay “Nghệ thuật tư duy dựa trên dữ liệu”, tổng hợp tất cả kiến thức đã học và chia sẻ. Anh liên hệ giảng viên cũ ở trường Kinh tế quốc dân để nhờ cô viết thư giới thiệu. Đây cũng là lúc cơ duyên với IMF bắt đầu.
Thấy học trò có kiến thức và kỹ năng viết tốt, cô giáo kết nối anh tham gia một dự án nghiên cứu cùng các chuyên gia kinh tế ở IMF. Càng làm, Đà càng thấy thích thú, từ việc đặt câu hỏi, tìm nguồn dữ liệu cho tới xây dựng mô hình để tìm ra câu trả lời.
Nhờ cơ hội này, Đà nhen nhóm ý định học lên tiến sĩ. Anh cũng được các thành viên trong dự án giới thiệu để nộp đơn vào làm trực tiếp ở IMF. Ban đầu, Đà còn băn khoăn, vì chưa từng du học hay làm việc ở nước ngoài, nên không chắc có thích nghi được không.
“Cân nhắc cả chi phí, lợi ích và ngưỡng chịu đựng rủi ro của bản thân, tôi thấy đó sẽ là lựa chọn lợi hơn cả, là cơ hội để bước ra khỏi vùng an toàn và phát triển bản thân”, Đà nói. Nhờ vốn kỹ năng qua nhiều năm ở ngân hàng, Đà vượt qua vòng phỏng vấn mà không quá áp lực, bắt đầu tới Mỹ làm việc từ năm 2023.
Sang môi trường mới, Đà không tránh khỏi những rào cản về văn hóa và ngôn ngữ. Anh nhớ những lần lúng túng khi gặp đồng nghiệp, vì họ nói quá nhanh, còn anh phải nhắc lại nhiều lần thì họ mới hiểu.
Để cải thiện, Đà tập nói tiếng Anh một mình ở nhà sau giờ làm, tải các ứng dụng học tiếng rồi luyện theo. Anh quan niệm “sợ sai thì không phát triển được”, nên chủ động bắt chuyện với đồng nghiệp để xây dựng mối quan hệ. Có khó khăn gì, anh lại nhờ đồng nghiệp cũ ở Việt Nam và IMF hỗ trợ. Sau khoảng ba tháng, Đà tự tin hơn, bắt nhịp được công việc mới ở xứ cờ hoa.
Với Đà, IMF là môi trường giúp anh học từ những nhà kinh tế hàng đầu, khám phá nhiều câu hỏi và tiếp cận những nguồn dữ liệu rất tốt. Anh được làm việc với những bài toán mang tính vĩ mô hơn nhiều so với khi còn làm ngân hàng, đòi hỏi tư duy phân tích, tìm tòi, nghiên cứu sâu hơn.
Cuối cùng, sau ba năm kể từ dự án nghiên cứu đầu, với kinh nghiệm thực chiến, lời giới thiệu uy tín từ IMF, cùng nền tảng về toán và kinh tế tích lũy từ thời sinh viên, Đà đã thuyết phục được hội đồng tuyển sinh tiến sĩ của UCSB. Đà tin rằng tấm bằng này sẽ dẫn tới nhiều cơ hội, như giảng dạy đại học, làm việc tại các tổ chức kinh tế thế giới, hay làm cố vấn cho các công ty tư nhân,…
Cô Trần Chung Thủy, giảng viên, đồng sáng lập bộ môn Toán tài chính tại Đại học Kinh tế Quốc dân, nhận xét học trò cũ xuất sắc, có ý tưởng riêng và có dáng dấp của một nhà nghiên cứu từ sớm.
“Đà trầm tính, nên ban đầu mọi người có thể không có ấn tượng. Nhưng đối với ngành rất khó như Toán tài chính, Đà có sự bền bỉ, lại nỗ lực, có kỷ luật với kế hoạch của bản thân”, cô Thủy nói, đánh giá phải vài khóa mới có một người đi sâu vào nghiên cứu tốt như vậy.
Theo Đà, sự chuẩn bị là chìa khóa để mỗi người quản lý rủi ro, đón nhận cơ hội mới. Việc này bao gồm cả khám phá bản thân để biết mục tiêu và ngưỡng chấp nhận rủi ro phù hợp, lẫn tìm hiểu các dữ liệu bên ngoài để đưa ra quyết định tự tin và chắc chắn hơn, thay vì chỉ dựa vào niềm tin và trực giác.
