“Rừng nghiến nguyên sinh nhân dân tự bảo vệ” – tấm biển xi măng phủ rêu mốc được người làng Đông Đằng, xã Bắc Sơn cắm cạnh sơ đồ mô tả vị trí, diện tích rừng của ngành nông nghiệp tỉnh Lạng Sơn lập từ nhiều năm trước.
Khu rừng nguyên sinh có 184 cây nghiến, đường kính 0,2-2,04 m tập trung trên núi đá vôi. Ngọn núi nằm trong hệ thống núi đá vôi cổ, cao trung bình 600 m, trải dài ôm trọn thung lũng Bắc Sơn. Dưới chân là Đông Đằng, làng người Tày gốc với 625 nhân khẩu quần tụ trong những nếp nhà sàn.
Toàn bộ 13,3 ha rừng nghiến đã được ngành chức năng quản lý, đánh số từ năm 2013. Nghiến thuộc nhóm IIA trong danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm theo phân loại của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Trên thân cây nghiến lớn nhất rừng già chi chít nu gỗ, phần dị dạng hình thành trong quá trình cây sinh trưởng liên quan rối loạn hoặc tổn thương. Nu gỗ cứng, vân cuộn đẹp, thường bị săn lùng chế tác đồ mỹ nghệ hoặc vật phong thủy.
Trước khi được đánh số quản lý, khu rừng tồn tại hàng trăm năm cùng lịch sử lập làng. Những cây cổ thụ nguyên vẹn trước hết nhờ luật lệ vô hình nhưng nghiêm khắc của cộng đồng: không được mang ra khỏi rừng thứ gì, kể cả gỗ mục.
Trưởng thôn Dương Hữu Chung kể quy ước bắt nguồn từ nếp sống người Tày, khi những hộ dân đầu tiên đến khai khẩn, dựng nhà dưới chân núi. Người Tày biết cây nghiến có bộ rễ khỏe, sống ôm chặt lấy đá có thể ngăn xói lở. Chống sạt lở, đá lăn mùa mưa lũ, dân làng dặn nhau không được chặt cây hay mang lâm sản khỏi rừng.
Lời nhắc nhở dần hình thành các quy ước và được duy trì thông qua “hội hiếu”- thiết chế mạnh nhất của làng. Tổ chức hình thành từ nghi lễ truyền thống, chuyên lo tang ma, hiếu hỉ trong làng. Hội hiếu cho thấy đám ma không chỉ là việc riêng của mỗi nhà mà còn cần sự chia sẻ, giúp sức của thân tộc, bản làng.
Hội hiếu quy định không được chặt cây, mang sản vật ra khỏi rừng. Người vi phạm lần đầu phạt nhẹ nhất 500.000 đồng, bị nhắc nhở trước toàn thôn. Không có chuyện vi phạm đến lần thứ ba, bởi chỉ cần tái phạm lần hai, người đó sẽ bị dân làng họp bàn và khai trừ khỏi hội hiếu.
Mắc lỗi, người ta vẫn có thể sống ở làng, nhưng đám ma không có người khiêng quan tài, nhà có việc không còn ai giúp. Trên cả tiền bạc hay những quy định hành chính, điều khiến người dân e ngại nhất là bị loại khỏi hội hiếu, đồng nghĩa không còn nhận được tương trợ trong những việc hệ trọng của đời người.
Đông Đằng có 138 hộ. Trưởng thôn xòe tay đếm một người Dao, hai người Nùng, 5 người Kinh, còn lại là người Tày – tất cả đều mang họ Dương. Người nơi khác đến thường thắc mắc quan hệ huyết thống, nhưng thực tế họ thuộc nhiều nhánh: Dương Thần, Dương Thời, Dương Văn, Dương Đình, Dương Hữu…
Theo luật, sau ba đời có thể kết hôn. Nhưng người Tày ở đây nói “chín đời cũng không lấy” vì người già ngại xưng hô lộn xộn. Sống dựa vào đồng tộc, làng bản, nỗi sợ bị tách khỏi cộng đồng khiến mỗi người đều tuân thủ quy ước chung.
“Có dân thì thành làng bản. Nhưng rừng có trước làng. Muốn an cư thì phải giữ rừng. Lời dặn của cha ông truyền đời và tất cả thành viên trong làng đều tự nguyện tuân theo”, trưởng thôn 9X kết luận.
