Jonathan Sanchez là triệu phú tự thân người Mỹ và là đồng sáng lập nền tảng giáo dục tài chính gia đình Parent Portfolio. Xuất phát điểm là một kỹ sư phần mềm, lớn lên trong gia đình đơn thân với tư duy chắt chiu từ mẹ, anh đã cán mốc tài sản một triệu USD ở tuổi 37 nhờ chiến lược tích lũy kỷ luật, đầu tư bất động sản cho thuê và đa dạng hóa các luồng thu nhập thụ động.
Điểm nổi bật trong câu chuyện của Sanchez không nằm ở sự phô trương của cải, mà ở triết lý “tiết kiệm có chủ đích”. Anh không vung tiền vào các tiêu sản hoặc những giá trị ảo (như mua ô tô mới nguyên chiếc hay thời trang nhanh), thay vào đó, dùng tiền làm đòn bẩy để “mua” lại thời gian tự do, chăm sóc gia đình và nuôi dạy con cái.
Không muốn các con bối rối hay sợ hãi khi nhắc đến tiền bạc, vợ chồng anh biến giáo dục tài chính thành một phần tự nhiên trong gia đình. “Tiền không phải điều bí ẩn, mà là công cụ bọn trẻ cần hiểu và tự tin sử dụng”, anh nói.
Thay vì những bài giảng, Jonathan chọn cách lặp lại 5 câu nói đơn giản để rèn luyện tư duy tài chính cho con.
“Con có thể kiếm tiền ngay cả khi đang ngủ”
Lần đầu nghe câu này, các con của Sanchez đều bất ngờ. Anh giải thích đây là sự tăng trưởng lãi kép thông qua đầu tư.
Vợ chồng anh bắt đầu từ những bước nhỏ. Khi nhận tiền tiêu vặt hay sinh nhật, những đứa trẻ trích một phần để mua cổ phiếu quỹ. Sanchez cho con xem biểu đồ tăng trưởng và kiểm tra tiến độ định kỳ. Tiền sẽ làm việc trên thị trường chứng khoán. Họ thảo luận việc giá cổ phiếu tăng là tốt hay xấu tùy thuộc vào quyết định mua hay bán.
Theo anh, việc biến đầu tư thành thực tế giúp tiết kiệm giống một trò chơi, nuôi dưỡng sự tò mò và tính kiên nhẫn của trẻ.
“Tiết kiệm giúp con tránh được căng thẳng trong tương lai”
Câu nói giúp trẻ suy nghĩ dài hạn. Dù chưa phải trả tiền nhà hay mua xe, trẻ có thể gặp sự cố như mất đồ chơi, hỏng xe hay quên đóng phí ở trường. Sanchez dạy con chuẩn bị cho các tình huống bất ngờ. Anh khuyên con nghĩ “khi nào” sự cố xảy ra thay vì “nếu”. Tư duy này biến tiết kiệm thành sự an tâm.
Các con của Sanchez thường dành một khoản tiền tiêu vặt cho trường hợp dự phòng để biết cách xử lý khi có sự cố.
“Khi con trai làm mất hàm niềng răng, bé đề nghị tự trả tiền mua mới. Chúng tôi vẫn chi trả, nhưng dùng cơ hội này để khen trách nhiệm của con và nhắc nhở tầm quan trọng của tiết kiệm”, anh nói.
“Con đâu muốn phải làm việc mãi mãi”
Câu nói này khiến các con suy nghĩ. Sanchez cho biết làm việc giúp chi trả nhu cầu thiết yếu, nhưng mục tiêu là đạt đến thời điểm tiền bạc làm việc cho mình.
Khi đầu tư sớm, trẻ có nhiều lựa chọn trong tương lai như chọn công việc phù hợp, dành thời gian cho gia đình hoặc nghỉ hưu sớm.
Anh nhắc nhở việc thu nhập tăng thường đi kèm cám dỗ mua sắm. Tự do đến từ quyền lựa chọn, không phải sở hữu đồ đạc. Tiết kiệm và đầu tư giúp tránh áp lực tài chính sau này.
“Hãy tiết kiệm để mua thứ con thực sự muốn”
Theo Sanchez, sự tiện lợi của các dịch vụ tức thời khiến con người mất kiên nhẫn. Anh nhắc các con sự chờ đợi tạo ra giá trị. Thẻ tín dụng và ứng dụng “mua trước trả sau” đáp ứng nhu cầu tức thì, nhưng nợ nần gây căng thẳng dài hạn.
