Ở tuổi 26, Lê Minh Huyền (quê Hà Nội, hiện sống tại P.Tân Lập, TP.Nha Trang cũ; nay là P.Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa) lựa chọn công việc biểu diễn “nàng tiên cá” tại thủy cung VinWonders Nha Trang (đảo Hòn Tre, tỉnh Khánh Hòa). Ít ai biết rằng trước đó cô từng biểu diễn tại thủy cung Thiên đường Bảo Sơn (P.An Khánh, TP.Hà Nội) và thủy cung ở The Beijing Andover Taipingyang Under Water World (Bắc Kinh, Trung Quốc).
Huyền cho biết cơ duyên đến với nghề bắt đầu từ sự tò mò từ nhỏ về việc làm thế nào để trở thành “nàng tiên cá” ngoài đời thực. Sau này, khi theo đuổi bộ môn lặn tự do, cô có cơ hội tiếp xúc với những người làm nghề và dần được truyền cảm hứng.
“Công việc này không phổ biến nên cơ hội không nhiều. Mình may mắn được thử sức và bén duyên”, Huyền chia sẻ. “Nàng tiên cá” này cũng cho biết lần đầu khoác lên mình trang phục và xuống nước biểu diễn không thể giấu được cảm xúc hồi hộp. “Khi nhìn qua lớp kính thấy khán giả đang theo dõi, mình có cảm giác như đang sống trong chính giấc mơ của mình”, Huyền nói.
Cũng theo Huyền, để theo nghề, người biểu diễn phải rèn luyện nhiều kỹ năng như nín thở, thở phục hồi, kiểm soát chuyển động cơ thể dưới nước; việc giữ thăng bằng khi đứng nước trong bộ trang phục nặng cùng monofin (chân vịt đơn) gần 3 kg cũng là một thử thách lớn.
Một ngày làm việc của Huyền bắt đầu từ 8 giờ 15, cô biểu diễn 3 ca/ngày, mỗi ca kéo dài khoảng 15 phút vào các khung giờ 9 giờ 30, 11 giờ 30 và 14 giờ. Trước mỗi ca, cô phải check-in (thông báo hiện diện) 2 lần để chuẩn bị, sau đó thay đồ, nghỉ ngơi giữa các ca và kết thúc công việc vào khoảng 15 giờ, bao gồm cả việc vệ sinh, bảo quản trang phục.
Ngoài công việc biểu diễn, Huyền còn kinh doanh các sản phẩm liên quan đến lặn và đồ “tiên cá”, đồng thời làm nội dung trên mạng xã hội để tận dụng quỹ thời gian trống.
Theo Huyền, khó khăn lớn nhất của nghề là điều kiện làm việc, đặc biệt vào mùa lạnh. Khi nhiệt độ xuống thấp, nước trong bể trở nên lạnh hơn nhưng không thể làm ấm do ảnh hưởng đến môi trường sống của sinh vật.
“Có những ngày nhiệt độ dưới 20 độ C, nước rất lạnh nhưng mình vẫn phải giữ thần thái để hoàn thành phần biểu diễn”, Huyền chia sẻ. Bên cạnh đó, công việc dưới nước tiềm ẩn nhiều rủi ro như chuột rút, sự cố sức khỏe hoặc các tình huống bất ngờ. Huyền từng chứng kiến đồng nghiệp gặp tình trạng chuột rút nhưng vẫn phải cố gắng hoàn thành phần diễn.
Một sự cố đáng nhớ khác xảy ra khi trang phục gặp trục trặc trong lúc biểu diễn, dù đã kiểm tra trước, cô vẫn phải xử lý nhanh trong điều kiện không có điểm tựa. “Lúc đó rất áp lực, nhưng mình phải giữ bình tĩnh để đảm bảo phần trình diễn”, Huyền nói.
Ở góc nhìn người trong nghề, Phạm Quốc Hoàn (còn được gọi là Quốc ú nu, 35 tuổi, P.Bắc Giang, tỉnh Bắc Ninh), hiện là người biểu diễn “nam tiên cá” tại thủy cung Lotte World (Tây Hồ, TP.Hà Nội), cho rằng để trở thành “tiên cá chuyên nghiệp” cần đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ năng, đồng thời xây dựng hình ảnh tích cực gắn với thông điệp bảo vệ môi trường biển.