Những quy ước hội hiếu nơi này thường trở thành “bản lề” giúp cộng đồng gìn giữ phong tục, xây dựng đời sống văn hóa. Trưởng hội thường là người cao tuổi, có uy tín, do người dân trực tiếp bình bầu. Việc lớn nhỏ của Đông Đằng thường đưa ra tổ chức này bàn bạc, lắng nghe ý kiến người dân trước khi lên các cấp chính quyền.
Một phần điều lệ hội hiếu sau này được đưa vào hương ước thôn Đông Đằng, quy định tất cả người dân có trách nhiệm bảo vệ rừng, không chặt cây đốt phá, khai thác trái phép, không săn bẫy động vật. Các hộ không phát rừng làm nương rẫy và có biện pháp chủ động phòng chống cháy rừng mùa khô. Cuối năm họp tổng kết, 138 gia đình đều ký cam kết bảo vệ rừng.
“Người lạ gần như không thể tiếp cận để phá hoại rừng hay trộm cây”, chị Dương Thị Khuyên, người dân cho biết. Bởi muốn vào rừng phải đi qua làng, nhà dân ở sát chân núi sẽ lập tức báo tin khi phát hiện người lạ lên rừng.
Trong ký ức chung của dân làng, trường hợp duy nhất vi phạm là người dân lấy củi ở lối khác rồi ngược sang rừng này. Người dân phát hiện lập tức báo thành viên hội hiếu lên kiểm tra. Người vi phạm dù không cố ý vẫn tự nguyện ký biên bản và nộp phạt 500.000 đồng. Khoản tiền được sung quỹ dùng cho việc chung.
Người Đông Đằng bền bỉ tuân thủ lệ làng một phần xuất phát từ niềm tin tín ngưỡng khi thờ Ông Đuôi – vị thần đại diện cho núi rừng. Dưới gốc đa cổ thụ ngay cửa rừng vẫn còn dấu tích phiến đá lớn nguyên khối khắc dòng chữ cổ chưa được giải nghĩa, trên đặt bát hương cũng tạc từ đá. Người lớn trong làng dặn trẻ nhỏ không được trèo lên phiến đá, không vệ sinh hay nói bậy tại khu vực này. Niềm tin càng được củng cố qua một số lần chứng kiến người xâm phạm “ngẩn ngơ như ma nhập”, gia đình phải mang đồ lễ vào cúng tạ lỗi thần linh.
Nhưng nỗi lo đôi lúc không đến từ con người mà còn từ những biến đổi bất thường của tự nhiên. Năm 2020, người dân phát hiện kén sâu giăng như tơ nhện trắng vườn nhà. Vào rừng kiểm tra, họ thấy loài thân như sâu róm, răng đỏ sắc như cưa, ăn trụi lá nghiến. Ngành chức năng phải cấp thuốc sinh học, cho máy móc về phun ba ngày mới kiểm soát được.
Rừng che chở cho làng, chống xói lở, trải dài ôm trọn thung lũng Bắc Sơn. Dưới chân là đồng ruộng ven suối với những nếp nhà sàn của các làng Đông Đằng, Trí Yên, Quỳnh Sơn – nơi vừa được công nhận là Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2025.
Trưởng thôn cho biết trong kế hoạch phát triển du lịch, địa phương sẽ thiết kế tuyến đường từ chân núi để tham quan rừng nghiến nguyên sinh. Song nguyên tắc cốt lõi là rừng phải được giữ nguyên trạng như cách mà các thế hệ trước đã làm. Với mức thu nhập bình quân đầu người 56 triệu đồng mỗi năm chủ yếu từ trồng thuốc lá, hoa màu, cây ăn quả, anh Chung kỳ vọng người dân có thể làm giàu trên chính quê hương mình từ thành quả của bảo vệ rừng.
Không riêng cây nghiến, người dân Đông Đằng được giao khoán bảo vệ tổng cộng 427 ha rừng thuộc Khu bảo tồn Bắc Sơn. Một số khoảnh rừng không có nghiến vẫn đa dạng các loài lý, bông, vàng tâm sinh trưởng. Biết địa chất núi đá vôi hợp cho loài sinh trưởng, người dân đôi lúc sẽ đưa cây con mọc sát chân núi lên trồng trong rừng. Sinh trưởng chậm, nhiều thân nghiến bằng ngón út sau vài chục năm mới lớn bằng cổ tay. Ven bìa rừng, một vài cây mọc thẳng thắp thành hàng rào tự nhiên, ngăn cách rừng với khu dân cư.