Khi trẻ muốn mua đồ, anh khuyến khích tiết kiệm thay vì dùng tín dụng. Quá trình này dạy tính kỷ luật. Sau vài tuần tiết kiệm, trẻ thường không còn muốn món đồ đó và chọn giữ tiền hoặc mua đồ rẻ hơn.
“Hãy trân trọng những gì con đã vất vả làm ra”
Khi trẻ tự đạt được tiền bạc, điểm số hay giải thưởng, chúng sẽ trân trọng hơn. Các con của Sanchez giữ gìn đồ đạc tự tiết kiệm mua vì hiểu nỗ lực bỏ ra.
Tiết kiệm dạy tính kiên nhẫn, xây dựng lòng biết ơn và sự tự tin. Trẻ học được những gì đạt được đòi hỏi sự kiên trì.
“Khi con cân nhắc trước khi mua hàng hoặc khoe số dư tiết kiệm, tôi biết bài học phát huy tác dụng. Con không chỉ tiết kiệm, mà đang học cách lập kế hoạch”, anh nói.
Hollie Thursby (28 tuổi, sống tại Anh) bắt đầu cảm thấy đau ở cổ mỗi khi uống rượu vang. Cảm giác đó lan xuống cổ và phía sau tai trái. Cùng thời điểm này, cô còn bị ngứa da nghiêm trọng, đặc biệt ở chân và nặng hơn vào ban đêm.
Tại buổi khám hậu sản 6-8 tuần sau khi sinh đứa con thứ hai, Hollie đã trình bày các triệu chứng với bác sĩ gia đình. Tuy nhiên, bác sĩ cho rằng tình trạng này do nội tiết tố sau sinh.
Ngoài các biểu hiện trên, Hollie còn rơi vào trạng thái mệt mỏi kéo dài, thường xuyên kiệt sức. Vì đang chăm sóc hai con nhỏ dưới 2 tuổi, cô cho rằng điều này là bình thường.
Chỉ đến khi phát hiện một khối u ở cổ, Hollie mới quay lại gặp bác sĩ. Các xét nghiệm bao gồm chụp CT cho thấy cô có một cụm hạch bạch huyết bất thường. Hollie được chẩn đoán mắc u lympho Hodgkin giai đoạn hai - một dạng ung thư ảnh hưởng đến các tế bào bạch cầu, vốn có vai trò quan trọng trong hệ miễn dịch.
Các bác sĩ cho biết trường hợp đau khi uống rượu như của Hollie rất hiếm. Bác sĩ điều trị ung thư của cô chia sẻ rằng trong suốt 17 năm hành nghề, bà chỉ từng gặp một trường hợp tương tự khác. Theo giải thích của các bác sĩ, độ axit cao của rượu vang, so với các loại đồ uống có cồn khác, có thể liên quan đến cơn đau ở các hạch bị tổn thương.
Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh, các triệu chứng của u lympho Hodgkin bao gồm đau ở các tuyến bạch huyết tại cổ, nách hoặc bẹn khi uống rượu; ngứa da; xuất hiện khối u hoặc sưng không đau - thường ở cổ, nách hoặc bẹn. Người bệnh cũng có thể sốt cao, đổ mồ hôi ban đêm, khó thở hoặc sụt cân đột ngột.
Hiện Hollie trải qua hóa trị. Thông qua câu chuyện của mình, Hollie kêu gọi mọi người lắng nghe cơ thể, không chủ quan với những triệu chứng bất thường và chủ động đi kiểm tra y tế sớm để có cơ hội điều trị kịp thời.
Đây là hoạt động trong khuôn khổ nội dung của hội thi Thủ lĩnh sinh viên TP.HCM năm 2026.
Mọi nẻo xóm, bà con cùng học sinh hân hoan đến trạm y tế xã để tham dự ngày hội "Kiến tạo sức khỏe, nâng cao chất lượng đời sống". Đội ngũ y bác sĩ và sinh viên hỗ trợ đo huyết áp, tính chỉ số BMI, tư vấn dinh dưỡng như giảm muối, phòng bệnh gout, đồng thời tập huấn kỹ năng chăm sóc sức khỏe và sơ cứu cơ bản cho người dân.