Khi tìm hiểu một chủ đề, Đà nhận định một cách tốt là học từ nhiều nguồn hay kênh khác nhau – website, podcast, YouTube. Phương pháp này giúp người học được nhìn một vấn đề từ nhiều hướng, nên sẽ nhớ và hiểu sâu hơn.
“Dù sự chuẩn bị là thiết yếu, các bạn trẻ vẫn nên đón nhận sự ngẫu nhiên, coi thử thách là những cơ hội để học hỏi, kết nối để có thêm hiểu biết và sự giúp đỡ”, anh chia sẻ.
Tối 7/5, UBND thành phố Hà Nội phê duyệt đề án nói trên. Hai trường này sẽ dành cho học sinh có năng lực nổi trội. Các em được học chuyên sâu, tham gia dự án, nghiên cứu và rèn kỹ năng đại học. Kết quả đầu ra của học sinh được thế giới công nhận rộng rãi.
Từ đó, hướng phát triển của mỗi trường có sự khác biệt, theo đặc điểm học sinh, giáo viên và mục tiêu.
Trường THPT chuyên Chu Văn An xây dựng 5 tiêu chí, gồm: chuẩn đầu ra quốc tế hóa, quản trị và kiểm định chất lượng, quốc tế hóa môi trường học tập, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, công bằng tiếp cận.
Trường chia thành ba giai đoạn phát triển, mỗi giai đoạn sẽ có mục tiêu được lượng hóa.
Chẳng hạn, trong giai đoạn 2026-2030, ít nhất 150 học sinh trúng tuyển đại học tại Anh, Mỹ, Australia, tối thiểu 80 em nhận học bổng quốc tế. Tiếp đó, giai đoạn 2031-2035, 90% giáo viên có năng lực dạy song ngữ hoặc theo chuẩn quốc tế, tiếp nhận học sinh các nước hoặc có 1% học sinh trao đổi. Trong giai đoạn 2036-2045, tất cả học sinh có chứng chỉ ngoại ngữ, học thuật, công nghệ thông tin quốc tế.
Để đạt được, trường chuyên Chu Văn An sẽ hỗ trợ học sinh tham gia kỳ thi chuẩn hóa quốc tế như SAT, ACT, AP, IB; tổ chức các hoạt động nghiên cứu khoa học, xây dựng phòng thí nghiệm mở, không gian sáng tạo STEM/STEAM; liên kết và hợp tác với các đại học, doanh nghiệp...
Trường ước tính cần gần 608 tỷ đồng để thực hiện đề án này.
Trong khi đó, trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam (Ams) theo đuổi 4 nhóm tiêu chí: chất lượng học thuật và nghiên cứu khoa học của học sinh; mức độ tích hợp giáo dục STEM/STEAM; năng lực ngoại ngữ và hội nhập học thuật; hệ thống bảo đảm và minh chứng chất lượng.
Trường cho biết sẽ chuyển trọng tâm từ học lý thuyết sang dự án nghiên cứu dưới dự hướng dẫn của chuyên gia, tối ưu hóa chương trình học, tăng khả năng sử dụng thông tin Toán học, khoa học, kỹ thuật thực tiễn. Đồng thời, trường ưu tiên phát triển các chuyên đề liên môn, chú trọng học theo dự án gắn với sản phẩm.
Học sinh sẽ được dạy tiếng Anh như công cụ để nghiên cứu, viết luận, thuyết trình và tranh biện. Các em còn được trang bị khả năng phân tích các mối liên hệ giữa kinh tế, xã hội và môi trường, từ đó hình thành tư duy hệ thống để giải quyết các thách thức phi truyền thống như biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng và bất bình đẳng.
Lộ trình thực hiện của trường Ams được chia thành ba giai đoạn, gồm 2026-2027 (chuẩn bị, khởi động, thí điểm), 2027-2030 (triển khai đồng bộ, hoàn thiện điều kiện), 2030-2035 (hoàn thiện mô hình, nâng cao chất lượng).
Trường THPT chuyên Chu Văn An tiền thân là trường Bưởi, thành lập năm 1908, mang tên hiện tại từ năm 1945. Trường được chuyển đổi từ mô hình cơ sở công lập có lớp chuyên thành trường chuyên từ năm 2025.
Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam được thành lập năm 1985, với nhiệm vụ phát hiện và bồi dưỡng học sinh năng khiếu, tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Đây là hai trường có chương trình đào tạo đa dạng nhất với 13 môn chuyên. Ngoài ra, Hà Nội còn hai trường chuyên khác là Nguyễn Huệ và Sơn Tây, lần lượt tuyển 11 và 9 môn chuyên.
