Không chỉ nổi tiếng với những chiến công lẫy lừng, SAS còn được xem là “cha đẻ” của khái niệm tác chiến đặc biệt hiện đại, đặt nền móng cho sự ra đời của hàng loạt đơn vị tinh nhuệ khác trên toàn cầu.
Với khẩu hiệu bất hủ: “Who Dares Wins – Ai dám, người đó thắng”, SAS đã trở thành hình mẫu cho các lực lượng như Delta Force của Mỹ, SASR của Australia hay NZSAS của New Zealand.
Sau hơn 80 năm hình thành và phát triển, SAS vẫn giữ vững vị thế đỉnh cao, liên tục đổi mới và thích nghi với các thách thức an ninh toàn cầu.
Ra đời từ yêu cầu “đánh vào chỗ yếu nhất”
SAS được thành lập vào ngày 1/7/1941, xuất phát từ ý tưởng táo bạo của Trung tá David Stirling. Theo đó, ông đề xuất thành lập một đơn vị nhỏ, có khả năng đột nhập sâu vào hậu phương địch để phá hoại các mục tiêu chiến lược của liên quân Đức – Italia tại Bắc Phi.
Ban đầu, đơn vị này chỉ có 60 người nhằm đánh lừa tình báo Đức về quy mô thực sự.
Báo Telegraph đánh giá, thành tích của SAS trong Thế chiến II là cực kỳ ấn tượng, với việc phá hủy hơn 250 máy bay, 7.000 xe tải và 450 tấn nhiên liệu của phe phát xít. Phương thức tác chiến đặc biệt của SAS – sử dụng các đội nhỏ, di chuyển nhanh, tấn công bất ngờ rồi biến mất – đã trở thành nguyên tắc cốt lõi của tác chiến đặc biệt hiện đại.
Sau khi bị giải tán vào năm 1945, SAS được tái lập vào năm 1947 và hiện thuộc Bộ Chỉ huy Lực lượng Đặc nhiệm Anh (UKSF). Với quy mô khoảng 400-600 thành viên, SAS chuyên trách các nhiệm vụ chống khủng bố, trinh sát luồn sâu, giải cứu con tin và hành động trực tiếp. Truyền thống “một người SAS bằng một tiểu đoàn” từ Thế chiến II vẫn là nền tảng, nhấn mạnh sự linh hoạt, bí mật và khả năng thích ứng vượt trội.
Tuyển chọn khắc nghiệt bậc nhất
Quy trình tuyển chọn ứng viên cho SAS được xem là một trong những quy trình khắc nghiệt nhất thế giới, nhằm tìm kiếm những cá nhân có sức bền thể chất, tinh thần thép và trí tuệ chiến lược. SAS mở cửa cho tất cả quân nhân Lục quân Anh, và trong một số trường hợp đặc biệt, cả binh sĩ Hải quân và Không quân cũng có thể nộp đơn.
Ứng viên phải là quân nhân Anh, cam kết phục vụ 3 năm, không có tiền án và đạt chuẩn y tế nghiêm ngặt. Quy trình tuyển chọn diễn ra 2 lần/năm, kéo dài 5-7 tháng với tỷ lệ đỗ chỉ 10-15%. Giai đoạn đầu tiên là kiểm tra thể lực cực kỳ gắt gao, bao gồm chạy 2,4km dưới 9 phút 36 giây, bơi 200m dưới 9 phút 30 giây, 40 lần hít đất, 50 lần gập bụng và 8 lần kéo xà.
SAS không tìm kiếm “người chạy nhanh nhất” mà là người không bỏ cuộc, có sự bền bỉ, tự kỷ luật và khả năng ra quyết định đúng đắn dưới áp lực cao.
Sau khi vượt qua giai đoạn tuyển chọn, ứng viên bước vào giai đoạn tiếp theo để được “đúc” thành một đặc nhiệm SAS hoàn chỉnh. Khóa huấn luyện bao gồm các kỹ năng nhảy dù, chiến đấu dưới nước, lái xe tốc độ cao, bắn tỉa và cận chiến.
