Hai tháng qua là cơn ác mộng đối với ngành vận tải biển toàn cầu, khi eo biển Hormuz ở Trung Đông gần như tê liệt, trong khi lực lượng Houthi ở Yemen đe dọa tấn công tàu thuyền đi qua biển Đỏ để thể hiện sự ủng hộ với Iran.
Houthi từ năm 2024 đã tấn công một số tàu thuyền trên biển Đỏ để bày tỏ đoàn kết với nhóm Hamas ở Gaza, khiến khoảng một nửa số tàu hàng từ châu Á và vùng Vịnh đến châu Âu đã phải bỏ qua tuyến đường qua eo biển Bab el-Mandeb, nơi được xem là điểm nghẽn giữa Biển Đỏ và Vịnh Aden.
Các hãng vận tải lớn đã chọn lộ trình thay thế vòng qua phía nam châu Phi. Việc chuyển hướng này làm hành trình kéo dài thêm hàng nghìn km, tăng thời gian di chuyển lên hai đến ba tuần. Tuy nhiên, các con tàu sẽ phải đi qua vùng biển ngoài khơi Somalia, đối mặt với cơn ác mộng mới: Cướp biển.
Ba tàu hàng đã bị cướp biển bắt ngoài khơi Somalia và Yemen chỉ trong ba tuần qua, gồm tàu chở dầu Honour 25, Eureka và tàu chở hàng Sward.
Tàu Sward rời cảng Suez ở Ai Cập vào ngày 13/4 để thực hiện lộ trình đến Mombasa, Kenya, thì bị cướp biển áp sát ở vùng biển cách thị trấn cảng Garacad của Somalia khoảng 11 km ngày 26/4. Tàu có 17 thành viên thủy thủ đoàn, gồm 15 người Syria và 2 người Ấn Độ, theo ba quan chức an ninh từ khu tự trị Puntland của Somalia.
Nhóm cướp biển sau đó điều khiển tàu về phía bờ biển và neo đậu ở một khu vực hẻo lánh gần thị trấn ven biển Garacad, nơi 6 người đàn ông có vũ trang và một phiên dịch viên lên tàu.
“Anh ta không chỉ nói chuyện với thủy thủ đoàn mà còn đàm phán với chủ tàu”, một quan chức an ninh Somalia cho biết.
Đến sáng 28/4, thêm 4 người đàn ông mang vũ khí lên tàu Sward, nâng tổng số cướp biển trên tàu lên 20 người, theo các quan chức.
“Các tàu hoạt động trong khu vực được khuyến cáo duy trì cảnh giác cao độ, đặc biệt là trong phạm vi 150 hải lý tính từ bờ biển Somalia giữa Mogadishu và Hafun nếu có thể”, Trung tâm An ninh Hàng hải Ấn Độ Dương (MSCIO) tuyên bố tháng trước.
Cướp biển từng hoành hành trên các vùng biển ngoài khơi Somalia vào cuối những năm 2000, đạt đỉnh điểm vào năm 2011 với 212 vụ tấn công, theo dữ liệu của lực lượng hải quân châu Âu. Những tên cướp biển trở nên táo bạo hơn, tấn công các tàu thuyền cách bờ biển Somalia hơn 3.600 km trên Ấn Độ Dương.
Hải quân các nước Liên minh châu Âu sau đó đã tiến hành chiến dịch Atalanta, bảo vệ hoạt động hàng hải ngoài khơi Somalia, truy quét mạnh tay các nhóm cướp biển trong khu vực. Nỗ lực của liên minh quốc tế này đã khiến làn sóng tấn công giảm xuống chỉ còn vài vụ mỗi năm kể từ năm 2014.
Tuy nhiên, chiến sự Iran đang khiến các lực lượng hải quân quốc tế phải tập trung vào eo biển Hormuz và biển Đỏ, tạo điều kiện cho các nhóm tội phạm có tổ chức ở Somalia trỗi dậy và tiến hành các vụ cướp tàu táo tợn, theo Nik Martin, nhà phân tích của DW.
Tim Walker, nhà nghiên cứu cấp cao về các mối đe dọa xuyên quốc gia và tội phạm có tổ chức tại Viện Nghiên cứu An ninh Nam Phi, cho rằng các nhóm cướp biển Somalia nhận thấy lực lượng hải quân quốc tế đang hiện diện ít hơn dọc theo đường bờ biển dài 3.300 km của nước này.
“Một số nhóm cướp biển đang tìm cách chiếm tàu và bắt giữ thủy thủ đoàn để đòi tiền chuộc, đôi khi là những khoản tiền khổng lồ để đổi lấy sự an toàn cho họ”, Walker nói.