Tổ tuần tra bảo vệ rừng được thành lập bảy năm trước, ngoài lực lượng chuyên trách còn có trai tráng thôn Đông Đằng. Họ tuần tra định kỳ mỗi tháng một lần, tăng tần suất vào mùa khô. Mỗi chuyến đi các thành viên mang cơm nắm, dụng cụ, luồn lách kiểm tra từng gốc nghiến, chụp ảnh và báo cáo hiện trạng về trung tâm quản lý. Điểm nghỉ chân ưa thích của cả đội là dưới tán đại thụ đường kính thân 2,04 m, mọc đầy nu gỗ và phong lan rừng. Sau mỗi chuyến tuần tra, kinh phí hỗ trợ mỗi thành viên nhận được là 200.000 đồng.
“Kể cả khi không có tiền, người dân nơi này đã giữ rừng từ nhiều đời trước và sẽ tiếp tục giữ cho những đời sau”, anh Chung nói, tự hào về truyền thống quê mình, ngôi làng người Tày cũng là nôi cách mạng của đội du kích Bắc Sơn.
Trong vụ án xảy ra tại Bộ LĐ-TB-XH cũ và một số đơn vị liên quan, Viện KSND tối cao truy tố 28 bị can, do có sai phạm liên quan đến việc cấp phép, đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài.
Kết quả điều tra cho thấy, nhóm cựu lãnh đạo, cán bộ thuộc Bộ LĐ-TB-XH đã cố tình gây khó khăn, "vẽ" ra quy trình thủ tục trái pháp luật, nhằm buộc doanh nghiệp phải chi tiền "bôi trơn".
Theo cáo trạng, để có thể được cấp phép thủ tục, suốt giai đoạn 2017 - 2025, các doanh nghiệp xuất khẩu lao động nhiều lần chi hối lộ cho nhóm cựu quan chức, với tổng số tiền lên tới hơn 30 tỉ đồng.
Cục Quản lý lao động ngoài nước là đơn vị có chức năng quản lý nhà nước về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, chịu trách nhiệm tham mưu Bộ LĐ-TB-XH quyết định, phê duyệt cho doanh nghiệp được thực hiện hợp đồng cung ứng lao động.
Ông Nguyễn Bá Hoan, cựu thứ trưởng, trực tiếp phụ trách cục này, là người nhận hối lộ nhiều nhất, tổng cộng hơn 16,3 tỉ đồng. Tiếp đó, ông Tống Hải Nam, cựu Cục trưởng Cục Quản lý lao động ngoài nước, nhận hoặc để cấp dưới nhận tổng số hơn 14,3 tỉ đồng, hưởng lợi hơn 7,9 tỉ đồng…
Đáng chú ý, cáo trạng cho biết, một cựu lãnh đạo khác của Bộ LĐ-TB-XH là ông Lê Tấn Dũng, cựu thứ trưởng, cũng có hành vi nhận tiền.
Ông Dũng tuy không được giao phụ trách Cục Quản lý lao động ngoài nước, nhưng ký 7 giấy phép do được ủy quyền. Ông Dũng được ông Nam đưa 500 triệu đồng.
Dù nhận tiền, song ông Dũng không biết việc Cục Quản lý lao động ngoài nước o ép buộc doanh nghiệp đưa tiền, không bàn bạc với ông Nam, cũng không tiếp xúc với doanh nghiệp, đến nay đã tự nguyện nộp lại toàn bộ 500 triệu đồng nêu trên. Do đó, không có căn cứ xử lý về trách nhiệm hình sự.
Hồi tháng 12.2025, ông Dũng bị Ủy ban Kiểm tra Trung ương thi hành kỷ luật cảnh cáo, vì vi phạm quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao; vi phạm trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; những điều đảng viên không được làm…
Ngoài ông Dũng, viện kiểm sát cũng xác định một số cá nhân khác nhận tiền và thực hiện nhiệm vụ chung theo chỉ đạo của cấp trên. Những người này không tiếp xúc với doanh nhiệp, không biết việc gây khó dễ, đã nộp lại tiền, nên không có căn cứ xử lý hình sự.
Vẫn theo cáo trạng, những người chi tiền cho nhóm cựu lãnh đạo, cán bộ thuộc Bộ LĐ-TB-XH gồm có Nghiêm Quốc Hưng (Chủ tịch HĐQT Công ty Hoàng Long), Nghiêm Văn Định (Giám đốc Công ty Incoop 3), Nguyễn Đức Nam (Chủ tịch HĐQT Công ty Sona) và 27 cá nhân thuộc các doanh nghiệp xuất khẩu lao động.
Họ đưa tiền với mục đích để được cấp giấy phép và cấp phiếu trả lời liên quan đến thủ tục đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài. Hành vi này có dấu hiệu phạm tội "đưa hối lộ".
