Tiến sĩ, đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh cho rằng với cháu bé 4 tuổi tại Hà Nội, trước đó là bé gái 8 tuổi tại TP.HCM, hay bé trai 3 tuổi bị ghim đinh vào đầu, mỗi trường hợp đều phản ánh một mô thức giống nhau đến đáng sợ. Đó là đứa trẻ hoàn toàn phụ thuộc và bất lực, người có nghĩa vụ bảo vệ chính là người gây ra bạo lực và hệ thống xung quanh không phát hiện, hoặc phát hiện quá muộn để cứu vãn.
* Có một thực tế phần lớn các vụ bạo hành trẻ em thời gian qua đều xảy ra trong phạm vi gia đình hoặc nơi ở khép kín, khiến việc phát hiện gặp nhiều khó khăn. Trẻ nhỏ lại hoàn toàn lệ thuộc vào người lớn nên không có khả năng phản kháng hay cầu cứu. Thực trạng này đặt ra câu hỏi phải chăng đang có những khoảng trống đáng lo ngại trong môi trường sống, giáo dục và cơ chế bảo vệ trẻ em hiện nay?
– Bạo hành trong gia đình có đặc tính phân biệt với hầu hết các dạng bạo lực khác là xảy ra trong không gian được che chắn bởi quan niệm về sự riêng tư gia đình.
Đây là một quan niệm vừa có giá trị văn hóa chính đáng, vừa bị lạm dụng để che giấu tội ác. Đứa trẻ bị bạo hành, đặc biệt khi còn quá nhỏ, không có ai để cầu cứu bởi người các em phụ thuộc hoàn toàn về ăn uống, chỗ ở và cảm xúc chính là người đang gây hại cho các em. Đây là một bẫy cấu trúc, không phải chỉ là bất hạnh cá nhân.
Bẫy đó được vận hành bởi ít nhất ba khoảng trống song song tồn tại trong hệ thống hiện nay. Khoảng trống đầu tiên là năng lực nhận diện. Giáo viên mầm non và tiểu học là những người tiếp xúc thường xuyên nhất với trẻ em ngoài gia đình, nhưng tại phần lớn địa phương, họ chưa được đào tạo bài bản để phân biệt dấu hiệu bạo hành.
Vết thương ở vị trí bất thường, hành vi thu mình đột ngột, biểu hiện sợ hãi không có nguyên nhân rõ ràng với những chấn thương thông thường của trẻ nhỏ. Cán bộ y tế cơ sở cũng vậy. Chính những người có thể phát hiện sớm nhất lại thiếu công cụ và quy trình để làm điều đó.
Khoảng trống thứ hai là chuẩn mực xã hội. Quan niệm “con tôi, tôi dạy” vẫn ăn sâu trong một bộ phận không nhỏ người Việt Nam, kể cả ở thành thị có học thức. Hàng xóm nghe thấy tiếng khóc, nhìn thấy vết bầm, nhưng ngại can thiệp vì sợ “dây vào chuyện người ta”.
Đây không phải thái độ vô cảm mà là kết quả của một chuẩn mực xã hội lâu đời chưa được thay thế bởi chuẩn mực mới rằng bảo vệ trẻ em là trách nhiệm của cộng đồng, không phải quyền riêng của gia đình.
Khoảng trống thứ ba là thể chế tuyến đầu. Cán bộ bảo vệ trẻ em cấp xã theo thiết kế của Luật Trẻ em 2016 là người chịu trách nhiệm theo dõi và can thiệp tại cơ sở. Song ở phần lớn địa phương chỉ là một người kiêm nhiệm nhiều đầu việc.
Không có đủ thời gian để theo dõi các gia đình nguy cơ cao, và thường không có thẩm quyền thực tế để can thiệp khẩn cấp ngay cả khi đã phát hiện nguy hiểm. Kết quả là hệ thống bảo vệ trẻ em trên thực tế vận hành theo chế độ phản ứng sau sự kiện, nghĩa là gần như luôn đến muộn.
Cần nói thêm rằng những khoảng trống này không phải do thiếu luật. Kiến trúc pháp lý của Việt Nam về bảo vệ trẻ em nhìn chung là đủ. Vấn đề nằm ở khoảng cách giữa văn bản và năng lực thực thi thực tế. Khoảng cách đó, nếu không được đo lường và thu hẹp một cách có chủ đích, sẽ tiếp tục tạo ra những bi kịch như chúng ta đang chứng kiến.
* Có thực tế nhiều hành vi bạo lực lại được ngụy biện dưới danh nghĩa “dạy con”, “uốn nắn trẻ”, trong khi thực chất đã vượt xa giới hạn của quyền giáo dục con cái và có dấu hiệu rõ ràng của hành vi hành hạ, ngược đãi trẻ em. Bà suy nghĩ gì về thực tế này?
– Lập luận “tôi chỉ đang dạy con” là lập luận xuất hiện trong hầu hết các vụ bạo hành gia đình và không riêng ở Việt Nam. Nó phản ánh một nhập nhằng có thật giữa quyền giáo dục con cái và hành vi xâm hại. Đồng thời cho thấy ranh giới đó, dù đã được pháp luật xác định, chưa được nội tâm hóa đủ sâu trong nhận thức xã hội.
Về phía pháp lý, ranh giới đó không hề mơ hồ. Luật Trẻ em nghiêm cấm mọi hành vi bạo lực, lạm dụng với trẻ em dưới bất kỳ danh nghĩa nào. Bộ luật Hình sự hiện hành, quy định tội hành hạ người lệ thuộc tại điều 140 với khung hình phạt tăng nặng khi nạn nhân dưới 16 tuổi và tội cố ý gây thương tích tại điều 134. Tòa án đã xử nhiều vụ theo các điều này. Vấn đề không phải là thiếu luật.
