Nhiều quốc gia đang xem việc kiểm soát trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội là một vấn đề khẩn cấp, cần được điều chỉnh bằng luật pháp thay vì chỉ phụ thuộc vào lựa chọn riêng của từng gia đình hay từng cá nhân.
Từ tháng 12-2025, Úc chính thức cấm người dưới 16 tuổi sử dụng các nền tảng mạng xã hội. Sau đó, Indonesia và Pháp cũng triển khai các quy định tương tự từ tháng 3-2026. Anh đang thí điểm hạn chế trẻ vị thành niên tiếp cận một số nền tảng, trong khi Hy Lạp dự kiến cấm người dưới 15 tuổi sử dụng mạng xã hội từ năm 2027.
Điều đó cho thấy nhiều quốc gia không còn nhìn mạng xã hội đơn thuần như một công cụ giải trí hay kết nối. Trong bối cảnh công nghệ và nền tảng số phát triển vũ bão, kéo theo hàng loạt hệ lụy về nghiện thiết bị, bắt nạt trực tuyến, nội dung độc hại và khủng hoảng sức khỏe tinh thần ở thanh thiếu niên, mạng xã hội đang được xem là vấn đề liên quan trực tiếp đến sự phát triển nhận thức, tâm lý và sự an toàn của trẻ em.
Ở Việt Nam, câu chuyện ấy cũng đang hiện diện rất rõ trong trường học và từng gia đình. Không khó để bắt gặp hình ảnh nhiều học sinh hôm nay vừa ăn vừa cầm điện thoại, học được vài phút lại vô thức mở mạng xã hội, thức “cày” những video ngắn đến tận khuya rồi sáng hôm sau vào lớp trong trạng thái vật vờ, thiếu tập trung.
Cùng với đó là việc nhiều em dễ bị cuốn vào các trào lưu phản cảm, nội dung cực đoan hay “hóng” những “drama” vô bổ xuất hiện dày đặc mỗi ngày trên mạng xã hội.
Tôi cho rằng vấn đề không đơn thuần nằm ở việc trẻ em dành bao nhiêu thời gian cho mạng xã hội, mà đáng lo hơn là các em đang lớn lên giữa những nội dung gì, những hệ giá trị nào và kiểu tác động tâm lý ra sao từ môi trường mạng.
Một đứa trẻ thường xuyên tiếp xúc với những nội dung lệch chuẩn, phản khoa học hay cực đoan rất dễ dần xem đó là điều bình thường. Một đứa trẻ lớn lên giữa văn hóa công kích, chế giễu và bạo lực ngôn từ cũng dễ trở nên chai lì cảm xúc, thậm chí vô cảm trước tổn thương của người khác.
Trong khi đó, việc mỗi ngày liên tục nhìn thấy những hình ảnh hào nhoáng, những cuộc sống được tô vẽ quá mức đến mức “không tì vết” trên mạng xã hội rất dễ khiến nhiều em rơi vào tâm lý tự ti, so sánh bản thân hoặc hình thành những lệch lạc về giá trị sống và cách nhìn nhận chính mình.
Theo khảo sát của UNICEF, 21% thanh thiếu niên Việt Nam từng là nạn nhân của bắt nạt trên mạng. Nhưng điều khiến tôi ám ảnh hơn là có tới 75% các em không biết tìm sự trợ giúp ở đâu nếu bị bạo lực mạng. Điều đó đồng nghĩa rất nhiều đứa trẻ đang chịu tổn thương trong im lặng, một mình đối diện với áp lực, sự công kích hay nỗi sợ ngay trên chiếc điện thoại mà mỗi ngày các em vẫn cầm trên tay.
Chúng ta phải thẳng thắn thừa nhận với nhau rằng trẻ em hiện nay tiếp cận Internet quá sớm, nhưng lại gần như chưa được trang bị đủ kỹ năng để tự bảo vệ mình trên không gian mạng.