GS.TS Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo - cho biết Bộ Giáo dục và Đào tạo đang trình Chính phủ dự thảo nghị định quy định chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược.
Dự kiến chính sách mới sẽ được áp dụng từ ngày 1-9-2026.
Theo ông Thảo, tuyển sinh đại học năm 2026 sẽ có những chính sách mới hỗ trợ người theo học các nhóm ngành STEM. Hiện Bộ Giáo dục và Đào tạo đang trình Chính phủ dự thảo nghị định quy định chính sách học bổng cho người theo học nhóm ngành này.
Mục tiêu của chính sách không chỉ dừng ở hỗ trợ chi phí học tập, sinh hoạt cho người học, mà quan trọng hơn là tạo động lực đủ mạnh để thu hút và giữ chân người học giỏi theo đuổi các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược - những lĩnh vực có vai trò quyết định đối với năng lực cạnh tranh quốc gia.
Chính sách học bổng dự kiến được áp dụng cho công dân Việt Nam đang theo học hệ chính quy, từ sinh viên cử nhân, kỹ sư đến học viên thạc sĩ, nghiên cứu sinh tiến sĩ.
Có hai nhóm được xem xét hỗ trợ học bổng. Thứ nhất, các thí sinh đoạt giải nhất, nhì, ba trong kỳ thi học sinh giỏi quốc gia hoặc quốc tế (thời gian đoạt giải không quá 3 năm).
Nhóm thứ hai, các thí sinh có tổng điểm thi tốt nghiệp trong tổ hợp xét tuyển gồm môn toán và hai môn trong số bốn môn lý, hóa, sinh, tiếng Anh từ 22,50 điểm trở lên (không tính điểm ưu tiên, điểm cộng, không tính điểm quy đổi môn tiếng Anh nếu thí sinh sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ để miễn thi tốt nghiệp).
Bên cạnh đó, nhóm thí sinh thứ hai cũng phải bảo đảm nằm trong nhóm 30% thí sinh đạt điểm trúng tuyển cao nhất cùng nhóm ngành trên phạm vi toàn quốc.
Để duy trì học bổng trong toàn khóa, người học phải đáp ứng các yêu cầu về kết quả học tập, tiến độ tích lũy tín chỉ, kỷ luật học tập. Đối với bậc sau đại học, là năng lực nghiên cứu khoa học.
Theo ông Thảo, danh mục nhóm ngành đề xuất được cấp học bổng dự kiến gồm 15 nhóm ngành gồm: sinh học, sinh học ứng dụng, khoa học vật chất, khoa học Trái đất, toán học, thống kê, máy tính, công nghệ thông tin, kỹ thuật cơ khí và cơ kỹ thuật, kỹ thuật điện - điện tử và viễn thông, kỹ thuật hóa học - vật liệu - luyện kim và môi trường, vật lý kỹ thuật, kỹ thuật địa chất - địa vật lý và trắc địa, kỹ thuật mỏ, xây dựng.
Ông Thảo cũng lưu ý tổ hợp xét tuyển của 3 môn thi tốt nghiệp phải nằm trong số 5 môn (toán, lý, hóa, sinh, tiếng Anh) mới đạt điều kiện nhận học bổng. Các tổ hợp khác ngoài 5 môn này nếu xét tuyển vào nhóm ngành trên sẽ không được nhận học bổng.
Các mức học bổng dự kiến chia theo bậc học và nhóm ngành. Ở bậc đại học, mức hỗ trợ dao động từ khoảng 3,7 triệu đến 5,5 triệu đồng/tháng; ở bậc thạc sĩ và tiến sĩ, mức hỗ trợ cao hơn, tối đa lên tới 8,4 triệu đồng/tháng.
"Đây là mức học bổng giúp bạn sinh viên đủ sinh hoạt phí khi theo học các chương trình đào tạo. Chính sách học bổng cũng thiết kế theo cấu trúc tăng dần theo trình độ đào tạo, phản ánh đúng yêu cầu về năng lực nghiên cứu và đóng góp của người học.
Ngoài ra việc xét và chi trả học bổng được thực hiện trên cơ sở dữ liệu sẵn có khi thí sinh đăng ký xét tuyển đại học, không phát sinh thủ tục hành chính cho người học, bảo đảm công khai, minh bạch và hiệu quả", ông Thảo nói.