Jethro Norman, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Đan Mạch, cũng nhận định hải tặc đã lợi dụng việc các lực lượng hải quân quốc tế chuyển hướng nguồn lực về Biển Đỏ để tăng cường hoạt động.
Theo công ty dữ liệu hàng hải Lloyd’s List Intelligence, ít nhất hai nhóm cướp biển đang hoạt động ở Somalia, chủ yếu đóng tại Puntland và dường như có nguồn lực rất dồi dào. Các nhóm này sử dụng những chiếc thuyền gỗ cỡ lớn gọi là dhow để cải biến thành “tàu mẹ” neo đậu dài ngày trên biển.
Những “tàu mẹ” này là nơi cung cấp nước ngọt, nhu yếu phẩm cho các tàu cướp biển nhỏ hơn hoạt động xung quanh. Nhờ vậy, cướp biển có thể hoạt động xa bờ hơn và lênh đênh trên biển suốt nhiều tuần.
“Trong một số vụ cướp tàu hàng gần đây, cướp biển được trang bị thiết bị định vị, vũ khí, công cụ để đổ bộ lên tàu. Đây là hoạt động quy mô đòi hỏi có sự đầu tư”, Troels Burchall Henningsen, phó giáo sư tại Viện Chiến lược và Nghiên cứu Chiến tranh của Đan Mạch, nói.
Khi xung đột ở Trung Đông đẩy phí bảo hiểm tăng cao, cộng thêm khoảng một triệu USD chi phí nhiên liệu cho mỗi chuyến hành trình, các lãnh đạo ngành vận tải cảnh báo rằng bất kỳ sự trỗi dậy nào của cướp biển cũng sẽ khiến chi phí vận tải leo thang và làm gián đoạn thương mại toàn cầu, theo Nik Martin.
Vào đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng năm 2011, cướp biển đã gây thiệt hại kinh tế khoảng 7 tỷ USD mỗi năm cho ngành vận tải biển. Chi phí này bao gồm các hoạt động tuần tra, thay đổi lộ trình, chi phí nhiên liệu và thuê bảo vệ có vũ trang.
Trong khi chiến sự Iran tạo ra sự phân tâm của lực lượng quốc tế, sự thay đổi trong chính sách của Washington đối với Đông Phi cũng có thể góp phần thúc đẩy sự trỗi dậy của nạn cướp biển, theo Martin.
Trong nhiều năm, Mỹ đã tài trợ cho các dự án phát triển ở Somalia, đặc biệt là ở các cộng đồng ven biển, để giảm nghèo và ngăn chặn thanh niên tham gia cướp biển. Tuy nhiên, dưới thời chính quyền Tổng thống Donald Trump, Mỹ đã đình chỉ gần như tất cả viện trợ phát triển phi an ninh cho châu Phi. Thay vào đó, Washington tập trung vào các hoạt động chống khủng bố trực tiếp chống lại nhóm tay súng Hồi giáo al-Shabab tại Somalia.
“Khi bạn cắt giảm các nguồn lực đó, mạng lưới tình báo và các cuộc tuần tra hàng hải không còn khả năng hoạt động hiệu quả như trước nữa”, chuyên gia Henningsen nói.
Các tổ chức hàng hải đã khuyến cáo tàu hàng tránh di chuyển gần bờ biển hay cập cảng Somalia để tránh nguy cơ lọt vào tầm ngắm của cướp biển. Họ cho biết việc triển khai lực lượng bảo vệ vũ trang trên tàu cũng rất hiệu quả trong việc chống lại hải tặc.
“Hải tặc Somalia chưa từng thực hiện được vụ cướp tàu nào thành công khi có lực lượng bảo vệ vũ trang trên tàu”, Henningsen nói thêm.
Sáng 19-4, Liên hiệp Các tổ chức hữu nghị TP.HCM và Hội Hữu nghị Việt Nam - Cuba TP.HCM tổ chức lễ kỷ niệm 65 năm Chiến thắng Girón.
Đến tham dự có Phó chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM Phạm Minh Tuấn, Chủ tịch Liên hiệp Các tổ chức hữu nghị TP.HCM (HUFO), Đại sứ Cuba tại Việt Nam Rogelio Polanco Fuentes, Tổng lãnh sự Cộng hòa Cuba tại TP.HCM Mauricio Alejandro Martínez Duque, Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam - Cuba TP.HCM Trương Thị Hiền, cùng nhân dân Việt Nam, người dân Cuba đang sinh sống tại TP.