Ở tuổi dưới 16, khả năng kiểm soát cảm xúc, nhận thức đúng – sai hay tự điều chỉnh hành vi của các em vẫn chưa hoàn thiện. Trong khi đó, không ít đối tượng đang lợi dụng mạng xã hội để tạo ra các nội dung phản khoa học, lệch chuẩn hoặc độc hại nhằm thu hút lượt xem và trục lợi.
Người lớn đôi khi còn có những lúc cầm điện thoại lên chỉ định xem vài phút, nhưng rồi bị cuốn từ video này sang video khác đến cả tiếng đồng hồ mà không nhận ra. Với trẻ em, “sức đề kháng” trước những cơ chế gây nghiện ấy càng yếu hơn nhiều, dễ bị dẫn dắt, thao túng bởi sự tò mò, hiếu kỳ tuổi mới lớn.
Hôm qua, tôi đọc thông tin tại Tây Ninh xuất hiện một số trường hợp học sinh tiểu học và trung học cơ sở có hành vi liên quan đến việc mua bán, sử dụng và thờ cúng búp bê Kuman Thong.
Câu chuyện khiến nhiều người lớn giật mình, nhưng nếu nhìn rộng hơn, đó không phải hiện tượng quá khó hiểu trong bối cảnh trẻ em đang tiếp xúc với đủ loại nội dung thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội, trong đó có loạt video mang màu sắc tâm linh, giật gân, huyền bí được dựng với mục đích câu view, tăng tương tác, nhiều học sinh có thể tò mò làm theo mà chưa đủ nhận thức để hiểu bản chất vấn đề.
Một nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc Đại học California tại San Francisco (Mỹ), theo dõi gần 12.000 trẻ em từ 9-13 tuổi trong suốt 3 năm, cho thấy thời gian sử dụng mạng xã hội tăng mạnh đi kèm với mức gia tăng khoảng 35% các triệu chứng trầm cảm ở trẻ vị thành niên. Nghiên cứu cũng ghi nhận những trẻ bị bắt nạt trên mạng có nguy cơ xuất hiện ý nghĩ tự tử cao hơn đáng kể.
Vì thế, tôi hiểu vì sao nhiều quốc gia buộc phải hành động mạnh tay hơn. Bởi nếu tiếp tục xem mạng xã hội đơn thuần là một công cụ giải trí vô hại, cái giá phải trả có thể không chỉ là vài giờ trẻ em “nghiện điện thoại”, mà là sự bào mòn về nhận thức, sức khỏe tinh thần, cả tuổi thơ của một thế hệ và thậm chí còn hơn cả thế.
Tôi không phủ nhận sức mạnh của pháp luật trong việc tạo ra những giới hạn cần thiết và tác động đến ý thức xã hội. Dẫu vậy, tôi cho rằng sẽ rất khó giải quyết tận gốc vấn đề nếu chỉ trông chờ vào một lệnh cấm.
Thực tế, nhiều học sinh hiện nay đã biết cách tạo tài khoản bằng ngày sinh giả, nhờ người thân đăng ký hộ, thậm chí sử dụng công nghệ để vượt qua các bước xác minh độ tuổi. Công nghệ càng phát triển, việc “lách” quy định càng trở nên dễ dàng hơn.
Thiết nghĩ, điều quan trọng không chỉ “cậy nhờ” những hàng rào pháp lý, mà là cách gia đình, nhà trường và xã hội cùng tạo ra một “hệ miễn dịch số” cho trẻ em. Bởi sẽ không có cha mẹ nào đủ khả năng ngồi cạnh con 24/24 giờ để kiểm tra xem các em đang xem gì, trò chuyện với ai hay bị tác động bởi điều gì trên mạng xã hội.
Điều chúng ta có thể làm không phải là nhốt trẻ khỏi Internet, mà là trao cho các em một “lớp kháng thể” trước thế giới số. Đó là kỹ năng nhận diện đúng – sai, khả năng phản biện, năng lực tự bảo vệ mình trước những nội dung độc hại và cả cảm giác đủ được yêu thương để không quá lệ thuộc vào sự công nhận từ thế giới ảo.
Nếu một đứa trẻ thiếu bản lĩnh, thiếu kỹ năng số và thiếu sự đồng hành từ gia đình, thì ngay cả khi bị cấm mạng xã hội hôm nay, các em vẫn có thể đối diện những rủi ro khác vào ngày mai.