Đặc biệt, giai đoạn huấn luyện trong rừng ở Belize kéo dài 8 tuần, tập trung vào kỹ năng sống sót trong rừng rậm, ngụy trang, theo dõi và phá hoại. Khóa huấn luyện chống khủng bố tại Hereford mô phỏng thực tế các hoạt động giải cứu con tin, sử dụng khí gas và đạn thật. Yêu cầu SERE (sống sót, trốn tránh, kháng cự, thoát hiểm) là cốt lõi, bao gồm cả chống tra tấn và hoạt động sau lưng đối phương.
Các cựu binh kể lại, huấn luyện SAS rất sáng tạo, lấy cảm hứng từ chiến thuật “hit and run” của David Stirling thời Thế chiến II. Thành viên phải thành thạo ngôn ngữ, tình báo và y tế chiến trường, thường xuyên huấn luyện chung với đặc nhiệm Delta Force Mỹ và GIGN Pháp.
Dù tỷ lệ bỏ cuộc cao, những ai hoàn thành sẽ được trao “mũ nồi cát” và huy hiệu cánh dù vàng, trở thành những chiến binh sắt đá, sẵn sàng hoàn thành bất kỳ nhiệm vụ nào.
Trang bị vũ khí linh hoạt, tối ưu cho “đánh nhanh – ẩn sâu”
Theo Jane’s Infantry Weapons, các chiến binh SAS được trang bị rất hiện đại và linh hoạt, kết hợp truyền thống của nước Anh với công nghệ cao. Quân phục Crye Precision MultiCam (có khả năng thay đổi độ sáng tối, màu sắc theo môi trường xung quanh và điều kiện ánh sáng) hoặc MTP, mũ nồi màu cát, áo giáp nhẹ với tấm ceramic gia cường là những trang bị cơ bản.
Về vũ khí, SAS sử dụng súng L119A2 (phiên bản HK416 cỡ đạn 5,56mm) với ống giảm thanh, súng ngắn Glock 17 Gen5 (9mm), súng tiểu liên MP5SD, súng bắn tỉa L115A3 (AW50, .338 Lapua) và các loại vũ khí chống tăng như NLAW.
Để đáp ứng yêu cầu tác chiến đa miền, mỗi binh sĩ còn được trang bị “tận răng” với các khí tài hiện đại như kính nhìn đêm PVS-31, thiết bị liên lạc mã hóa Bowman, UAV mini Black Hornet cho trinh sát, công cụ phá nổ và y tế chiến trường.
Các đội SAS thường sử dụng xe địa hình Land Rover Wolf, trực thăng CH-47 Chinook cho nhiệm vụ tác chiến theo nhóm nhỏ, sinh tồn, thoát ly, nhảy dù (HALO) và thuyền cao tốc để đảm bảo khả năng cơ động cao. Với ngân sách không giới hạn, các binh sĩ SAS thường được trang bị các phương tiện chiến đấu tùy chỉnh, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ và đột kích chớp nhoáng.
Từ Iran 1980 tới Iraq – Afghanistan
SAS đã tham gia hàng trăm hoạt động quân sự, từ Thế chiến II đến hiện đại, với nhiều chiến tích xứng đáng được đưa vào “sách giáo khoa” của đặc nhiệm thế giới.
Trong Thế chiến II, Chiến dịch Loyton (1944) chứng kiến 30 chiến binh SAS gây thiệt hại nặng nề cho hậu tuyến phát xít Đức ở Pháp với tổn thất tối thiểu.
Một trong những nhiệm vụ nổi bật nhất của SAS là cuộc đột kích Đại sứ quán Iran ở London năm 1980 (Chiến dịch Nimrod). Hình ảnh chiến binh SAS mặc đồ đen, đeo mặt nạ phòng độc, đu dây qua cửa sổ đã trở thành biểu tượng của lực lượng đặc nhiệm toàn cầu. Chiến dịch thành công giải cứu 24 con tin, tiêu diệt 5 kẻ khủng bố và chỉ có 1 con tin thiệt mạng, đặc biệt khi được phát trực tiếp trên sóng truyền hình toàn cầu.