Tuy nhiên, viện kiểm sát nhận định nhóm lãnh đạo doanh nghiệp chi tiền "bôi trơn" là do bị lãnh nhóm đạo, cán bộ thuộc Bộ LĐ-TB-XH tạo rào cản, gây khó khăn khi thẩm định hồ sơ, buộc phải đưa nếu muốn hồ sơ được thông qua.
Quá trình điều tra, nhóm bị can doanh nghiệp đã thành khẩn khai báo, đồng thời có đơn tố cáo hành vi nhận hối lộ của nhóm bị can là cựu lãnh đạo, cán bộ.
Vận dụng Nghị quyết số 03/2020 của Hội đồng thẩm phán TAND tối cao và Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an không xử lý trách nhiệm hình sự đối với những cá nhân này về hành vi đưa hối lộ.
Việc thay đổi khung giờ tính giá điện cao điểm vào buổi tối, thay vì quy định vào khung giờ ban ngày như trước đây, khiến cho nhiều doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh dịch vụ phải điều chỉnh hoạt động và tăng thêm các biện pháp sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả.
Là doanh nghiệp luôn phải chạy ba ca sản xuất để đáp ứng nhu cầu khách hàng, ông Bùi Thanh Luân, Giám đốc Công ty TNHH cơ điện tử Hiệp Phát, cho biết với việc thay đổi chính sách áp giá điện các khung giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường được Bộ Công Thương đưa ra, doanh nghiệp phải tính toán lại bài toán sản xuất.
Theo ông Luân, nếu như trước đây doanh nghiệp chủ yếu tăng ca vào buổi tối đến đêm để tận dụng khung giờ bình thường và thấp điểm, thì nay sẽ phải hạn chế sản xuất vào khung giờ này.
Do giờ cao điểm sẽ được áp dụng vào buổi tối, từ 17h30 đến 22h30, nên doanh nghiệp dự kiến điều chỉnh dồn ca sản xuất với những máy công suất lớn vào ban ngày để buổi tối sẽ chạy các máy công suất nhỏ.
Ngoài ra, doanh nghiệp cũng tính toán lắp đặt hệ thống lưu trữ điện để mua điện giá rẻ vào đêm (khung giờ thấp điểm từ 0 - 6h) để sử dụng cho các khung giờ cao điểm.
"Chúng tôi sử dụng nhiều điện nên phải luôn tìm giải pháp để tối ưu nhất giá thành sản xuất, đặc biệt là sử dụng điện. Với các khung giờ thay đổi, doanh nghiệp sẽ tập trung sản xuất vào ban ngày để điều chỉnh buổi tối chỉ vận hành các máy có công suất nhỏ. Chúng tôi cũng tính toán đầu tư khoảng 3 tỉ đồng cho hệ thống lưu trữ để mua điện giá rẻ vào ban đêm nhằm chủ động các nguồn điện với giá thành hợp lý" - ông Luân chia sẻ.
Trong khi đó, ông Kiều Huỳnh Sơn - Tổng giám đốc Công ty TNHH máy và sản phẩm Thép Việt, Phó chủ tịch Hội Doanh nghiệp cơ khí - điện TP.HCM (HAMEE) - chia sẻ việc điều chỉnh khung giờ cao điểm vào buổi tối tạo nhiều thuận lợi hơn cho doanh nghiệp sản xuất.
Theo đó, doanh nghiệp sẽ chủ động sắp xếp lại hoạt động cho phù hợp, ưu tiên tối ưu sản xuất vào ban ngày và hạn chế vào các giờ cao điểm tối. Khung giờ này cũng ít có biên độ dao động, nên với những doanh nghiệp có hai ca sẽ sẽ thuận lợi trong điều chỉnh hoạt động và tối ưu được chi phí.
Cùng đó, ông Sơn cho biết không chỉ điều chỉnh các khung giờ sản xuất cho phù hợp, mà doanh nghiệp còn tập trung ưu tiên đầu tư để sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả. Với chi phí giá điện chiếm khoảng dưới 5%, trong bối cảnh nguồn cung năng lượng ngày càng khó khăn, ông Sơn cho hay việc kiểm soát giá điện trong cơ cấu giá thành sản phẩm là ưu tiên hàng đầu, không để tăng quá cao.
Vì thế, doanh nghiệp đã đầu tư thêm hệ thống năng lượng mặt trời, thay đổi các thiết bị và quy trình công nghệ để tăng hiệu suất, giảm tỉ lệ thất thoát điện năng nhằm hướng tới sản xuất ngày càng bền vững, hiệu quả.
