Tiến sĩ Anne Cotton hiện đảm nhận vai trò Hiệu trưởng King’s College School, Wimbledon (King’s) ở Anh, và cũng là phụ nữ đầu tiên giữ cương vị này trong lịch sử 197 năm của nhà trường. Bà lấy bằng cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ đều tại ĐH Oxford (Anh) – ngôi trường nhiều năm liền giữ vị trí số 1 thế giới theo bảng xếp hạng của Times Higher Education – và sẽ trở thành Chủ tịch Hội nghị hiệu trưởng các trường tự chủ (HMC) nhiệm kỳ 2026-2027 tới.
Phát biểu ở diễn đàn “Giáo dục Anh trong việc định hình thế hệ công dân toàn cầu” tổ chức tại Nhà hát TP.HCM hôm 9.5, tiến sĩ Cotton cho rằng người trẻ hiện nay đang lớn lên trong một thế giới đầy phức tạp, bất định, nơi công nghệ đang thay đổi gần như mọi mặt của cuộc sống trong khi cuộc cạnh tranh suất học và việc làm ở các đơn vị hàng đầu ngày càng khốc liệt.
Bởi thế, nếu chỉ chú trọng đến việc đạt điểm cao trong các kỳ thi thì học sinh sau tốt nghiệp rất dễ chênh vênh khi đối mặt với bối cảnh mới.
Đó là lý do bà cho rằng giáo dục phổ thông cần phải bổ sung mục đích. Bên cạnh việc giúp các bạn đủ điều kiện vào ĐH, trường cũng phải hướng dẫn các bạn cách phát triển bản thân trên giảng đường. Hay ngoài nắm bắt cơ hội, các bạn sẽ phải học cách kiến tạo chúng.
“Một nền giáo dục xuất sắc không chỉ chuẩn bị hành trang cho bạn trẻ ở ngưỡng 18 mà phải giúp họ sẵn sàng đến tận tuổi 25 và xa hơn thế nữa”, tiến sĩ Cotton chia sẻ.
Để hiện thực hóa điều này, bà đề xuất triết lý giáo dục “Trí tuệ, tinh thần, nhân cách” (Mind, spirit, heart).
Trong đó, khía cạnh “trí tuệ” yêu cầu người trẻ phải thật sự biết cách tư duy chứ không chỉ dừng ở những điểm số chót vót. Điều này thể hiện qua kỹ năng tư duy phản biện; đánh giá thông tin; phân biệt sự sâu sắc giữa những thứ hời hợt, nhất là trên mạng xã hội; tương tác có tư duy với công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) chứ không thụ động tiêu thụ nội dung…
“Thói quen tư duy ngày càng quan trọng trong một thế giới dư thừa thông tin”, bà nói.
Ở khía cạnh “tinh thần”, là giúp người trẻ biết cách cộng tác với người khác từ giao tiếp, thấu cảm, lãnh đạo tới xây dựng những mối quan hệ bền vững. Song song đó, các bạn phải chú trọng sức khỏe tinh thần và sự an khang – của cả bản thân lẫn những người xung quanh.
Cuối cùng, người trẻ cần học cách tự tin vào bản thân, can đảm khám phá mình là ai, tự do phát triển đam mê và xây dựng năng lực phục hồi sau thử thách (resilience) – những yếu tố giúp hình thành “nhân cách” của các bạn.
Kết hợp cả ba khía cạnh trên, học sinh có thể phát triển toàn diện.
Nói với Thanh Niên, tiến sĩ Anne Cotton lưu ý trong thế giới mở, một điểm khác các trường phổ thông cần quan tâm là xây dựng mạng lưới quốc tế. Đó có thể là kết nối giữa các trường trong và ngoài nước với nhau, hoặc xa hơn nữa là thành lập cơ sở thành viên tại nước ngoài.
Điều này vừa giúp phát triển đội ngũ giáo viên, lại vừa giúp học sinh có tư duy toàn cầu và năng lực liên văn hóa khi làm việc cùng thầy cô, bạn bè quốc tế.
“Càng nhiều kết nối, càng có thêm cơ hội hợp tác. Đây là mối quan hệ mang lại lợi ích hai chiều cho cả trường Việt và trường nước bạn”, tiến sĩ Cotton phân tích.