Trong cuộc chiến Falklands (1982), SAS cũng tham gia tích cực với các hoạt động phá hủy radar Argentina và hỗ trợ đổ bộ. Gần đây nhất, SAS tham gia hoạt động chống lại các chiến binh Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng tại Syria và nhiều hoạt động bí mật khác.
SAS đã chứng minh giá trị “nhỏ nhưng mạnh” và truyền cảm hứng cho đặc nhiệm Delta Force của Mỹ (thành lập năm 1977 dựa trên mô hình SAS) cùng các đơn vị khác ở hơn 10 quốc gia.
SAS đã đóng góp những khái niệm then chốt cho tác chiến đặc biệt hiện đại như: đội nhỏ 4 người, mô hình luyện cận chiến đặc nhiệm đầu tiên trên thế giới, kỹ thuật bắn 2 phát liên tiếp vào mục tiêu và hệ thống tuyển chọn ứng viên hiện đại.
Trong thế giới mà các mối đe dọa ngày càng phức tạp, SAS – với truyền thống, kinh nghiệm và tiêu chuẩn không khoan nhượng – vẫn là thước đo vàng của tác chiến đặc biệt, xứng đáng đứng thứ 2 trong Top 10 lực lượng đặc nhiệm xuất sắc nhất thế giới.
Bộ Quốc phòng Anh hôm 7/4 cho biết khu trục hạm phòng không HMS Dragon đã gặp "sự cố kỹ thuật nhỏ" với hệ thống nước và phải đình chỉ nhiệm vụ, rút về cảng ở đông Địa Trung Hải để sửa chữa. Cơ quan này không nêu rõ vấn đề, nhưng khẳng định thủy thủ đoàn vẫn có thể sử dụng nước, ăn uống và tắm rửa.
"HMS Dragon đang thực hiện đợt tiếp tế định kỳ và bảo trì ngắn hạn ở đông Địa Trung Hải. Chiến hạm sẽ duy trì mức độ sẵn sàng rất cao trong suốt thời gian này, để có thể ra khơi trong thời gian ngắn nếu có lệnh", phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Anh cho biết.
Báo Telegraph nhận định hệ thống lọc nước biển thành nước ngọt của HMS Dragon có thể đã bị hỏng một phần hoặc hoàn toàn.
HMS Dragon là một trong 6 tàu khu trục phòng không lớp Type 45, mẫu chiến hạm tiên tiến nhất của Anh và có giá xuất xưởng khoảng 1,3 tỷ USD mỗi chiếc, chưa tính chi phí phát triển và vũ khí trang bị.
Cảm biến chính của lớp Type 45 là radar mảng pha quét điện tử chủ động SAMPSON, có khả năng bám bắt 1.000 vật thể ở khoảng cách tối đa 400 km. Vũ khí chủ lực của loại chiến hạm này là 24 tên lửa phòng không tầm trung Aster 15 và 24 quả đạn tầm xa Aster 30 có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo.
HMS Dragon được điều động tới Cyprus sau vụ máy bay không người lái bay tới căn cứ không quân Akrotiri của Anh trên đảo hôm 1/3, ngày thứ hai của xung đột Trung Đông. Dù vậy, khu trục hạm này đã mất 3 tuần để đến nơi và chỉ làm nhiệm vụ phòng thủ Cyprus, không tham gia chiến dịch của Mỹ - Israel nhằm vào Iran.
Truyền thông Anh cũng cho biết toàn bộ 6 tàu lớp Type 45 đều đang nằm cảng vào thời điểm căn cứ Akrotiri hứng đòn. Chỉ hai chiếc trong số này duy trì trạng thái sẵn sàng hoạt động, tức là có thể ra khơi trong vòng 72 giờ sau khi nhận lệnh.
Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ công du Trung Quốc trong tuần này và hội đàm với Chủ tịch Tập Cận Bình vào ngày 14/5. Sự kiện thu hút nhiều chú ý, bởi đây là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của ông Trump trong nhiệm kỳ thứ hai và là lần đầu tiên một tổng thống Mỹ đến Bắc Kinh từ năm 2017.