Tôi nghĩ điều trẻ em cần không phải là sự kiểm soát, mà hơn hết là sự hiện diện thật sự của cha mẹ. Là khi người lớn học cách làm bạn với con, chịu đặt điện thoại xuống để lắng nghe xem con đang nghĩ gì, gặp chuyện gì, đang vui hay đang tổn thương vì điều gì.
Một đứa trẻ được quan tâm, được kết nối và có đời sống tinh thần đủ đầy thường sẽ không quá khao khát tìm kiếm sự công nhận từ mạng xã hội. Ngược lại, nhiều em tìm đến và bị cuốn vào thế giới ảo đôi khi chỉ vì ngoài đời thực quá cô đơn, thiếu sẻ chia và không tìm thấy cảm giác được lắng nghe.
Suy cho cùng, điều đáng sợ nhất không phải là trẻ em biết dùng công nghệ quá sớm, mà là người lớn đang để các em bước vào thế giới số quá sớm nhưng lại chưa kịp trang bị đủ kỹ năng, bản lĩnh và điểm tựa tinh thần để tự bảo vệ mình trước những mặt trái của nó.
Một trường hợp đau lòng xảy ra ở Trung Quốc gần đây được chia sẻ lại thu hút sự chú ý của cộng đồng mạng. Người đàn ông 29 tuổi tại Trung Quốc được đưa vào phòng cấp cứu trong tình trạng ngừng tim, tím tái và bất tỉnh sau khi đột ngột ngã quỵ tại nhà.
Bác sĩ tiếp nhận bệnh nhân cho biết vợ của người đàn ông xấu số nói trên kể rằng trong khoảng một năm trở lại đây, chồng thường xuyên thức khuya vì công việc. Có những ngày anh ngủ lúc 2-3h sáng, thậm chí tình trạng này lặp lại gần như cả tuần. Gia đình nhiều lần khuyên ngăn, nhưng anh cho rằng mình còn trẻ, vẫn chịu được áp lực.
Điều đáng nói vào đêm xảy ra sự việc đau lòng, người đàn ông đi ngủ khoảng 1h sáng như thường lệ. Chưa đầy 30 phút sau, anh xuất hiện cơn đau ngực dữ dội, khó thở rồi nhanh chóng mất ý thức. Khi nhân viên y tế đến nơi, tim bệnh nhân đã ngừng đập. Sau hơn 40 phút cấp cứu tích cực, bệnh nhân không qua khỏi, theo Toutiao.
Đi ngủ sau nửa đêm là thói quen phổ biến của nhiều người hiện nay nhưng lại tiềm ẩn vô số tác hại cho sức khỏe thể chất lẫn tinh thần. Các chuyên gia cho biết vấn đề nguy hiểm không nằm ở việc ngủ muộn một vài lần, mà là tình trạng thiếu ngủ kéo dài, rối loạn đồng hồ sinh học diễn ra liên tục.
Thức khuya là thói quen phổ biến của nhiều người. Nguyên nhân có thể do công việc, giải trí hay đơn giản là lựa chọn cá nhân. Tuy nhiên, không phải ai cũng nhận thức được đầy đủ tác hại tiềm tàng của thức khuya với sức khỏe tổng thể.
- Xáo trộn nhịp sinh học: Thức khuya kéo dài sẽ làm xáo trộn nhịp sinh học, dễ gây mất ngủ và tăng nguy cơ mắc một số bệnh như đau tim, suy tim và đột quỵ, theo chuyên trang sức khỏe Verywell Health (Mỹ).
- Nguy cơ mắc bệnh tim: Các nghiên cứu từ lâu đã phát hiện thức khuya liên tục và thiếu ngủ có thể tác động tiêu cực đến nhiều khía cạnh đời sống. Về mặt thể chất, nó có thể dẫn đến tăng nguy cơ béo phì, bệnh tim và bệnh tiểu đường. Thiếu ngủ cũng có thể làm suy yếu hệ miễn dịch và khiến cơ thể dễ mắc bệnh. Hơn nữa, thức khuya dễ dẫn đến thiếu ngủ, gây buồn ngủ vào ban ngày, khiến cơ thể mệt mỏi và khó tập trung. Tất cả đều ảnh hưởng đến hiệu suất công việc và các mối quan hệ cá nhân.