Anh là một trong những nước đặc biệt chú trọng khía cạnh này. Hồi đầu năm, quốc gia này công bố Chiến lược giáo dục quốc tế mới, khuyến khích các trường phát triển chương trình giáo dục xuyên quốc gia (TNE) thay vì chỉ thu hút người học tới Anh. Anh xem Việt Nam là một trong 5 thị trường ưu tiên, và Anh cũng là quốc gia đang có nhiều hợp tác TNE nhất Việt Nam, theo Phó tổng lãnh sự Anh tại TP.HCM William Lawrenson.
“Nền giáo dục Anh đặc biệt coi trọng lòng tự tin, tính độc lập, khả năng hợp tác và sự phục hồi. Đây không chỉ là những phẩm chất học thuật mà còn là kỹ năng sống”, ông Lawrenson nhận định.
Tại sự kiện, một phụ huynh băn khoăn trong bối cảnh thế giới thay đổi nhanh chóng, dường như không có chương trình hay bằng ĐH nào được xem là “an toàn” hay chắc chắn dẫn tới thành công. Trước thực tế này, chúng ta nên chuẩn bị hành trang cho con em như thế nào?
Tiến sĩ Ryan Duy Lương, tốt nghiệp ngành tối ưu hóa tính toán tại Imperial College London (Anh) – ngôi trường đứng thứ 2 thế giới theo QS 2026 – nhận định điều cần làm là giúp bạn trẻ trở thành những công dân toàn cầu có năng lực tự chủ. Theo ông, kiến thức hiện nay là một loại dữ liệu ai cũng có thể tiếp cận được. Song chỉ có dữ liệu thôi thì chưa đủ, mà quan trọng là chúng ta biết cách đưa dữ liệu vào công việc và cuộc sống thực tế.
Còn cựu sinh viên ĐH Cambridge (Anh) Kieran McLaughlin, Hiệu trưởng sáng lập King’s College Wimbledon TP.HCM, cho rằng chúng ta không thể dạy trước những điều còn chưa xảy ra.
“Không ai có thể khẳng định rằng 20 năm nữa thế giới sẽ thế này, công nghệ sẽ thế kia nên giờ trường học phải dạy một thứ hoàn toàn khác. Điều cần làm là trang bị cho người trẻ những kỹ năng cần thiết để đối mặt với biến động”, ông nói.
Ba kỹ năng được ông McLaughlin đề ra là sáng tạo, tư duy đa chiều và vận dụng kiến thức vào những tình huống mới lạ. “Đây là phương án khả dĩ chúng ta có thể giúp người trẻ sẵn sàng cho tương lai”, nam hiệu trưởng cho hay.
Chương trình Fulbright trợ giảng tiếng Việt là chương trình tài trợ toàn phần, không cấp bằng, kéo dài 9 tháng tại Mỹ.
Ứng viên là các giáo viên toàn thời gian môn tiếng Anh và những người công tác chuyên môn có liên quan với không quá 7 năm kinh nghiệm giảng dạy để giảng dạy ngôn ngữ mẹ đẻ tại một trường đại học, cao đẳng tại Mỹ.
Chương trình tạo cơ hội cho người tham gia nâng cao kỹ năng giảng dạy, trau dồi trình độ tiếng Anh và mở rộng kiến thức về văn hóa xã hội Mỹ. Người trúng tuyển cũng tham dự hoạt động trợ giảng và củng cố cách thức dạy tiếng Việt cho sinh viên Mỹ tại các trường đại học và cao đẳng Mỹ.
Thời gian trợ giảng cho các lớp học ngôn ngữ tối đa 20 giờ/tuần và bắt buộc đăng ký ít nhất 2 môn/học kỳ, trong đó có một môn liên quan đến ngành Mỹ học.
Chương trình Fulbright tại Việt Nam tuyển chọn và đề cử tối đa 5 ứng viên chính thức và hai 2 ứng viên dự bị từ Việt Nam. Học bổng FLTA bao gồm vé máy bay khứ hồi đến Mỹ, sinh hoạt phí hàng tháng, bảo hiểm y tế, và miễn học phí các môn học bắt buộc.