Theo anh Hoàn, rủi ro là điều khó tránh khỏi nếu không được trang bị đầy đủ kiến thức. “Người biểu diễn có thể gặp tình trạng hạ thân nhiệt, va chạm do hạn chế tầm nhìn hoặc choáng váng nếu không kiểm soát tốt nhịp thở. Đây là môi trường đòi hỏi phải luyện tập nghiêm túc và đảm bảo an toàn”, anh nói.
Về thu nhập, Huyền cho biết nếu làm toàn thời gian, mức lương dao động từ 15 đến hơn 20 triệu đồng/tháng, tùy vào số ca diễn và thể trạng. Dù có thể đảm bảo cuộc sống cá nhân, cô cho rằng mức thu nhập này vẫn chưa tương xứng với những yêu cầu và rủi ro của nghề.
Trong khi đó, Trịnh Bảo Ngọc (ở P.Tân Bình, TP.HCM) nhận định đây là công việc đòi hỏi sức khỏe và sự khéo léo. “Việc phải lặn dưới nước trong thời gian dài không hề đơn giản”, chị nói, đồng thời cho biết các em nhỏ thường rất thích thú khi được nhìn thấy “nàng tiên cá” ngoài đời thực.
Ở góc nhìn khán giả, Dương Văn Hùng (làng Đanh, xã Thành Công, tỉnh Thái Nguyên) cho biết từng đưa gia đình đi tham quan thủy cung tại Hà Nội và ấn tượng với tiết mục này. “Khi biết có biểu diễn nàng tiên cá, các con tôi rất háo hức và đứng chờ để xem. Khi các bạn bơi xuống, hình ảnh rất đẹp và cuốn hút”, anh chia sẻ.
Thủ khoa Phạm Thị Ngọc Ánh, Học viện Hàng không VN, cho biết chính những căng thẳng trong giai đoạn ôn thi khiến thí sinh dễ rơi vào vấn đề áp lực đồng trang lứa, vì thiếu tự tin vào khả năng của bản thân và chưa có định hướng rõ ràng nên dễ cảm thấy mình kém cỏi so với bạn bè, nhất là trong giai đoạn vô cùng áp lực của mùa thi.
"Chính những áp lực đồng trang lứa đó sẽ là "kẻ thù" âm thầm làm mất sự tập trung vào lộ trình của bản thân. Mỗi người có một lực học khác nhau, thế nhưng áp lực làm cho ta bỏ qua thiếu sót của bản thân để đi theo lộ trình của người khác. Chính sự chạy đua đó sẽ khiến hiệu quả của quá trình ôn thi giảm sút nghiêm trọng", Ánh khẳng định.
"Có khi nào các bạn lướt TikTok, Facebook rồi cảm thấy áp lực vì bạn bè đồng trang lứa của mình có IELTS cao, có giải nọ, giải kia? Hoặc đơn giản là thấy bạn của mình đã bắt đầu giải tới đề thứ năm, thứ sáu, trong khi mình mới chỉ đang ôn lý thuyết; rồi bạn lao vào giải đề luôn, mặc dù lý thuyết bạn chưa nắm vững?", Ngọc Ánh đặt câu hỏi.
Cô nàng thủ khoa hỏi vậy để khẳng định rằng đây không phải là trường hợp cá biệt, mà phần đông thí sinh đều dễ gặp phải và bản thân Ánh cũng từng như vậy. Ánh nhớ lại: "Có những đêm mình ôn thi tới 2 giờ sáng nhưng không dám ngủ chỉ vì thấy đứa bạn đang thức. Mình sợ ngủ là sẽ thua bạn, mặc dù bản thân quá buồn ngủ và có học thêm cũng không tiếp thu được, nhưng vẫn thức tới lúc bạn đi ngủ mới thôi, chỉ để thỏa mãn những áp lực của mình".
Theo Ánh, những áp lực đồng trang lứa này đến từ sự so sánh khập khiễng. Bạn thường bỏ qua những thành tựu của bản thân để so sánh với kết quả rực rỡ của người khác. Một số bạn thường nói: "Ôi, mình chẳng có thành tựu gì cả; mình bình thường quá", nhưng thành tựu theo Ánh lại là những điều đơn giản. Chẳng hạn hôm nay mình đã giải được hai đề, ôn được hết lý thuyết của học kỳ một… thì đó đều là những thành tựu bản thân đã đạt được.