Phát biểu tại buổi lễ, Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam - Cuba TP.HCM Trương Thị Hiền cho biết cách đây 65 năm, ngày 19-4-1961 đã đi vào lịch sử khi nhân dân Cuba đánh bại cuộc xâm lược do Mỹ hậu thuẫn tại bãi biển Girón.
Ngày 17-4-1961, khoảng 1.500 lính đánh thuê do Mỹ chỉ huy đã đổ bộ tấn công nhằm lật đổ chính quyền cách mạng Cuba. Dưới sự lãnh đạo của Tổng tư lệnh Fidel Castro, quân và dân Cuba đã chiến đấu kiên cường, nhanh chóng đánh bại lực lượng xâm lược, giành thắng lợi chỉ trong thời gian ngắn, đưa đất nước tiến lên con đường xã hội chủ nghĩa.
Bà Hiền nhấn mạnh nhắc đến Cuba là nhắc đến một đảo quốc anh hùng, giàu lòng nhân ái và ý chí tự cường.
Quan hệ Việt Nam - Cuba là mối quan hệ hữu nghị đặc biệt, thủy chung, trong sáng, được xây dựng trên nền tảng lý tưởng cách mạng và sự đồng cảm sâu sắc giữa hai dân tộc.
Năm 2025 đánh dấu 65 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước (1960 - 2025), là hành trình được vun đắp không chỉ bằng những trang sử mà còn bằng tình cảm của nhân dân hai nước.
Trong những năm gần đây, quan hệ hợp tác, đặc biệt thương mại song phương, tiếp tục có bước phát triển.
Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ hai của Cuba tại châu Á, với các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu như gạo, than đá, thiết bị điện tử, hàng tiêu dùng, dệt may, giày dép; trong khi nhập khẩu chủ yếu là dược phẩm và nguyên liệu ngành dược.
Việt Nam cũng là nhà đầu tư lớn nhất khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại Cuba, với nhiều dự án như liên doanh của Tổng công ty Viglacera, Nhà máy bột giặt Suchel, các dự án điện năng lượng mặt trời… góp phần bảo đảm an ninh lương thực, tạo việc làm và cung ứng hàng hóa cho người dân Cuba.
Theo bà Hiền, thời gian qua Hội Hữu nghị Việt Nam - Cuba TP.HCM đã tích cực triển khai nhiều hoạt động giao lưu văn hóa, giáo dục truyền thống, triển lãm, tọa đàm, hoạt động nhân đạo… góp phần đưa hình ảnh đất nước Cuba đến gần hơn với người dân TP.HCM.
Hội cam kết tiếp tục đổi mới hoạt động, thu hút thế hệ trẻ, góp phần củng cố tình hữu nghị giữa hai nước.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Rogelio Polanco Fuentes - Đại sứ Cuba tại Việt Nam - bày tỏ cảm ơn các cơ quan, tổ chức của TP.HCM đã phối hợp tổ chức sự kiện.
Ông Fuentes cho biết Chiến thắng Playa Girón là một trong những dấu mốc lịch sử quan trọng của cách mạng Cuba, khi nhân dân Cuba đánh bại cuộc xâm lược do Mỹ hậu thuẫn trong vòng chưa đầy 72 giờ.
Chiến thắng này đạt được nhờ sự đoàn kết toàn dân, lòng dũng cảm của các chiến sĩ và sự lãnh đạo của Tổng tư lệnh Fidel Castro Ruz.
Ông Rogelio Polanco Fuentes nhắc lại các khẳng định của lãnh tụ Fidel Castro về ý nghĩa của Chiến thắng Girón, đồng thời cho rằng sự kiện này không chỉ có ý nghĩa với Cuba mà còn lan tỏa trên toàn thế giới.
Đại sứ Cuba cũng đề cập đến những khó khăn hiện nay của Cuba do tác động của lệnh cấm vận kinh tế, đặc biệt các biện pháp siết chặt nguồn năng lượng gần đây, gây ảnh hưởng đến đời sống người dân.
Trong bối cảnh đó, Cuba tiếp tục phát huy tinh thần Girón, giữ vững đoàn kết dân tộc, triển khai các giải pháp kinh tế - xã hội nhằm vượt qua khó khăn, đồng thời duy trì các dịch vụ thiết yếu.
Ông Fuentes bày tỏ cảm ơn chân thành Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam đã luôn ủng hộ Cuba trong việc kêu gọi chấm dứt cấm vận, cũng như triển khai nhiều hoạt động đoàn kết có giá trị to lớn về chính trị, vật chất và tinh thần dành cho nhân dân Cuba.