Ông Đỗ Thanh Hòa (50 tuổi, xã Thạnh An) từng lam lũ nghề thợ hồ, mấy năm nay cơn đau thần kinh tọa đeo bám dai dẳng. Khi không còn đủ sức lao động nặng, ông chuyển sang phụ giúp gia đình buôn bán đồ ăn vặt để trang trải.
Cuộc sống ở đảo vốn khó khăn, 5-7 năm qua ông đều dành dụm tiền về TP khám y học cổ truyền. Nay được nhóm sinh viên đến thăm khám, tư vấn sức khỏe, ông có mặt từ sớm. Ông Hòa nói các bạn sinh viên đầy ấm áp, chân tình, không ngại quãng đường xa về với xã đảo giúp đỡ bà con.
"Tôi hạnh phúc khi thấy hình ảnh sinh viên thành ph ố đi tình nguyện đầy nghĩa tình bằng kiến thức chuyên môn, ngành học để tư vấn cho bà con rất kỹ càng và tâm huyết", ông Hòa bày tỏ.
Trực tiếp thăm khám, bạn Phạm Duy Thanh (ủy viên BCH Hội Sinh viên Việt Nam Trường ĐH Y Dược TP.HCM) nhớ hình ảnh một phụ nữ lớn tuổi đến điểm khám từ rất sớm. Bà nói chỉ nghĩ "đi khám cho biết" nhưng sau khi được tầm soát, tư vấn về huyết áp và hướng dẫn theo dõi sức khỏe đã xúc động nói lâu rồi mới có dịp được bác sĩ, sinh viên y khoa hỏi han kỹ như vậy. Trước khi về bà còn nắm tay các bạn nói cảm ơn vì "không chỉ khám bệnh mà còn đem sự quan tâm ra đảo".
Khoảnh khắc đó khiến Thanh nhận ra đôi khi giá trị lớn nhất mình mang đến không chỉ là chuyên môn mà còn là sự sẻ chia và niềm tin. Hành trình là sự kết nối giữa tri thức y khoa, tinh thần phục vụ cộng đồng và trách nhiệm của một cán bộ hội sinh viên.
"Hành trình là cơ hội để vận dụng kiến thức chuyên môn của sinh viên y vào thực tiễn, hơn hết là được học từ chính cuộc sống và người dân. Qua từng lượt khám, từng câu chuyện mình cảm nhận rõ hơn ý nghĩa của y học dự phòng và tinh thần lấy người dân làm trung tâm", Thanh nói.
Tại Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã Thạnh An, chương trình "Kiến tạo công dân số - Mang tri thức số đến xã đảo" diễn ra với nhiều hoạt động, trong đó đặc biệt là thử thách "Sáng tạo cùng trí tuệ nhân tạo (AI)". Các học sinh xã đảo háo hức tạo video/poster về chủ đề bảo vệ môi trường biển và quảng bá du lịch xã đảo Thạnh An.
Em Nguyễn Phan Khánh Như (lớp 10, Trường THCS-THPT Thạnh An) kể đã được hướng dẫn sử dụng các công cụ AI tạo ảnh bằng cách nhập câu lệnh mô tả chi tiết khung cảnh xã đảo Thạnh An vào buổi sáng, thiên nhiên xanh mát, rừng ngập mặn cùng hình ảnh các bạn học sinh đang nhặt rác trên bãi biển.
"Lần đầu tiên được trải nghiệm ứng dụng AI vào học tập và cuộc sống, em đã học được cách sử dụng công cụ này để phát huy trí tưởng tượng và khả năng sáng tạo của mình. Em sẽ mày mò thêm để có thể tự thiết kế nhiều poster đẹp về du lịch xã đảo Thạnh An để quảng bá vẻ đẹp thiên nhiên và con người nơi đây", Như bày tỏ.
Theo Phạm Ngọc Quỳnh Giang (liên chi hội phó Liên chi hội Sinh viên khoa du lịch - ĐH Kinh tế TP.HCM), điều đọng lại không phải là những khái niệm phức tạp mà là sự tò mò, là ánh mắt chăm chú khi từng bước khám phá một điều mới.