Ánh khẳng định: "Phải có những thành tựu nhỏ như vậy, bạn mới đạt được thành tựu lớn như đỗ nguyện vọng một hay đỗ thủ khoa". Tuy vậy, Ánh cũng cho rằng áp lực có mặt tích cực: "Sự áp lực một mặt nào đó chứng tỏ bạn có sự cầu tiến. Điều quan trọng là bạn biết biến áp lực đó thành động lực để có thể đi xa hơn nữa".
Cũng từng trải qua áp lực đồng trang lứa, vậy Ánh đã vượt qua như thế nào? Cô nàng bắt đầu bằng một việc rất thực tế, rằng những ai, những điều gì gây cho bản thân sự áp lực và cảm thấy tự ti thì lập tức "block" (chặn) tạm thời trên mạng xã hội để có thể tập trung hơn vào lộ trình của cá nhân.
Cụ thể hơn, theo Ánh, mỗi thí sinh nên xây dựng một lộ trình cá nhân phù hợp với năng lực và mục tiêu bản thân. Đừng thấy bạn mình giải đề nhiều quá rồi mình cũng lao theo giải đề giống như vậy. Nên tập trung vào những kiến thức lý thuyết mà bản thân chưa vững trước, ôn hết lý thuyết mới bắt đầu giải đề để củng cố kiến thức cũng như luyện phản xạ khi đi thi.
Một cách khác giúp Ánh vượt qua áp lực đồng trang lứa là biến đối thủ thành đối tác. "Khi thấy bạn kia quá giỏi nhưng mình cứ ngồi yên như vậy rồi áp lực, tự ti, thì hãy thử chủ động hỏi bạn cách giải bài này, cách bạn học như thế nào để đạt kết quả tốt… Từ đó sẽ thu hẹp được khoảng cách giữa bạn và người bạn học giỏi đó, dần dần bạn cũng sẽ tiến gần đến thành công thôi".
Ánh luôn tâm niệm rằng kỳ thi tốt nghiệp THPT không đánh giá dựa trên việc bạn đi nhanh bao nhiêu mà là bạn đã kiên trì bao lâu. "Thủ khoa không phải người đi nhanh nhất mà là người bám trụ lâu nhất, kiên trì nhất với mục tiêu của mình. Do đó, hãy cứ cố gắng nhất có thể, biến những áp lực bây giờ trở thành động lực để mình có thể tiến gần tới thành công hơn", Ánh nhắn gửi.
Sản phẩm độc lạ: trà từ lúa chét ST25 của nhóm sinh viên gồm: Đỗ Thị Mỹ Hằng, Đồ Minh Diệp, Trương Trần Tài, Huỳnh Hoàng Duy và Nguyễn Công Lý.
Điểm đặc biệt của dự án nằm ở việc tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có tại địa phương là lúa chét ở giai đoạn lúa sữa. Đây là những bông lúa mọc lại tự nhiên sau khoảng 15 ngày thu hoạch, thường bị bỏ lại trên đồng hoặc chỉ dùng làm thức ăn cho gia súc.
Đỗ Thị Mỹ Hằng (trưởng nhóm) cho biết lúa chét thực chất là "hạt ngọc trời thứ hai" nhưng lâu nay chưa được khai thác đúng giá trị. Đây là nguồn nguyên liệu hoàn toàn tự nhiên, không phân bón, không hóa chất nhưng lại giàu dinh dưỡng. Từ nhận thức đó, nhóm quyết định nghiên cứu và phát triển thành trà.
Đáng chú ý, nhóm chọn lúa chét của giống ST25, một đặc sản nổi tiếng của Sóc Trăng. "Đặc điểm lúa chét của giống ST25 là phần đầu hạt có gai nhọn nên nông dân thường bỏ đi, thậm chí không dùng làm thức ăn cho gia cầm vì sợ gây tổn thương. Tuy nhiên khi chế biến, lúa lại cho hương thơm đậm và đặc trưng hơn so với nhiều loại khác", Mỹ Hằng cho biết.