Hai lãnh đạo dự kiến trao đổi về các vấn đề như thuế quan, Đài Loan, cạnh tranh về trí tuệ nhân tạo (AI) và khoáng sản chiến lược. Chiến sự Iran, vấn đề mới phát sinh từ cuối tháng 2, cũng sẽ được đưa ra thảo luận, bởi cả hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đều bị ảnh hưởng.
Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập đều sẽ kỳ vọng cuộc gặp sẽ mang lại kết quả có lợi, bởi những nội dung mà hai lãnh đạo thảo luận có thể tác động tới quỹ đạo quan hệ Mỹ - Trung và trật tự quốc tế trong thập kỷ tới, theo cây viết Anthony Zurcher và Laura Bicker của BBC.
Chiến sự Iran
Cuộc chiến do Mỹ - Israel phát động nhằm vào Iran đã bước sang tháng thứ ba, đẩy giá năng lượng tăng cao, tạo ra hệ lụy với cả khu vực Trung Đông lẫn kinh tế thế giới. Hai bên đã ngừng bắn từ đầu tháng 4, nhưng đến nay vẫn chưa thể tìm được giải pháp hòa bình.
Trung Quốc là bên mua đáng kể dầu thô từ Iran và tận dụng nguồn cung giá rẻ này để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nên bất cứ sự gián đoạn nào cũng có thể gây tác động tiêu cực tới Bắc Kinh. Trong khi đó, chiến sự kéo dài làm dấy lên lo ngại về giá nhiên liệu tại Mỹ và nguy cơ lún sâu hơn vào một cuộc xung đột mới tại Trung Đông. Do đó, hai bên đều có động lực để tìm kiếm một giải pháp ổn định cho cuộc khủng hoảng.
Trung Quốc đã thể hiện vai trò trung gian bằng cách phối hợp với Pakistan thúc đẩy kế hoạch ngừng bắn và mở lại eo biển Hormuz. Chuyến thăm Bắc Kinh tuần trước của Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi được xem là tín hiệu cho thấy ảnh hưởng ngày càng lớn của Trung Quốc tại Trung Đông.
"Tôi nghĩ Mỹ hiểu rằng Trung Quốc sẽ phải đóng một vai trò nào đó nếu họ muốn đưa Iran trở lại bàn đàm phán", Ali Wyne, chuyên gia về quan hệ Mỹ - Trung tại tổ chức nghiên cứu về xung đột ICG, trụ sở Bỉ, nhận định.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio gần đây đã bày tỏ hy vọng Trung Quốc sẽ gây sức ép với Iran về vấn đề Hormuz. Ông Trump cũng có thể thuyết phục Trung Quốc không chặn một nghị quyết Hội đồng Bảo an lên án việc Iran tấn công tàu thuyền di chuyển qua Hormuz, sau khi Bắc Kinh đã phủ quyết một văn kiện tương tự.
Vấn đề Đài Loan
Đài Loan từ lâu đã là nguồn cơn khiến quan hệ Mỹ - Trung căng thẳng. Trung Quốc luôn coi Đài Loan là một tỉnh chờ thống nhất, kể cả bằng vũ lực nếu cần thiết. Mỹ cam kết tôn trọng nguyên tắc "Một Trung Quốc", nhưng tiếp tục duy trì quan hệ với Đài Loan và cung cấp cho hòn đảo các loại khí tài hiện đại.
Chính quyền ông Trump thời gian qua tiếp tục phát đi những tín hiệu không nhất quán. Washington cuối năm ngoái công bố thương vụ bán vũ khí trị giá 11 tỷ USD cho Đài Bắc, khiến Bắc Kinh phản ứng gay gắt. Nhưng ông Trump nhiều lần tránh cam kết rõ ràng về việc bảo vệ Đài Loan nếu xảy ra xung đột, cáo buộc Đài Bắc lấy đi ngành công nghiệp bán dẫn của Mỹ.
Trên thực địa, Trung Quốc vẫn tiếp tục gây sức ép với Đài Loan bằng các hoạt động triển khai máy bay và tàu chiến tuần tra gần như hàng ngày. Ông Rubio tuần trước nhấn mạnh Mỹ không muốn xảy ra "những sự kiện gây mất ổn định" tại khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương.