Đại sứ ghi nhận các sáng kiến như chiến dịch "Mặt trời không biên giới" nhằm hỗ trợ hệ thống điện năng lượng mặt trời cho trường học tại Cuba, cùng sự đóng góp của các doanh nghiệp Việt Nam.
Ông Fuentes khẳng định việc gìn giữ và phát huy truyền thống hữu nghị đặc biệt giữa hai nước là trách nhiệm của các thế hệ hôm nay và mai sau.
Đại sứ cho biết trong năm 2026, Cuba và Việt Nam cùng kỷ niệm nhiều sự kiện quan trọng, trong đó có 100 năm ngày sinh của Fidel Castro, 60 năm câu nói nổi tiếng của ông về Việt Nam và 60 năm cuộc gặp giữa Raúl Castro và Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Kết thúc phát biểu, Đại sú Cuba gửi tới những người anh em Việt Nam lời chào đoàn kết thân ái và niềm tin vững chắc rằng tình hữu nghị đặc biệt, tình đoàn kết anh em giữa Cuba và Việt Nam sẽ mãi trường tồn.
Trong cuộc họp báo thường kỳ hôm nay, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng được đề nghị cho biết những chính sách và khuyến cáo của Việt Nam đối với doanh nghiệp xuất khẩu trong nước, liên quan những nội dung được đề cập trong Báo cáo đặc biệt 301 năm 2026 của Mỹ về sở hữu trí tuệ.
"Quan điểm của Việt Nam là kiên quyết xử lý nghiêm mọi hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và sẽ tiếp tục tăng cường công tác bảo hộ, thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Hệ thống pháp luật liên quan đến sở hữu trí tuệ của Việt Nam đã liên tục được hoàn thiện, đồng bộ hóa", bà Hằng nói.
Những nỗ lực của Việt Nam trong cải thiện môi trường đổi mới sáng tạo và bảo hộ, thực thi quyền sở hữu trí tuệ đã được ghi nhận bởi Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới (WIPO), với xếp hạng năm 2025 đạt 44 trong tổng số 139 quốc gia và nền kinh tế về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), thuộc nhóm các nước có kết quả tích cực trong ASEAN về lĩnh vực này.
Bên cạnh hoàn thiện pháp luật, chính phủ đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, điều hành nhằm tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ, đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Các cơ quan chức năng Việt Nam đã phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ, doanh nghiệp cung cấp nền tảng và dịch vụ xuyên biên giới nhằm phát hiện và xử lý nhiều sự việc liên quan đến sở hữu trí tuệ.
Năm 2025, lực lượng chức năng Việt Nam đã xử lý hàng nghìn sự việc liên quan đến xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Lực lượng Quản lý thị trường xử lý 3.306 vụ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên thị trường truyền thống và 599 vụ trên thương mại điện tử, mạng xã hội. Hơn 1.200 trang web cung cấp, chia sẻ nội dung có dấu hiệu xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đã bị ngăn chặn.
Số vụ án hình sự, truy tố, xét xử về sở hữu trí tuệ tăng so với năm trước. Hải quan cũng phát hiện, xử lý nhiều vụ hàng giả, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có trị giá lớn.
"Việt Nam đề nghị Mỹ có đánh giá khách quan, cân bằng về những nỗ lực và kết quả của Việt Nam trong lĩnh vực bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Chúng tôi cũng sẵn sàng chia sẻ thông tin, làm rõ các chính sách, quy định của Việt Nam với đối tác quốc tế, trong đó có Mỹ, để xử lý thỏa đáng những khác biệt, qua đó góp phần xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, lành mạnh tại Việt Nam và thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ", người phát ngôn Bộ Ngoại giao cho hay.
Trưa nay (5.4), Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo thành viên phi hành đoàn Mỹ mất tích sau vụ tiêm kích F-15E bị bắn hạ tại một vùng hẻo lánh ở Iran đã được giải cứu thành công.
"Chúng tôi đã cứu được anh ấy!", Tổng thống Trump xác nhận trên Truth Social, đồng thời chia sẻ đây là kết quả đến từ một trong những chiến dịch tìm kiếm và giải cứu táo bạo nhất lịch sử nước Mỹ.
Vị sĩ quan Mỹ là một đại tá, đã bị thương nhưng sẽ sớm hồi phục hoàn toàn, chủ nhân Nhà Trắng cho biết.