- Ảnh hưởng lớn đến sức khỏe tinh thần và cảm xúc: Thiếu ngủ cũng ảnh hưởng lớn đến sức khỏe tinh thần và cảm xúc. Thiếu ngủ mạn tính có thể làm tăng nguy cơ phát triển các vấn đề tâm lý tâm thần như trầm cảm, lo âu hay rối loạn tâm trạng.
- Dễ mệt mỏi: Một tác hại ít người biết khác của thiếu ngủ là dễ gây chóng mặt. Vì khi chúng ta thiếu ngủ, hệ tiền đình sẽ trở nên mệt mỏi, từ đó khiến cơ thể cảm thấy choáng váng, thiếu ổn định và có cảm giác chóng mặt.
- Mất cân bằng các loại hoóc môn: Không những vậy, thiếu ngủ mạn tính còn gây mất nước bằng cách làm mất cân bằng các loại hoóc môn giúp điều chỉnh lượng nước. Mất nước nhẹ cũng có thể gây ra các triệu chứng hạ huyết áp thế đứng, chẳng hạn như yếu, chóng mặt và mệt mỏi. Ngoài ra, thiếu ngủ làm tăng tình trạng kháng insulin, có thể dẫn đến tăng lượng đường trong máu. Biến động đường huyết trong máu cũng gây chóng mặt.
Để giảm thiểu tác hại tiềm tàng của việc thức khuya và thiếu ngủ, mọi người cần ưu tiên ngủ đủ giấc. Nếu không có việc cần thiết thì không nên thức khuya. Trong trường hợp buộc phải thức khuya, chẳng hạn vì công việc, thì những ngày sau hãy thiết lập lại thói quen ngủ. Mọi người cần tạo một lịch trình giấc ngủ nhất quán, tức mỗi ngày đều ngủ và thức dậy cùng một khung giờ nhất định, theo Verywell Health.
Theo khuyến nghị y khoa, phần lớn người trưởng thành nên ngủ từ 7-9 giờ mỗi đêm. Tuy nhiên, ngoài thời lượng ngủ, tính đều đặn của giờ ngủ cũng rất quan trọng. Việc thường xuyên thay đổi giờ đi ngủ khiến đồng hồ sinh học rối loạn, ảnh hưởng xấu đến tim mạch và chuyển hóa.
Không chỉ thử nghiệm một giống cây có giá trị, con đường đam mê với nông nghiệp công nghệ có giá trị cao mà anh đang theo đuổi dần tìm ra hướng đi tương đối khả quan.
Tốt nghiệp ĐH Kinh tế TP.HCM nhưng nếu không nói ai cũng nghĩ Nhân là kỹ sư nông nghiệp bởi con đường anh theo đuổi bấy lâu gắn với nông nghiệp công nghệ cao.
Trước khi bén duyên với xoài Miyazaki, anh đã có hành trình dài với mô hình trồng dưa lưới trong nhà màng. Đâu chừng 15 năm trước khi dưa lưới còn là sản phẩm mới mẻ, Nhân đã dám đầu tư hệ thống nhà màng, kiểm soát dinh dưỡng và áp dụng quy trình canh tác hiện đại.
Không chỉ sản xuất, anh mang đến mô hình nông nghiệp trải nghiệm. Khách hàng có thể đặt một cây dưa, theo dõi quá trình sinh trưởng của cây tại hệ thống nhà màng của Nhân rồi trực tiếp thu hoạch sau đó.
Có thể nói mô hình góp phần thay đổi cách người tiêu dùng nhìn về nông nghiệp sạch, đồng thời giúp anh mạnh dạn tìm thêm những giống cây có giá trị cao, phù hợp mô hình canh tác kiểm soát.