"Một khả năng là Trung Quốc và Mỹ có thể theo đuổi chiến lược 'kiềm chế lẫn nhau', chẳng hạn Mỹ giảm số lượng các thương vụ bán vũ khí cho Đài Loan, đổi lại Trung Quốc giảm các cuộc tập trận quân sự nhằm vào hòn đảo", giáo sư Zhao Minghao, chuyên gia về quan hệ quốc tế tại Đại học Phúc Đán, nói với AP.
Căng thẳng về kinh tế - công nghệ
Trong hầu hết năm 2025, Mỹ và Trung Quốc đã tiệm cận một cuộc chiến thuế quan mới, có thể làm rung chuyển kinh tế toàn cầu. Tổng thống Trump liên tục tăng rồi giảm thuế suất với Trung Quốc, có lúc vượt 100%. Trung Quốc đáp trả tương ứng, hạn chế xuất khẩu đất hiếm, dừng mua nông sản Mỹ, giáng đòn trực tiếp vào nông dân tại những bang từng bỏ phiếu bầu ông Trump.
Căng thẳng thương mại đã hạ nhiệt sau khi ông Trump và ông Tập gặp tại Hàn Quốc hồi tháng 10/2025, nhưng hai bên vẫn tồn tại nhiều bất đồng. Ông Trump dự kiến thúc đẩy Trung Quốc mua thêm nông sản Mỹ, trong khi Bắc Kinh muốn Washington giảm điều tra thương mại và hạn chế dùng thuế quan để gây sức ép.
"Chiến lược của Trung Quốc là thúc đẩy sự ổn định bằng cách trả đũa", giáo sư Zhao nói. "Hai lãnh đạo lần này có thể đạt một thỏa thuận thương mại toàn diện, nhưng không đồng nghĩa thương chiến kết thúc và sẽ có các điều kiện đi kèm".
Một nội dung khác được quan tâm là cạnh tranh công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực AI và chip bán dẫn. Trung Quốc đang đầu tư mạnh vào AI, robot hình người và các ngành công nghệ cao, coi đây là động lực tăng trưởng then chốt trong tương lai.
Tuy nhiên, nhiều công nghệ cốt lõi mà Trung Quốc cần vẫn phụ thuộc vào chip từ Mỹ. Điều này khiến Washington có thêm công cụ kiềm chế đối thủ. Mỹ thời gian qua liên tục siết xuất khẩu chip sang Trung Quốc với lý do an ninh quốc gia, đồng thời cáo buộc các công ty Trung Quốc sao chép hoặc đánh cắp công nghệ AI.
Trong khi đó, Trung Quốc nắm trong tay lợi thế quan trọng là đất hiếm, kiểm soát khoảng 90% năng lực tinh chế, tách lọc và sản xuất loại nguyên liệu thiết yếu đối với điện thoại thông minh, pin xe điện và ngành quốc phòng. Điều này tạo ra khả năng mặc cả đáng kể cho Trung Quốc trong bất cứ cuộc đàm phán nào.
"Một cuộc chiến tranh lạnh về AI đang dần hình thành", Yingyi Ma, nhà nghiên cứu về Trung Quốc của Viện Brookings, nhận định. "Nhà Trắng cáo buộc Trung Quốc đánh cắp AI của Mỹ ở 'quy mô công nghiệp', trong khi Bắc Kinh được cho là đã tìm cách ngăn Meta thâu tóm Manus, một startup AI do người Trung Quốc sáng lập nhưng hiện đặt trụ sở tại Singapore. Cuộc cạnh tranh sâu xa hơn không nằm ở việc bên nào sao chép mô hình của bên nào, mà là cuộc đua giành nhân tài có khả năng xây dựng thế hệ AI tiếp theo".
Nhiều chuyên gia không kỳ vọng sẽ có đột phá lớn về các vấn đề nêu trên khi lãnh đạo Mỹ - Trung gặp mặt.
