Nhiều bệnh ung thư không có triệu chứng rõ rệt ở giai đoạn đầu, thường bắt đầu bằng những thay đổi rất nhẹ, dễ nhầm với mệt mỏi hay rối loạn sinh hoạt. Chủ quan, không đi khám kịp thời có thể khiến người bệnh bỏ lỡ cơ hội phát hiện sớm. Dưới đây là một số dấu hiệu cần lưu ý.
Mệt mỏi không cải thiện dù đã nghỉ ngơi
Mệt mỏi là triệu chứng dễ bị bỏ qua nhất. Khác với mệt thông thường, mệt do ung thư kéo dài, không đỡ khi ngủ, nghỉ ngơi và ảnh hưởng sinh hoạt. Tình trạng này có thể liên quan đến ung thư máu hoặc ung thư đại tràng giai đoạn sớm.
Sụt cân
Giảm cân không chủ ý thường khiến nhiều người chủ quan. Tuy nhiên, nếu không ăn kiêng hay tập luyện mà vẫn sụt cân thì đó có thể là dấu hiệu bệnh lý. Đây có nguy cơ là dấu hiệu sớm của các ung thư như ung thư tuyến tụy, ung thư dạ dày, ung thư phổi. Nếu giảm hơn 5-10% cân nặng trong vài tháng, bạn nên đi khám sức khỏe tổng quát.
Cơn đau âm ỉ kéo dài
Nhiều người cho rằng đau mức nghiêm trọng mới đáng lo nhưng ở giai đoạn sớm, ung thư thường gây đau nhẹ, âm ỉ, tái diễn. Điều đáng lưu ý không ở mức độ đau mà là sự kéo dài. Những cơn đau nhức bất thường, không rõ nguyên nhân nên được kiểm tra sớm.
Ho hoặc khàn giọng
Ho kéo dài có thể là dấu hiệu của ung thư thanh quản, phổi, tuyến giáp hoặc u lympho. Ho dai dẳng, khàn giọng… đều dễ bị bỏ qua song nếu kéo dài nhiều tuần, đó có thể là dấu hiệu cảnh báo ung thư.
Cảm giác vướng ở cổ họng
Cảm giác như có cục u trong cổ họng có thể là dấu hiệu của khối u ở gốc lưỡi hoặc amidan. Những khối u này có thể do nhiễm virus u nhú ở người (HPV), thường lây truyền qua quan hệ tình dục bằng miệng. HPV có thể tồn tại ở trạng thái ngủ đông trong cơ thể nhiều năm trước khi gây ra triệu chứng. Người bệnh thậm chí không biết mình có nguy cơ mắc ung thư miệng, đầu và cổ.
Xuất hiện khối u không gây đau
Nhiều người nghĩ không đau nghĩa là không sao, nhưng thực tế khối u không đau (đặc biệt ở vú hoặc hạch) vẫn có thể là dấu hiệu ung thư. Chảy máu bất thường (trong phân, nước tiểu…) cũng không nên chủ quan. Bất kỳ triệu chứng nào kéo dài trên 2-3 tuần mà không rõ nguyên nhân đều cần đi khám sớm.
Đau tai
Nhiều bệnh lý có thể gây đau tai kiểu lan từ vùng đầu hoặc cổ sang tai do liên quan đến các dây thần kinh. Đây cũng có thể là dấu hiệu của ung thư miệng giai đoạn muộn đang lan sâu và bắt đầu ảnh hưởng đến các dây thần kinh đó.
Không phải mọi triệu chứng mới xuất hiện đều là ung thư nhưng mỗi người nên theo dõi những thay đổi bất thường của cơ thể. Nếu nhận thấy dấu hiệu lạ, kể cả cơn đau kéo dài, hãy đi khám. Bác sĩ sẽ xem xét tiền sử bệnh, khám tổng quát và có thể chỉ định thêm xét nghiệm khi cần để xác định nguyên nhân. Tầm soát định kỳ cũng giúp phát hiện sớm nhiều bệnh ung thư trước khi tiến triển và lan rộng.