Từ nguồn nguyên liệu đó, nhóm phát triển sản phẩm trà từ lúa chét ST25 dưới dạng túi lọc tiện lợi, không sử dụng chất bảo quản. Sản phẩm hướng đến nhiều nhóm người tiêu dùng, đặc biệt là người thuần chay. "Chúng em kết hợp lúa chét với hoa cúc và rễ cỏ tranh để tạo nên trà lúa non, một sản phẩm thảo dược tự nhiên", Mỹ Hằng chia sẻ.
Thành phần chính của sản phẩm là lúa chét ở giai đoạn sữa, giàu hợp chất polyphenols, có tác dụng chống ô xy hóa. Quy trình sản xuất được kiểm soát chặt chẽ. Lúa chét sau thu hoạch được loại bỏ tạp chất, rửa sạch, chần qua nước sôi để diệt vi sinh vật, sau đó sấy lạnh nhằm giữ màu xanh tự nhiên và bảo toàn hàm lượng dinh dưỡng.
"Đặc biệt, công đoạn phối trộn giữa lúa chét, hoa cúc và rễ cỏ tranh đóng vai trò quyết định đến hương vị sản phẩm. Trà khi pha có hậu ngọt, hương thơm dịu nhẹ đặc trưng của lúa non", bà Huỳnh Thị Thủy Tiên, Phó trưởng khoa Nông nghiệp - thủy sản, Trường cao đẳng nghề Sóc Trăng, giảng viên hướng dẫn, cho biết.
Theo cô Nguyễn Thị Thảo Nguyên, giảng viên Khoa Nông nghiệp - thủy sản, nhà trường đã ký kết hợp tác với các HTX tại xã Vĩnh Lợi và Phú Lộc (TP.Cần Thơ) để đảm bảo nguồn cung lúa chét ST25. Việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp không chỉ giúp giảm lãng phí mà còn phù hợp với xu hướng "zero waste" trong mô hình nông nghiệp tuần hoàn; đồng thời, sản phẩm có chi phí thấp, tiềm năng thương mại cao.
Sản phẩm độc lạ: trà từ lúa chét ST25 đã giành giải nhất tại Cuộc thi học sinh, sinh viên với ý tưởng khởi nghiệp lần thứ 8 năm 2026 do Bộ GD-ĐT tổ chức.
Không còn bó hẹp trong kiến thức chuyên ngành, nhiều bạn trẻ ngày nay chủ động học thêm các kỹ năng mới để làm giàu trải nghiệm và mở rộng cơ hội nghề nghiệp. Điều này không chỉ phản ánh sự linh hoạt trong tư duy sống mà còn cho thấy nhu cầu thích ứng với thị trường lao động và cuộc sống ngày càng đa dạng.
Tốt nghiệp Học viện Báo chí và Tuyên truyền, sau nhiều năm đi làm, Nguyễn Thị Nga (31 tuổi, ngụ P.An Đông Hội, TP.HCM) quyết định học thêm tiếng Tây Ban Nha để tăng kỹ năng và cơ hội nghề nghiệp cho bản thân. Với Nga học thêm một ngoại ngữ như mở ra "một chân trời mới", vừa như đi khám phá một đất nước vừa có trải nghiệm vô cùng thú vị giống như "sống cuộc đời mới".
Nga cho biết việc học thêm một ngoại ngữ mang lại nhiều lợi ích thiết thực trong cả nghề nghiệp lẫn cuộc sống. "Học thêm một ngoại ngữ là bản thân có thêm kiến thức, kỹ năng thứ hai sau chuyên ngành đầu và cơ hội làm việc ở công ty đa quốc gia lẫn cuộc sống tốt hơn, ví dụ giao lưu với các bạn nước ngoài. Đây cũng là cách giúp nâng cao năng lực bản thân, đồng thời như một cách phòng trừ rủi ro công việc khi mình có nhiều kỹ năng, cũng như bứt phá bản thân hơn", Nga nói.
Sau nhiều năm gắn bó với công việc truyền thông và sản xuất sản phẩm cho một doanh nghiệp, Vũ Công Thành (30 tuổi, ngụ xã Xuân Thành, tỉnh Đồng Nai) đã đăng ký học thêm khóa chụp ảnh, quay phim chuyên nghiệp. Thành cho biết học chụp ảnh vừa giúp anh thư giãn và giải trí khi đi làm "nhiếp ảnh gia" phong cảnh lại có thêm thu nhập những lúc nhận chụp ảnh cưới, hội nghị hay ảnh kỷ yếu cho học sinh, sinh viên.