Chương trình dành cho ứng viên hợp lệ có quốc tịch Việt Nam (không mang hai quốc tịch), và cư trú tại Việt Nam trong suốt quá trình ứng tuyển; có ít nhất 1 bằng đại học; hiện đang làm giáo viên môn tiếng Anh hoặc trong lĩnh vực có liên quan với không quá 7 năm kinh nghiệm giảng dạy; có điểm tiếng Anh còn giá trị sử dụng, tối thiểu TOEFL iBT 80 hoặc IELTS 6.5 hoặc Duolingo 110 hoặc TOEFL Essentials 8.5.
Ứng viên nộp hồ sơ trực tuyến tại https://apply.iie.org/flta2027.
Hạn nộp hồ sơ: 17 giờ ngày 8.7 (giờ Việt Nam).
Để biết thêm chi tiết về điều kiện dự tuyển, tài trợ và quy trình nộp hồ sơ, vui lòng truy cập trang web https://vn.usembassy.gov/fulbright-foreign-language-teaching-assistantship-program/.
Châu, hiện là sinh viên năm cuối ngành Khoa học máy tính tại Đại học Pomona (Mỹ), nhận thư trúng tuyển từ ba ngôi trường Ivy League vào cuối tháng 2.
Cả ba đều trao khoản hỗ trợ toàn phần, gồm học phí, bảo hiểm, và sinh hoạt phí trong 5 năm, tổng giá trị khoảng 12-17 tỷ đồng ở mỗi trường.
"Đây vừa là thành quả của quá trình bền bỉ suốt 4 năm đại học, vừa giống như một tín hiệu xác nhận rằng mình thực sự thuộc về con đường nghiên cứu khoa học", Châu nói.
Ngày học lớp chuyên Anh ở trường THPT chuyên Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội, Châu đã mày mò tự học lập trình. Gõ từng dòng code đầu tiên để tạo ra sản phẩm và đưa lên mạng, Châu phấn khích thấy nhiều người sử dụng. Nhưng khi bước chân vào đại học, nữ sinh nhận ra bản thân không muốn dừng lại ở việc làm kỹ sư phần mềm mà còn muốn theo đuổi nghiên cứu.
Ngay từ kỳ đầu năm thứ nhất, Châu chủ động xin giáo sư cho thử sức, làm quen với lĩnh vực Robotics - Kỹ thuật robot. Cô sớm hiểu rằng công nghệ đang phát triển với tốc độ chóng mặt, nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro và trăn trở với câu hỏi làm sao để công nghệ đổi mới liên tục, nhưng an toàn.
Tới năm thứ hai, Châu làm một dự án mới và ngay lập tức thấy bản thân phù hợp với lĩnh vực Tương tác người - máy (Human-Computer Interaction - HCI), nơi có sự giao thoa giữa kỹ thuật, khoa học nhận thức và thiết kế.
"Mình muốn đóng góp cho cộng đồng bằng cách xây dựng những hệ thống đặt con người làm trung tâm", Châu nói.
Nghiên cứu này có tên "Tính thời điểm của việc nhìn lại dữ liệu trong các ứng dụng theo dõi sức khỏe trẻ sơ sinh", do Châu là đồng tác giả chính. Năm 2025, dự án nằm trong top 5% bài báo xuất sắc của Hội nghị về các yếu tố con người trong hệ thống máy tính của Hiệp hội Máy tính (ACM CHI) 2025 tại Nhật Bản.
Cùng năm, Châu thực hiện một đề tài khác cùng nhóm nghiên cứu ở Đại học Pomona và Stanford, đạt giải Bài báo xuất sắc (Top 1%) ở Hội nghị chuyên đề về Phần mềm và Công nghệ Giao diện Người dùng (ACM UIST) tại Hàn Quốc. Nghiên cứu tập trung vào thiết kế thuật toán AI để đưa ra phản hồi cho các họa sĩ kỹ thuật số nhằm cải thiện kỹ năng vẽ.
Nhờ những kết quả này, hồi tháng 2, Châu là một trong 8 sinh viên được Hiệp hội nghiên cứu máy tính (CRA) vinh danh là Nhà nghiên cứu xuất sắc bậc đại học trên toàn Bắc Mỹ, là sinh viên đầu tiên từ Đại học Pomona có thành tích này.