"Người Việt không chỉ đang 'chưa giàu đã già' mà còn 'chưa già đã yếu'", thạc sĩ Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Nghiên cứu phát triển TP HCM, nói tại họp báo công bố dự án Vì một Việt Nam khỏe mạnh do Báo Tuổi trẻ phối hợp tổ chức, chiều 24/4.
Ở Việt Nam, già hóa dân số diễn ra nhanh với khoảng 16,1 triệu người cao tuổi vào năm 2025, chiếm 16% dân số, thuộc nhóm nhanh nhất thế giới, đặt ra nghịch lý "chưa kịp giàu đã già". Tại TP HCM, dù bước vào già hóa muộn hơn cả nước khoảng 6 năm (từ 2017), thành phố được dự báo sẽ chạm ngưỡng "dân số già" vào năm 2038 và bước vào giai đoạn "siêu già" sau năm 2048.
Dù tuổi thọ trung bình tăng lên, nhưng mỗi người Việt có khoảng 10 năm cuối đời phải sống chung với ốm đau. TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế TP HCM, dẫn số liệu tầm soát miễn phí gần 500.000 người trên 60 tuổi trong hai năm qua cho thấy đa số mắc nhiều bệnh cùng lúc, trung bình trên hai bệnh mạn tính. Cụ thể, hơn 63% bị tăng huyết áp, hơn 26% nghi ngờ hoặc mắc đái tháo đường.
Đáng chú ý, 15% trường hợp tăng huyết áp chỉ được phát hiện khi tầm soát, đồng nghĩa nhiều người đang mang "sát thủ thầm lặng" mà không hay biết. Bệnh mạn tính không được phát hiện sớm khiến nhiều người sống lâu nhưng sức khỏe suy giảm, dễ tàn tật.
Tuổi thọ tăng nhưng áp lực tài chính lớn khi khoảng 70% người cao tuổi không có lương hưu. Trong khi đó, gia đình đô thị thay đổi, con cái đi làm cả ngày khiến việc chăm sóc hạn chế. Nhu cầu chăm sóc dài hạn tăng nhanh trong khi nguồn lực gia đình suy giảm, hệ thống dịch vụ và viện dưỡng lão còn thiếu.
Trước thực trạng này, các chuyên gia cho rằng cần sớm thay đổi cách tiếp cận trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Lãnh đạo Sở Y tế TP HCM đề xuất áp dụng mô hình chăm sóc sức khỏe 5 tầng theo chuẩn quốc tế, với trọng tâm là "già hóa tại chỗ", giúp người cao tuổi sống trong môi trường quen thuộc.
Theo đó, người cao tuổi được khuyến khích tự chăm sóc tại nhà và duy trì lối sống chủ động; khi cần có thể tham gia mô hình cộng đồng như "nhà già". Trường hợp nặng hơn sẽ có bác sĩ gia đình, điều dưỡng đến tận nhà; khi không còn khả năng tự chăm sóc sẽ chuyển đến cơ sở dưỡng lão và chỉ nhập viện tuyến cuối khi cần điều trị cấp tính. Sau ổn định, bệnh nhân được đưa về tuyến dưới để tiếp tục chăm sóc, giảm quá tải.
ThS Phạm Bình An cho rằng cần thay đổi cách nhìn, không coi người già là gánh nặng mà là trung tâm của "kinh tế bạc" - vừa tiêu dùng, vừa đóng góp kinh nghiệm cho xã hội. Để phát triển, cần xây dựng hệ sinh thái đồng bộ, mở rộng bảo hiểm chăm sóc dài hạn, thiết kế đô thị thân thiện với người cao tuổi và đẩy mạnh hợp tác công tư để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào viện dưỡng lão, công nghệ y tế.
PGS.TS.BS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Y tế dự phòng, nhấn mạnh vai trò của y tế cơ sở trong việc sàng lọc, phát hiện bệnh từ sớm, từ xa, trong bối cảnh các bệnh không lây nhiễm hiện chiếm đến 70% nguyên nhân gây tử vong tại Việt Nam. Một trạm y tế giỏi không phải là nơi chữa được bệnh khó, mà là nơi nắm rõ địa bàn có bao nhiêu người cao huyết áp, tiểu đường để quản lý sức khỏe liên tục.