Với các doanh nghiệp dịch vụ, việc thay đổi khung giờ cao điểm vào buổi tối để tính giá điện lại có tác động không nhỏ đến chi phí kinh doanh.
Theo bà Mai Lan Anh, quản lý chuỗi kinh doanh nhà hàng - khách sạn Bình Minh (Thanh Hóa), do lượng điện chủ yếu sử dụng nhiều vào chiều tối đến đêm nên việc điều chỉnh khung giờ khiến chi phí của đơn vị sẽ gia tăng đáng kể.
Mức giá cho giờ cao điểm lên cao nhất là 5.422 đồng/kWh khu vực đơn vị này sử dụng cấp điện áp dưới 6kV, nên doanh nghiệp buộc phải tính toán lại việc sử dụng điện.
"Chúng tôi cũng đang nghiên cứu lắp đặt thêm hệ thống điện mặt trời mái nhà có lưu trữ để giảm sử dụng điện lưới quốc gia vào giờ cao điểm tối. Đồng thời rà soát và thay thế các thiết bị điện tiêu hao nhiều điện" - bà Lan Anh chia sẻ.
TS Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh, cho rằng việc điều chỉnh khung giờ với giờ cao điểm tập trung vào buổi tối là phù hợp với nhu cầu phụ tải (tiêu dùng điện) đang thay đổi hiện nay.
Điều này khuyến khích người tiêu dùng sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả hơn khi việc thay đổi khung giờ buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh sản xuất kinh doanh cho phù hợp. Đặc biệt với khung giờ trưa không phải là giờ cao điểm như trước đây sẽ khuyến khích những đơn vị lắp đặt điện mặt trời mái nhà đầu tư thêm hệ thống lưu trữ để tối ưu hiệu quả sử dụng điện.
Thực tế cho thấy tiêu dùng điện đã thay đổi khi nhu cầu tăng cao nhất dịch chuyển sang buổi tối, trong khi đây lại là thời gian mà việc huy động nguồn của hệ thống điện gặp khó khăn nhất.
Đặc biệt là nguồn điện năng lượng tái tạo điện mặt trời sẽ khó huy động hơn do "tắt nắng", nên sẽ phải huy động các nguồn giá cao khiến cho hệ thống điện bị gia tăng chi phí. Vì vậy, việc điều chỉnh khung giờ là để đảm bảo phản ánh đúng nhu cầu phụ tải và chi phí sử dụng điện của hệ thống.
"Với việc thay đổi này, doanh nghiệp làm ba ca sẽ phải tính lại hoạt động sản xuất, đặc biệt là sử dụng pin lưu trữ. Giờ cao điểm giá cao là cao điểm tối nên ảnh hưởng nhiều chi phí năng lượng thì họ phải có phương án đầu tư mới. Khung giờ này cũng đặt ra yêu cầu làm tăng trách nhiệm sử dụng năng lượng thông qua giá điện để sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả hơn.
Điều này là phù hợp với chỉ thị 10 của Thủ tướng về tăng cường tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà. Đặc biệt khuyến khích hộ kinh doanh dịch vụ sẽ phải xem xét điều chỉnh hành vi tiêu dùng và lắp đặt điện mặt trời mái nhà nhiều hơn" - TS Sơn nói.
Ngày 2-5, thông tin từ Phòng Cảnh sát giao thông (PC08) Công an TP.HCM cho biết Đội cảnh sát giao thông Hàng Xanh thuộc Phòng PC08 vừa qua đã xử phạt nghiêm tài xế xe tải vượt rào chắn đường ngang bất chấp nguy hiểm.
Trước đó, ngày 24-4, tại điểm giao cắt giữa đường sắt và đường Thích Quảng Đức (phường Đức Nhuận, TP.HCM), một xe tải cố tình băng qua khi đèn tín hiệu đã bật, chuông cảnh báo vang lên và cần chắn đang hạ xuống.
Theo PC08, đây là hành vi vi phạm pháp luật, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn nghiêm trọng, thể hiện sự xem nhẹ an toàn của bản thân và cộng đồng.
Đội Cảnh sát giao thông Hàng Xanh đã nhanh chóng xác minh, mời tài xế đến làm việc. Tại cơ quan công an, tài xế thừa nhận hành vi vi phạm.
Với lỗi điều khiển ô tô vượt rào chắn đường ngang khi chắn đang dịch chuyển, tài xế bị xử phạt 5 triệu đồng và tước giấy phép lái xe 2 tháng theo quy định.