Châu nhìn nhận những dự án trên là thế mạnh giúp hồ sơ của mình nổi bật, bởi cho thấy tố chất bền bỉ và khả năng theo đuổi vấn đề đến cùng của một nhà nghiên cứu.
Cùng kỹ năng lập trình vững do liên tục trau dồi từ ngày mới vào đại học, Châu trúng tuyển vị trí thực tập sinh tại ba tập đoàn công nghệ lớn là Microsoft, Amazon và Qualcomm, sau đó làm thực tập sinh kỹ sư phần mềm ở bộ phận tối ưu hóa đồ họa vi tính tại Microsoft. Nữ sinh nhìn nhận trải nghiệm này giúp tích lũy kinh nghiệm, rèn tư duy phân tích và năng lực nghiên cứu trong môi trường công nghệ hàng đầu.
PGS Alexandra Papoutsaki, người hướng dẫn Châu từ năm thứ hai đại học, nhận xét nữ sinh sở hữu kỹ năng kỹ thuật xuất sắc lẫn tư duy nhạy bén trong các nghiên cứu lấy con người làm trung tâm.
Theo bà, tương tác người - máy không chỉ đơn thuần là xây dựng một sản phẩm, mà còn là "khả năng kể một câu chuyện xoay quanh sản phẩm đó". Châu có khả năng kết nối với mọi người để phân tích dữ liệu và viết nên những nội dung có sức thuyết phục cao.
"Kỹ năng của Châu tương đương với một nghiên cứu sinh tiến sĩ năm thứ ba", bà khẳng định.
Châu nói từng gặp không ít áp lực, nhất là giai đoạn vừa phải học, luyện kỹ năng lập trình, làm nghiên cứu và ứng tuyển thực tập. Nữ sinh cố gắng duy trì kỷ luật nghiêm ngặt, lên kế hoạch chi tiết theo từng tuần. Dù vậy, Châu cũng không vùi đầu vào công việc mà sắp xếp thời gian tập thể thao, chơi piano hàng ngày và ngủ đủ để cân bằng.
Song song, mỗi khi có cơ hội, chẳng hạn như tham dự hội thảo quốc tế, Châu chủ động trao đổi, kết nối với các giáo sư và nhà nghiên cứu trong ngành, vừa để mở rộng mạng lưới, vừa để lấy động lực cho bản thân.
"Cộng đồng nghiên cứu của ngành này vừa giỏi và sáng tạo, vừa quan tâm đến việc phát triển công nghệ cho con người. Mỗi lần được gặp họ, mình được truyền cảm hứng rất nhiều", Châu tâm sự.
Đây cũng là một trong những lý do để Châu chọn theo chương trình tiến sĩ sau khi ra trường dù trúng tuyển một số công ty công nghệ.
Khi cân nhắc những "bến đỗ", Châu nộp đơn vào các trường Ivy League để có cơ hội tận dụng thế mạnh liên ngành của họ. Theo nữ sinh Việt, đây là những môi trường mà công nghệ được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, tạo nền tảng thuận lợi để theo đuổi lĩnh vực tương tác người – máy, vượt qua giới hạn của ngành khoa học máy tính thuần túy.
Nhìn lại hành trình, Châu thích nhất việc được tìm hiểu một dự án, sau đó biện luận, phát triển những ý tưởng riêng, rồi tự tay lập trình và thử nghiệm sản phẩm. Cô thấy công việc nghiên cứu là tổng hòa của rất nhiều hoạt động mà mình đam mê, nên càng có động lực theo con đường khoa học.
Châu vẫn đang cân nhắc giữa ba ngôi trường "trong mơ". Dù lựa chọn thế nào, định hướng sắp tới của Châu vẫn xoay quanh việc xây dựng các tương tác an toàn giữa con người và AI.
"Bất ngờ" - nhiều giáo viên, phụ huynh và học sinh lớp 9 đã cho biết như thế sau khi xem số liệu thí sinh đăng ký vào lớp 10 năm 2026 ở TP.HCM do Sở GD-ĐT công bố ngày 4-5.
"Đã dự đoán tỉ lệ chọi vào lớp 10 công lập năm nay sẽ rất cao vì số lượng học sinh lớp 9 tăng hơn 40.000 em so với năm trước, tôi vẫn không ngờ nhiều trường THPT có số lượng thí sinh đăng ký nguyện vọng 1 nhiều như vậy" - bà Ngô Mai Hòa Trang, phụ huynh ở phường Bến Thành, TP.HCM, chia sẻ.