"Hai phía đều có đồng thuận rằng sự ổn định trong quan hệ là điều quan trọng", theo ông Levin. "Nếu vượt qua câu chuyện về ổn định, vấn đề 'tiếp theo sẽ là gì' trong quan hệ song phương sẽ trở nên phức tạp hơn nhiều. Vì thế, kết quả khả dĩ nhất từ cuộc gặp này là sẽ không có nhiều thay đổi đáng kể".
Theo Ryan Hass, chuyên gia về Trung Quốc thuộc Viện Brookings, nếu chuyến thăm diễn ra suôn sẻ và ông Trump cảm thấy mình được tiếp đón một cách tôn trọng, quan hệ Mỹ - Trung sẽ tiếp tục trong trạng thái yên ắng nhưng đầy dè chừng.
"Ngược lại, nếu phải rời đi với cảm giác bị thiếu tôn trọng hoặc bị xem nhẹ, Tổng thống Trump có thể sẽ thay đổi lập trường", ông Hass nói.
Bộ Quốc phòng Mỹ ngày 28/4 đệ trình lên quốc hội bản đề xuất, trong đó đề nghị các nghị sĩ luật hóa việc đổi tên cơ quan này thành "Bộ Chiến tranh". "Việc sửa tên gọi của Bộ là lời nhắc nhở cơ bản về tầm quan trọng cũng như sự tôn trọng đối với nhiệm vụ cốt lõi của chúng ta, đó là chiến đấu và giành chiến thắng trong các cuộc chiến tranh", đề xuất nêu rõ.
Tổng thống Donald Trump hồi tháng 9/2025 ký sắc lệnh đổi tên Bộ Quốc phòng Mỹ thành Bộ Chiến tranh, cho biết quyết định đã gửi đi "thông điệp chiến thắng" đến toàn thế giới. Ông cho rằng tên gọi Bộ Quốc phòng đã được sử dụng hơn 70 năm và "mang tính chính trị thái quá".
Tuy nhiên, quyết định đổi tên chỉ có hiệu lực chính thức sau khi được quốc hội Mỹ phê duyệt. Hiện tại, Bộ Chiến tranh chỉ là tên gọi phụ, không phải tên chính thức của Bộ Quốc phòng Mỹ.
Lầu Năm Góc cho hay sự thay đổi này sẽ không tác động đáng kể tới ngân sách quốc phòng năm tài khóa 2027, vì hầu hết chi phí sẽ được chi trả từ ngân sách năm tài khóa 2026.
Theo Lầu Năm Góc, việc đổi tên từ Bộ Quốc phòng sang Bộ Chiến tranh ước tính tiêu tốn khoảng 52 triệu USD. Con số này thấp hơn nhiều so với dự báo của Văn phòng Ngân sách Quốc hội hồi tháng 1, khi cơ quan này ước tính chi phí đổi tên có thể lên tới 125 triệu USD, nếu được áp dụng "rộng rãi và nhanh chóng".
Trong đó, khoảng 3,5 triệu USD được dành cho các ban bệ quân sự, 3 triệu USD cho văn phòng Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và bộ tư lệnh các quân chủng ở Washington, khoảng 44,6 triệu USD được phân bổ cho các cơ quan quốc phòng và hoạt động thực địa của bộ.
Đề xuất đổi tên Bộ Quốc phòng thành Bộ Chiến tranh sẽ dẫn đến khoảng 7.600 thay đổi trong luật liên bang. Lầu Năm Góc đã thay đổi trang web cùng các tài khoản mạng xã hội của mình để thể hiện quyết định đổi tên và biển tên của Bộ trưởng Pete Hegseth cũng đã được sửa thành "Bộ trưởng Chiến tranh".
Tên gọi "Bộ Chiến tranh" cũng đã được Lầu Năm Góc sử dụng trong thư từ chính thức cũng như các thông báo công khai. Dự luật về việc đổi tên này đã được nghị sĩ Cộng hòa Greg Steube đệ trình ở Hạ viện và thượng nghị sĩ Mike Lee đệ trình ở Thượng viện.
Tổng thống Mỹ George Washington thành lập Bộ Chiến tranh vào năm 1789. Năm 1947, cơ quan này được tái cấu trúc dưới thời tổng thống Harry Truman và được đổi tên thành Bộ Quốc phòng vào năm 1949.