Cơ duyên đến trong lần anh thưởng thức xoài Miyazaki vốn khá nổi tiếng ở Nhật và thường được mệnh danh là "trứng mặt trời" nhờ màu đỏ rực và giá trị kinh tế cao. Hương thơm và vị ngọt đặc trưng làm bật lên trong đầu anh câu hỏi "liệu có thể trồng xoài này tại Việt Nam?" và Nhân bắt đầu hiện thực ý tưởng ấy.
Nếu dưa lưới cho thu hoạch nhanh thì xoài lại là câu chuyện hoàn toàn khác. Xoài Miyazaki chưa có tiền lệ trồng tại Việt Nam, Nhân phải dò dẫm làm khi hầu như không có tài liệu hay mô hình thực tế để tham khảo.
Tại Nhật Bản, nơi giống xoài này phát triển có khí hậu khác biệt đáng kể so với môi trường nóng ẩm tại Củ Chi. Điều này đồng nghĩa toàn bộ quy trình từ chọn giống, chăm sóc đến xử lý ra hoa đều cần được thử nghiệm lại.
Giai đoạn đầu, anh thử nghiệm sáu loại giống khác nhau và theo dõi kỹ sức sinh trưởng, khả năng thích nghi, tỉ lệ ra hoa, đậu trái và chất lượng quả. Sàng lọc nhiều lần, anh chọn ra hai loại có tiềm năng và phù hợp nhất điều kiện trồng tại quê hương đất thép.
"Vườn đầu tiên ghi nhận tỉ lệ hao hụt cây giống đến 30-40%. Nhưng những vườn sau đó giảm còn 5-10% nhờ tích lũy kinh nghiệm và điều chỉnh kỹ thuật. Với cây lâu năm như xoài, mỗi sai sót đều phải trả giá bằng thời gian", anh Nhân nói.
Sau khoảng bốn năm, những cây xoài Miyazaki đầu tiên trồng tại Củ Chi đã cho lứa trái bói với gần 400 trái. Hiện công ty có khoảng 1.500 gốc. Kết quả ban đầu cho tín hiệu khả quan. Hương vị trái khá ổn nhưng chính anh Nhân thừa nhận để đạt được chuẩn mực của Nhật Bản vẫn là chặng đường dài.
Điển hình như xoài này trồng tại Nhật nổi bật với màu đỏ đồng đều, quả dáng đẹp nhưng trồng tại Củ Chi nói như anh Nhân, là "chất lượng ăn đã tốt nhưng phần nhìn chưa đã, cần hoàn thiện thêm". Đó cũng là lý do để công ty chuyển mạnh sang mô hình nông nghiệp công nghệ cao nhằm rút ngắn khoảng cách này.
Cây trồng trong hệ thống nhà màng để kiểm soát môi trường, hạn chế tác động của mưa gió và sâu bệnh. Song song đó là hệ thống tưới nhỏ giọt giúp điều chỉnh chính xác lượng nước và dinh dưỡng cho từng giai đoạn phát triển của cây.
Ngoài kinh nghiệm thực tế, anh tham khảo các tài liệu kỹ thuật quốc tế, đặc biệt từ Israel vốn nổi tiếng về nông nghiệp công nghệ cao để xây dựng quy trình phù hợp với điều kiện Việt Nam.
Sau nhiều năm lăn lộn với giống xoài này, anh nói yếu tố quan trọng nhất là phải theo dõi liên tục, quan sát từ lá, đọt non, hoa đến trái non và cả quá trình chín. Bởi chỉ cần một giai đoạn chăm sóc chưa đúng, chất lượng trái sẽ bị ảnh hưởng.
Những trái xoài đỏ rực giống Nhật trên đất Củ Chi gửi đi tín hiệu vui khi nông nghiệp đô thị hoàn toàn có thể vươn tầm nếu đi đúng hướng. Thay vì mở rộng diện tích, công ty hiện tập trung hoàn thiện mô hình xoài Miyazaki từ kỹ thuật canh tác, chất lượng trái đến khâu đóng gói và xây dựng thương hiệu. "Chúng tôi muốn mô hình này ổn định trước khi tiếp tục thử nghiệm thêm các giống cây khác", anh Nhân nói.