Theo số liệu từ Sở GD-ĐT TP.HCM, ba trường THPT có tỉ lệ chọi vào lớp 10 cao nhất TP đều thuộc về những trường ở khu vực 1 (TP.HCM cũ).
Trong đó Trường THPT Bùi Thị Xuân có tỉ lệ chọi cao nhất với 1.787 học sinh đăng ký nguyện vọng 1, trong khi chỉ tiêu vào lớp 10 thường chỉ có 630 học sinh. Tính ra là 1 chọi 2,84.
Kế đó là Trường THCS-THPT Trần Đại Nghĩa chỉ tiêu 360/1.004 học sinh dự tuyển, 1 chọi 2,79. Trường THPT Thủ Đức chỉ tiêu 900/2.312 học sinh dự tuyển, 1 chọi 2,57.
Những trường có tỉ lệ chọi cao (1 chọi trên 2) là Lê Trọng Tấn, Mạc Đĩnh Chi, Nguyễn Hữu Huân, Phú Nhuận, Lương Thế Vinh, Phạm Văn Sáng, Vĩnh Lộc, Trần Phú, Thạnh Lộc, Gia Định, Tây Thạnh, Nguyễn Thượng Hiền... (khu vực 1); Dĩ An, Trịnh Hoài Đức, Trần Văn Ơn, Bến Cát...(khu vực 2 - Bình Dương cũ)...
Như vậy không chỉ những trường top đầu có tỉ lệ chọi cao mà cả những trường thuộc top giữa có số lượng học sinh đăng ký nguyện vọng 1 rất đông. Không chỉ ở những khu vực có số dân cơ học tăng cao như quận 12, Tân Bình, Tân Phú, Thủ Đức (cũ) mà ngay cả những khu vực tỉ lệ người dân nhập cư thấp, tỉ lệ chọi cũng rất cao.
Như các trường ở quận 1, quận 6, quận Phú Nhuận (cũ) có số học sinh dự tuyển đông. Điều này một phần là do chất lượng giáo dục của những trường ở khu vực này ngày càng tăng lên. Mặt khác, nhiều học sinh ở các quận khác nhưng đăng ký sang trường THPT ở vùng giáp ranh.
Thêm một điều bất ngờ nữa trong mùa tuyển sinh lớp 10 năm nay là rất nhiều trường THPT có số học sinh đăng ký ít hơn so với chỉ tiêu tuyển sinh. Thậm chí có trường số thí sinh chỉ bằng 1/5 so với chỉ tiêu.
Như ở khu vực 1 có các trường THPT Nguyễn Văn Linh có chỉ tiêu 675/121 học sinh dự tuyển; Trần Hữu Trang chỉ tiêu 540/dự tuyển 159; Nguyễn Văn Tăng chỉ tiêu 1.125/ dự tuyển 286; Long Trường chỉ tiêu 720/ dự tuyển 266; Ngô Gia Tự chỉ tiêu 765/ dự tuyển 200; Lê Thị Hồng Gấm chỉ tiêu 495/ dự tuyển 150; Phong Phú chỉ tiêu 855/ dự tuyển 298; Sương Nguyệt Anh chỉ tiêu 450/ dự tuyển 149; Diên Hồng chỉ tiêu 450/ dự tuyển 228...
Ở khu vực 2 có các trường THCS-THPT Nguyễn Huệ chỉ tiêu 450/ dự tuyển 246; THCS-THPT Tây Sơn chỉ tiêu 450/ dự tuyển 265... Ở khu vực 3 (Bà Rịa - Vũng Tàu cũ) có trường THPT: Nguyễn Bỉnh Khiêm chỉ tiêu 585/ dự tuyển 469; Bưng Riềng chỉ tiêu 450/ dự tuyển 398...
Chiều 4-5, sau khi xem số liệu thí sinh đăng ký dự tuyển vào lớp 10 ở TP.HCM, rất nhiều phụ huynh đã thắc mắc với Tuổi Trẻ: với những trường có số thí sinh thấp hơn chỉ tiêu tuyển như trên thì có chắc chắn đậu 100% không?