Đồng quan điểm, PGS.TS.BS Phan Trọng Lân, Viện trưởng Vệ sinh dịch tễ trung ương, khẳng định y tế dự phòng phải lấy người dân làm trung tâm, kéo dài xuyên suốt vòng đời từ khi là trẻ sơ sinh đến lúc cao tuổi, chứ không thể chờ đến khi mắc bệnh mới can thiệp. Hiệu quả lớn nhất không chỉ nằm ở chỗ xử lý tốt khi bệnh xảy ra, mà quan trọng hơn là loại bỏ, ngăn ngừa được nguy cơ trước khi bệnh xuất hiện.
Bệnh nhân nữ N.T.H. (46 tuổi, Hà Nội) nhập viện trong tình trạng đau tức bụng kéo dài, sụt cân nhanh. Bụng phình to như mang bầu 9 tháng khiến việc ăn uống trở nên khó khăn, mỗi bữa ăn đều là nỗi ám ảnh do cảm giác căng tức bụng dai dẳng.
Đáng nói, không phải lần đầu bệnh nhân đối mặt với căn bệnh này. Cách đây 4 năm, người bệnh từng được phẫu thuật cắt bỏ một khối u tương tự nặng khoảng 6kg.
Tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn - Giám đốc ngoại khoa bệnh viện - cho hay bệnh nhân được xác định bị Liposarcoma tái phát ổ bụng, kích thước rất lớn lên đến 30x25cm, trọng lượng 5kg.
Đây là một trong những dạng ung thư mô mềm nguy hiểm và phức tạp nhất của ổ bụng sau phúc mạc, có đặc điểm phát triển âm thầm trong thời gian dài, dễ tái phát và thường dính chặt vào các cơ quan, mạch máu quan trọng.
Thách thức lớn nhất của ca bệnh đến từ tình trạng dính phức tạp do cuộc mổ trước đó. Khối u dính chặt do mổ cũ, ôm chặt thận và niệu quản bên phải, đẩy hoàn toàn tụy, tá tràng, ruột non và đại tràng sang phải; đồng thời dính rất chắc vào thành bụng sau và tĩnh mạch chủ dưới.
Bên cạnh đó, hệ thống mạch máu tăng sinh dày đặc cùng nhiều thùy u len lỏi sâu trong khoang sau phúc mạc, đòi hỏi ê kíp phải hết sức tỉ mỉ để bóc tách trọn vẹn khối u mà vẫn bảo toàn các mô và cơ quan xung quanh.
Ca phẫu thuật kéo dài 4 giờ 30 phút, nhờ sự phối hợp nhịp nhàng, chủ động kiểm soát mạch máu và cầm máu hiệu quả, toàn bộ khối u đã được lấy ra trọn vẹn. Hiện bệnh nhân đã tỉnh táo, sức khỏe ổn định và đang được theo dõi, chăm sóc hậu phẫu tích cực.
Theo các bác sĩ, Liposarcoma là loại ung thư mô mềm có khả năng phát triển âm thầm trong thời gian dài mà không gây triệu chứng rõ rệt. Người bệnh thường chỉ cảm thấy bụng to dần, nặng bụng, ăn nhanh no hoặc khó thở nhẹ - những dấu hiệu dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với các vấn đề tiêu hóa thông thường.
Bác sĩ Tuấn cho hay ổ bụng có khả năng giãn nở rất lớn, vì vậy không hiếm trường hợp khối u phát triển tới 10-20kg mới được phát hiện. Khi khối u lớn lên, nó không chỉ chiếm chỗ mà còn chèn ép các cơ quan quan trọng, dẫn đến nguy cơ suy kiệt, tắc ruột, suy thận hoặc suy hô hấp.