Về chiến dịch giải cứu, Tổng thống Mỹ cho hay "theo chỉ đạo của tôi, quân đội Mỹ đã triển khai hàng chục máy bay, mang theo những dòng vũ khí uy lực nhất thế giới, để thực hiện nhiệm vụ giải cứu".
Trước đó, Đài CBS dẫn lời giới chức Mỹ cho biết chiếc tiêm kích F-15E chở theo phi hành đoàn gồm phi công và sĩ quan chuyên về hệ thống vũ khí.
Khi tiêm kích trúng đạn của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 3.4 (giờ địa phương), phi công thoát ra an toàn và được 2 trực thăng quân sự cứu hộ. Tuy nhiên, sĩ quan chuyên về hệ thống vũ khí mất tích.
Trong nỗ lực tìm kiếm diễn ra cùng ngày, một trực thăng Mỹ chở theo phi công đã trúng đạn từ lực lượng Iran trên mặt đất, khiến một số thành viên trên máy bay bị thương. Sau đó, trực thăng vẫn hạ cánh an toàn.
Một chiếc cường kích A-10 Warthog thuộc sứ mệnh giải cứu hôm 3.4 cũng trúng hỏa lực của Iran và bị hư hại. Phi công nhảy dù xuống vịnh Ba Tư và được cứu thành công.
Đài CBS News dẫn lời 2 quan chức Mỹ tiết lộ lực lượng đặc nhiệm nước này đã giải cứu được sĩ quan mất tích trong một chiến dịch phức tạp với sự tham gia của hàng trăm đặc nhiệm cùng hàng chục máy bay và trực thăng.
Và trong quá trình tiếp cận khu vực gần vị trí của vị sĩ quan, lực lượng Mỹ đã đấu súng với phía binh sĩ Iran.
Theo 2 quan chức, không xảy ra thương vong trong số những người tham gia chiến dịch giải cứu, và vị sĩ quan đã được đưa đến Kuwait để điều trị.
The New York Times là tờ báo đầu tiên đưa tin về chi tiết chiến dịch, dẫn lời 2 quan chức trên.
Chiến dịch quân sự giải cứu được mô tả là đặc biệt nguy hiểm, khi quân đội Mỹ sử dụng bom và hỏa lực để ngăn cản lực lượng Iran tiếp cận khu vực ẩn náu của sĩ quan. Trong thời gian bị mắc kẹt, sĩ quan Mỹ chỉ có một khẩu súng ngắn để tự vệ.
Sau khi người này được giải cứu, hai máy bay vận tải Mỹ được dùng để đưa vị sĩ quan rời đi đã bị mắc kẹt tại một căn cứ hẻo lánh của Iran. Phía Mỹ phải điều động tiếp 3 máy bay khác chi viện, và 2 máy bay vận tải bị phá hủy tại chỗ để tránh rơi vào tay Iran.
Còn một quan chức cấp cao thuộc chính quyền Tổng thống Trump cho biết Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch.
Trước khi xác định được vị trí của sĩ quan, cơ quan này đã triển khai chiến dịch đánh lạc hướng, lan truyền thông tin rằng người mất tích đã được tìm thấy và đang được đưa khỏi Iran, nhằm giảm áp lực tìm kiếm của đối phương.
Trong khi chiến dịch đánh lạc hướng diễn ra, CIA vận dụng năng lực tình báo để lần theo dấu vết và tìm ra vị trí chính xác của sĩ quan bên trong một khe núi. Sau khi Lầu Năm Góc và Nhà Trắng nhận được thông tin thời gian thực từ CIA, Tổng thống Trump đã lập tức ra lệnh mở chiến dịch giải cứu ngay lập tức.
Nhà phân tích an ninh quốc gia Aaron MacLean của Đài CBS News cung cấp thêm thông tin về chiến dịch tìm kiếm và giải cứu. Theo ông, quân đội Mỹ thường sử dụng lực lượng được huấn luyện đặc biệt có tên Pararescuemen, chuyên đảm nhiệm những sứ mệnh tìm kiếm và cứu nạn trong môi trường chiến đấu.
Sĩ quan mất tích nhiều khả năng được trang bị thiết bị sơ cứu, và được huấn luyện để tự xử lý trong trường hợp bị thương. Người này cũng mang theo thiết bị liên lạc để truyền tin về cho cấp chỉ huy biết rằng mình vẫn an toàn.
Chuyên gia MacLean lưu ý những thiết bị liên lạc bao gồm thiết bị định vị GPS, máy phát tín hiệu cấp cứu và thiết bị liên lạc mã hóa để tránh thoát phe đối địch trong lúc gửi tín hiệu về cấp chỉ huy.