Một lãnh đạo Sở GD-ĐT giải thích: "Số liệu mà chúng tôi công bố mới chỉ là số thí sinh đăng ký nguyện vọng 1 vào các trường. Theo quy định thì học sinh lớp 9 được đăng ký tất cả ba nguyện vọng vào lớp 10 thường và hầu hết các em đều chọn cả ba nguyện vọng chứ không bỏ nguyện vọng nào. Những trường có số thí sinh đăng ký nguyện vọng 1 thấp hơn so với chỉ tiêu hầu hết là những trường được học sinh chọn đăng ký nguyện vọng 2, 3 rất đông.
Bên cạnh đó trong quá trình xét điểm chuẩn, sở sẽ tính toán sao cho số lượng học sinh đậu nguyện vọng 1, 2, 3 ở mức độ phù hợp, điểm chuẩn nguyện vọng 1 và 2, 2 và 3 không quá cách xa nhau. Vì vậy dù cho chỉ tiêu cao hơn số học sinh đăng ký nguyện vọng 1 thì cũng không chắc tất cả học sinh đăng ký nguyện vọng 1 đều thi đậu.
Điều quan trọng là năng lực học tập và kết quả bài làm của thí sinh. Nguyên tắc khi xét điểm chuẩn là xét từ trên xuống cho đến khi đủ chỉ tiêu" - lãnh đạo sở cho hay.
Đến thời điểm này, các học sinh lớp 9 ở TP.HCM đã có tất cả tài liệu để tham khảo trước khi quyết định thay đổi nguyện vọng vào lớp 10.
Theo cô Nguyễn Minh Hà - giáo viên chủ nhiệm lớp 9 ở khu vực 1, phụ huynh học sinh cần tham khảo những tài liệu sau: điểm chuẩn vào lớp 10 ở TP.HCM trong ba năm gần nhất, tỉ lệ chọi vào lớp 10 năm nay, điểm thi cuối học kỳ 2 của bản thân học sinh ở lớp 9.
"Tôi cho rằng yếu tố quyết định có thay đổi nguyện vọng hay không phụ thuộc vào căn cứ chính, đó là lực học của học sinh. Nếu học sinh học tốt, nhiều năm liền có điểm ba môn toán, văn, tiếng Anh đạt loại xuất sắc thì hãy tự tin đăng ký vào Trường THCS-THPT Trần Đại Nghĩa hoặc THPT Bùi Thị Xuân hay bất cứ một trường top đầu khác.
Các em đừng bỏ lỡ cơ hội thể hiện bản thân và tranh tài để được vào học ở trường top. Nhưng nếu học sinh có học lực chỉ ở mức khá hoặc khá - giỏi thì nên cân nhắc để chọn trường vừa sức, không nên chọn trường top đầu" - cô Hà phân tích.
Tương tự, cô Nguyễn Thị Thanh Mai - giáo viên môn văn ở khu vực 1 - đúc kết: "Hơn 10 năm tư vấn và theo dõi tình hình tuyển sinh lớp 10 ở TP.HCM, tôi đã rút ra kinh nghiệm là đừng chọn nguyện vọng dựa vào tỉ lệ chọi của các trường, chưa kể đây mới là tỉ lệ chọi của nguyện vọng 1. Do đó nếu dựa vào căn cứ này rất dễ lâm vào tình trạng "sai 1 li, đi 1 dặm".
Có năm học trò của tôi thấy trường X có số thí sinh đăng ký nguyện vọng 1 thấp, xem tỉ lệ chọi thì thấy trường X rất dễ thở. Thế là các em ào ào đổi nguyện vọng sang trường X. Ở các trường lân cận với trường chúng tôi cũng có tình trạng tương tự.
Cuối cùng thì điểm chuẩn của trường X năm đó tăng cao đến hơn 2 điểm. Và học trò của tôi có nhiều em bị rớt nguyện vọng 1, phải ngậm ngùi sang học ở trường nguyện vọng 2".
Cô Mai khẳng định: "Yếu tố quan trọng nhất vẫn là lực học của học sinh. Hơn ai hết, bản thân học sinh và giáo viên ba môn toán, văn, tiếng Anh sẽ nắm rõ học sinh nên chọn trường THPT nào là phù hợp".