Cử nhân dinh dưỡng Mai Thị Thùy, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, cho biết khi trời nắng nóng việc uống nước lạnh sẽ mang lại một số tác dụng như làm mát cơ thể nhanh, tăng cảm giác kích thích uống nước vì nước mát lạnh dễ uống. Tuy nhiên việc uống nước lạnh sẽ gây ra nhiều tác hại như sau:
Tiêu hóa chậm, đầy hơi, chuột rút. Uống nước ở nhiệt độ 2 - 4°C trong hoặc ngay sau bữa ăn có thể tạm thời làm gián đoạn quá trình tiêu hóa. Nhiệt độ lạnh làm chậm quá trình co bóp dạ dày và làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày (sự di chuyển của thức ăn vào ruột). Những tác động này không phải lúc nào cũng xảy ra, nhưng chúng giải thích tại sao một số người có thể gặp các vấn đề về đường ruột (đau bụng, đầy hơi...) sau khi uống đồ uống rất lạnh.
Có thể xảy ra sốc nhiệt. Uống đồ quá lạnh và quá nhanh sẽ gây ra sự giảm nhiệt độ đột ngột trong đường tiêu hóa. Nếu bạn có dạ dày nhạy cảm, cú sốc nhiệt này có thể gây ra chuột rút và khó chịu.
Đau họng. Uống nước lạnh, đặc biệt là sau bữa ăn, dẫn đến hình thành các chất nhầy dư thừa (niêm mạc đường hô hấp), tạo thành lớp bảo vệ của đường hô hấp. Tuy nhiên, nó sẽ gây ra hiện tượng bỏng lạnh, khiến cổ họng bị đau rát và tổn thương.
Giảm nhịp tim. Một số nghiên cứu cũng chỉ ra rằng nước lạnh có thể làm giảm nhịp tim của bạn. Uống nước đá được cho là kích thích dây thần kinh sọ thứ 10 - dây thần kinh phế vị.
Xoang và nhức đầu. Uống quá nhiều đồ lạnh cũng có thể gây ra vấn đề "đóng băng não", đặc biệt khi bạn uống quá nhiều nước đá hoặc ăn kem. Khi đó, nước lạnh làm mát các dây thần kinh nhạy cảm của cột sống, do đó nó ảnh hưởng đến não. Vì lý do này, nhức đầu và các vấn đề về xoang cũng có thể xảy ra
Đau răng và ê buốt men răng. Thường xuyên uống đồ uống rất lạnh làm tăng độ nhạy cảm của răng, đặc biệt nếu men răng bị mòn hoặc nướu bị tụt. Cần lưu ý rằng sự thay đổi nhiệt độ (lạnh - nóng) cũng tạo ra sức căng trong mô răng. Về lâu dài, điều này có thể thúc đẩy sự xuất hiện của các vết nứt nhỏ và làm tăng độ nhạy cảm với lạnh.
Để duy trì sự hydrat hóa và tiêu hóa hằng ngày, nước ở nhiệt độ phòng (20 - 22°C) thường được khuyến nghị. Trong khi tập thể dục hoặc ở những vùng khí hậu nắng nóng, các nghiên cứu cho thấy nước mát ở nhiệt độ 10 - 16°C giúp tối ưu hóa quá trình hydrat hóa và điều hòa thân nhiệt.
Theo cử nhân dinh dưỡng Mai Thị Thùy, nếu bạn thích uống đồ uống lạnh, sau đây là một số lời khuyên:
Tránh uống trong bữa ăn. Hãy đợi ít nhất 30 phút sau ăn.
Uống từ từ, từng ngụm nhỏ: Thay vì uống vội một cốc lớn, điều này sẽ giúp cơ thể dần thích nghi với sự thay đổi nhiệt độ hơn.
Bảo vệ răng: Dùng ống hút, giúp hạn chế sự tiếp xúc trực tiếp nước lạnh với men răng.
Theo dõi tín hiệu cơ thể: Đau bụng dữ dội, đầy hơi hoặc đau răng tái phát sau khi uống đồ uống lạnh cho thấy bạn cần điều chỉnh nhiệt độ đồ uống của mình.