Những giờ phút đầu tiên của buổi sáng có tác động lớn đến phần còn lại trong ngày. Khi cơ thể và não bộ chuyển từ chế độ nghỉ ngơi sang hoạt động, thói quen buổi sáng quyết định việc bạn sẵn sàng làm việc hay rơi vào trạng thái rối bời, căng thẳng.
Dưới đây là 8 sai lầm vào buổi sáng làm giảm hiệu suất làm việc.
Thức dậy quá muộn
Việc không dành đủ thời gian chuẩn bị vào buổi sáng khiến nhiều người rơi vào cảm giác vội vã. Diễn giả người Mỹ Hal Elrod cho biết, nếu lao ngay vào công việc mà không có thời gian chuyển tiếp để tĩnh tâm hay vươn vai, con người sẽ mang áp lực của ngày hôm qua sang hôm nay. Việc tắt chuông báo thức để ngủ nướng thêm vài phút cũng khiến cơ thể uể oải hơn khi thức dậy.
Xem điện thoại ngay khi thức dậy
Cầm điện thoại ngay khi còn nằm trên giường khiến não bộ rơi vào trạng thái quá tải thông tin và mất tập trung. Thói quen này đồng nghĩa với việc giao quyền kiểm soát trạng thái tâm lý cá nhân cho email, mạng xã hội và các vấn đề của người khác. Việc không sử dụng điện thoại trong 30 phút đầu tiên sau khi thức dậy giúp tâm trí có cơ hội điều chỉnh trạng thái.
Tiêu thụ nhiều đường
Bánh ngọt và đồ uống có đường giúp tăng năng lượng nhanh chóng nhưng sẽ khiến tinh thần sụt giảm sau đó, dẫn đến trạng thái chậm chạp và thèm ăn cả ngày. Hal Elrod cho biết việc bắt đầu ngày mới bằng thức uống giàu protein, chất béo lành mạnh và dưỡng chất giúp tăng cường sự tập trung, ổn định cảm xúc và tránh tình trạng mệt mỏi vào giữa buổi.
Quên uống nước
Sau 7-8 giờ ngủ, cơ thể bị mất nước nhẹ. Nước giúp đánh thức hệ thần kinh, hệ tiêu hóa và duy trì lượng nước trong cơ thể, đặc biệt quan trọng nếu có dự định chạy bộ hoặc hoạt động ngoài trời. Việc bổ sung một cốc nước ấm ngay khi thức dậy là bước thiết yếu.
Thiếu ánh nắng mặt trời
Việc tiếp xúc với ánh nắng buổi sáng phát tín hiệu cho đồng hồ sinh học nhận biết ngày mới đã bắt đầu. Vài phút tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên như mở rèm cửa, ngồi cạnh cửa sổ hoặc đi bộ ngoài trời giúp điều chỉnh nhịp sinh học, giúp não bộ tỉnh táo hơn.
Lười vận động
Ánh nắng, không khí trong lành kết hợp với vận động là phương pháp điều chỉnh cảm xúc hiệu quả. Chỉ cần đi dạo ngắn hoặc vươn vai nhẹ nhàng cũng giúp tâm trí minh mẫn, báo hiệu cho cơ thể sẵn sàng làm việc mà không cần các bài tập cường độ cao.
Bỏ qua thời gian tĩnh tâm
Việc dành vài phút tĩnh lặng cho bản thân bằng cách viết lách, đọc sách hay ngồi yên giúp thiết lập lại tâm trạng và mang lại sự bình tĩnh. Đối với những người bận rộn, khoảng thời gian này thường là thời điểm duy nhất trong ngày để ở một mình và nhìn nhận lại các mục tiêu cá nhân.
Không lập kế hoạch
Việc xác định ba ưu tiên công việc từ đêm hôm trước giúp định hướng rõ ràng khi bắt đầu ngày mới. Ngoài ra, việc chủ động lên danh sách việc vặt hay chuẩn bị sẵn quần áo đi làm từ tối hôm trước giúp tránh tình trạng cập rập trước khi ra khỏi nhà.