"Khi công nghệ được mang đến một cách gần gũi, AI không còn xa lạ mà trở thành một công cụ mở ra những cách học khác, những suy nghĩ khác và cả những ước mơ khác. Những nụ cười, ánh mắt trầm trồ đến tâm thế thuyết trình ấn tượng của học sinh khi hiểu được một điều mới từ ứng dụng công nghệ là sứ mệnh của hành trình này", Giang nói.
Phó chủ tịch Hội Sinh viên Trường ĐH Kinh tế - Luật TP.HCM Nguyễn Thị Hải Linh chia sẻ khi tri thức được lan tỏa và sức khỏe được quan tâm đúng mức, đó chính là nền tảng vững chắc để mỗi cá nhân phát triển toàn diện và mỗi cộng đồng ngày càng vững mạnh.
"Với tên gọi "kiến tạo" ở đây không phải là những điều lớn lao mà bắt đầu từ chính việc mỗi người hiểu thêm một điều mới, biết thêm một kỹ năng cần thiết và có thêm động lực để phát triển bản thân", Linh nói.
Sau khi tiếp xúc với các trò chơi robot chiến đấu trên điện thoại, Ronin, 8 tuổi, con trai anh Daniel thay đổi tính nết. Cậu bé gắt gỏng, liên tục đòi nạp tiền mua vật phẩm ảo trong game Mech Arena và Brawl Stars. "Cả thế giới của con tôi lúc đó chỉ xoay quanh những trò chơi này", Daniel Dawson, 43 tuổi, kể.
Sau khi phát hiện con tiêu tốn 1.000 USD, vợ chồng Dawson quyết định thu iPad và yêu cầu con ngừng chơi để tránh các cám dỗ.
Theo các chuyên gia tâm lý, với thế hệ trẻ hiện nay, cờ bạc không bắt đầu tại các sòng bài. Nó bắt đầu từ cơ chế "hộp quà ngẫu nhiên" (loot box) trong game điện tử, kích hoạt hệ thống phần thưởng trong não bộ tương tự như máy đánh bạc của người lớn.
Nghiên cứu năm 2024 của tổ chức Common Sense Media cho thấy 36% thiếu niên Mỹ (11-17 tuổi) từng đánh bạc trong năm qua, hình thức phổ biến nhất là thông qua trò chơi điện tử. Cơ chế này dựa trên nguyên lý "củng cố gián đoạn", trong đó người chơi đầu tư thời gian, tiền bạc vào một hoạt động rủi ro mà không biết chắc sẽ nhận được gì.
Tiến sĩ Megan Ice, chuyên gia lâm sàng tại Viện Tâm lý Trẻ em, cho biết não bộ trẻ vị thành niên chưa đủ trưởng thành để kiểm soát xung động hay đưa ra các quyết định phức tạp. "Không phải trẻ thiếu ý chí, mà chúng chưa có đủ tế bào thần kinh cần thiết để tự kiểm soát", bà nói.
Tiến sĩ Timothy Fong, giáo sư tâm thần học tại UCLA, cho biết con trai 14 tuổi của ông cũng từng tiêu 1.000 USD chỉ trong ba giờ để mua thẻ cầu thủ ảo trong game NBA 2K. Theo ông, các nhà phát triển game thường dùng tiền ảo như Robux hay Minecoins để che giấu và làm trẻ mất đi cảm giác về giá trị thực của tiền.
Để bảo vệ trẻ, các chuyên gia khuyên cha mẹ:
Đồng hành cùng con: Trò chuyện để hiểu sở thích của trẻ trong game.
Quan sát dấu hiệu bất thường: Can thiệp khi sở thích chơi game lấn át việc học hoặc giao tiếp với bạn bè ngoài đời thực. [Tác giả bổ sung chi tiết: Một số biểu hiện cụ thể cần lưu ý ở trẻ là gì?]
Dạy giá trị đồng tiền: Yêu cầu trẻ tự trả tiền mua vật phẩm bằng tiền tiết kiệm để hiểu hậu quả của những quyết định rủi ro.
Làm gương: Không sử dụng các ứng dụng cá cược trước mặt trẻ.
Tại nhà Dawson, Ronin đã dần cân bằng trở lại sau khi không còn sử dụng thiết bị điện tử. Khi được hỏi về việc trả lại iPad cho con trong tương lai, anh Dawson nói: "Không bao giờ".