"Ngoài công việc chính đang làm, kỹ năng phụ giúp tôi như sống cuộc sống khác. Tôi tự do sáng tạo và "chill" trong những bức hình của mình. Hơn nữa, nếu chẳng may thất nghiệp tôi vẫn có nghề chụp ảnh, quay video để làm hoặc thích ứng với môi trường mới nhờ kỹ năng này", anh Thành bộc bạch.
Tốt nghiệp kỹ sư chăn nuôi tại Trường ĐH Nông lâm TP.HCM, Trần Trà My (29 tuổi), ngụ P.Bình Đông, TP.HCM, vẫn học thêm một khóa cắt tỉa lông và chăm sóc thú cưng. My cho biết đây vừa là sở thích vừa là học kỹ năng mới, cũng có thể bổ trợ cho ngành học kỹ sư chăn nuôi.
"Mình học thêm là để nâng cao năng lực bản thân, xin việc làm cũng dễ hơn vì mình đa năng, biết nhiều thứ. Hiện tại công việc chăm sóc thú cưng cũng phát triển, học thêm kỹ năng thì nếu có chuyển qua nghề này cũng dễ, hoặc ví dụ tương lai mở phòng khám thú y", My nói.
Theo PGS.TS Trần Thành Nam, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Giáo dục (ĐH Quốc gia Hà Nội), người trẻ chủ động học thêm các kỹ năng ngoài chuyên môn phản ánh sự thay đổi rõ rệt trong tư duy nghề nghiệp và tâm lý sống. Trong bối cảnh cuộc sống hiện nay nhiều biến động và bất định, người trẻ ngày càng nhận thức rằng để phát triển bền vững, họ không chỉ cần năng lực chuyên môn theo "chiều dọc" mà còn phải mở rộng kỹ năng theo "chiều ngang", tức khả năng thích ứng, chuyển đổi nghề nghiệp và linh hoạt trước những thay đổi của thị trường lao động.
PGS.TS Trần Thành Nam cho biết điều này cũng cho thấy giới trẻ đang dịch chuyển từ việc tích lũy bằng cấp sang tích lũy năng lực sống, lựa chọn học những kỹ năng vừa phục vụ sở thích cá nhân, vừa giúp cân bằng áp lực công việc, thậm chí có thể tạo thêm nguồn thu nhập.
Ông Nam cũng chỉ ra rằng quan niệm về nghề nghiệp hiện nay đã trở nên cởi mở và linh hoạt hơn, không còn gắn chặt với một vị trí hay một công việc cố định lâu dài. Trong khi trước đây một tấm bằng có thể đảm bảo sự nghiệp hàng chục năm, thì nay kiến thức nhanh chóng… lỗi thời, buộc người trẻ phải liên tục học hỏi để có nhiều phương án sống và chuyển đổi nghề nghiệp. Ở góc độ tâm lý, việc học các kỹ năng còn mang lại cảm giác kiểm soát cuộc sống, giúp người trẻ giảm bất an trước tương lai.
"Nhiều bạn trẻ học những kỹ năng khác để có nhiều phương án sống, có thêm phương án để xoay chuyển và chuyển đổi nghề nghiệp. Đồng thời cung cấp cho người trẻ thú vui giải trí, tạo cảm giác an toàn là ít nhất tôi có kỹ năng để kiểm soát được cuộc sống và tương lai của mình khi công việc hiện tại biến động", ông Nam cho hay.
Tuy nhiên, PGS.TS Trần Thành Nam lưu ý việc học thêm kỹ năng cần có định hướng rõ ràng. Người học cần xác định mục tiêu cụ thể như tăng thu nhập, chuyển nghề hay cân bằng cuộc sống để có mức đầu tư phù hợp và chọn khóa học tốt. "Không nên học theo kiểu "cấp tốc" mà phải học đủ sâu để làm được việc, thậm chí tiến tới sáng tạo ra giá trị mới. Các kỹ năng ngoài chuyên ngành chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi gắn với nhu cầu thực tế, được đầu tư nghiêm túc và phù hợp với định hướng nghề nghiệp của mỗi cá nhân…", ông Nam nhấn mạnh.