Vấn đề nằm sâu hơn khi nhiều người lớn thực sự tin rằng đánh đập là phương pháp giáo dục hợp lệ. Thành ngữ “thương cho roi cho vọt” không chỉ là câu nói mà dường như trở thành một hệ giá trị được thế hệ này truyền sang thế hệ khác, được hợp thức hóa bởi trật tự gia đình Nho giáo và chưa bao giờ được thay thế bởi một hệ giá trị mới đủ mạnh.
Điều đáng lo ngại hơn là những người từng bị bạo hành khi còn nhỏ có nguy cơ cao hơn trở thành người bạo hành trong chính gia đình của mình. Đây là một vòng lặp thế hệ mà nghiên cứu tâm lý học phát triển đã ghi nhận ở nhiều nền văn hóa khác nhau.
* Trẻ em là một trong những nhóm đối tượng yếu thế cần được bảo vệ. Vậy để hạn chế thấp nhất tình trạng bạo hành trẻ em, chúng ta cần làm gì thưa bà?
– Bạo hành trẻ em là hậu quả của sự thất bại đồng thời trên nhiều tầng: gia đình thiếu năng lực – hỗ trợ, cộng đồng thiếu cơ chế – ý thức phát hiện, hệ thống nhà nước thiếu nhân lực tuyến đầu – tốc độ can thiệp. Giải pháp đơn lẻ ở bất kỳ tầng nào cũng sẽ thất bại nếu không có phối hợp đồng bộ.
Ở tầng phòng ngừa, trọng tâm phải là thay đổi thực chất năng lực nuôi dạy con của cha mẹ, đặc biệt là các nhóm nguy cơ cao như cha mẹ trẻ lần đầu sinh con, cha mẹ đơn thân, người chăm sóc thay thế trong các gia đình tái hôn. Không phải bằng tờ rơi hay buổi tuyên truyền một lần mà bằng các chương trình có nội dung khoa học, có đo lường kết quả, được triển khai liên tục qua hệ thống y tế cơ sở và nhà trường.
Ở tầng phát hiện sớm, cần thiết lập nghĩa vụ báo cáo bắt buộc và kèm chế tài rõ ràng khi không thực hiện cho các nhóm chuyên môn thường xuyên tiếp xúc với trẻ. Đó là giáo viên mầm non và tiểu học, bác sĩ và điều dưỡng nhi khoa, cán bộ y tế thôn bản.
Luật Trẻ em đã có quy định về trách nhiệm thông báo nhưng chế tài với người bỏ qua trách nhiệm đó còn mờ nhạt. Cần lấp khoảng trống này. Kinh nghiệm ở nhiều quốc gia cho thấy phần lớn các vụ bạo hành nghiêm trọng đều có dấu hiệu cảnh báo trước. Đồng thời đều có người nhìn thấy nhưng không hành động vì không biết mình có nghĩa vụ pháp lý phải hành động.
Ở tầng thể chế, lực lượng cán bộ bảo vệ trẻ em cấp xã cần được chuyên nghiệp hóa thực chất. Hiện nay đây là vị trí kiêm nhiệm ở hầu hết địa phương, với thẩm quyền pháp lý không đủ để can thiệp khẩn cấp.
Cần học từ mô hình của Hàn Quốc và Phần Lan, nơi nhân viên công tác xã hội bảo vệ trẻ em là vị trí chuyên trách, được đào tạo bài bản. Cùng với có thẩm quyền pháp lý rõ ràng để tách trẻ khỏi môi trường nguy hiểm khi cần mà không phải chờ qua nhiều tầng thủ tục hành chính làm chậm phản ứng.
Ở tầng pháp lý, cần rà soát và rút ngắn quy trình đưa trẻ ra khỏi môi trường nguy hiểm trong trường hợp khẩn cấp. Hiện tại quy trình này còn phức tạp và kéo dài, trong khi cửa sổ an toàn của trẻ có thể đóng lại rất nhanh. Đây là điểm mà lập pháp có thể, cần điều chỉnh để cân bằng giữa quyền của cha mẹ và quyền sống của đứa trẻ. Khi hai quyền đó xung đột, quyền sống của trẻ phải được đặt lên trước.
Nằm ẩn sâu trong vườn quốc gia và tiểu bang Redwood (Mỹ) ở miền bắc California là một cây gỗ đỏ khổng lồ với biệt danh Hyperion. Các chuyên gia cho rằng, đây là một trong những cây cổ thụ còn sống, cao nhất thế giới với chiều cao gần 116m.
Lần đầu tiên, cây được 2 nhà tự nhiên học người Mỹ nổi tiếng phát hiện ra vào năm 2006. Tuy nhiên đến nay, vị trí chính xác của cây được giữ bí mật nghiêm ngặt nhằm bảo vệ nó và chưa bao giờ thông tin được công khai.
Được biết, cây cổ thụ đã tồn tại ở đây hàng trăm năm. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa và sự mở rộng các khu dân cư khiến cây đối mặt với nhiều mối đe dọa. Theo kỷ lục Guinness Thế giới, cây có tuổi đời từ 600 đến 800 năm. Dù có nhiều nỗ lực bảo tồn dành cho cây gỗ đỏ khổng lồ, vẫn còn nhiều lo ngại liên quan tới sự an toàn của nó.
Đến nay, rất nhiều người quyết tâm tìm được vị trí chính xác của Hyperion. Đến mức Cơ quan Công viên Quốc gia Mỹ phải đóng cửa toàn bộ khu vực và tuyên bố rằng bất kỳ ai cố tình vi phạm quy định để tìm đến cây có thể bị phạt tới 5.000 USD (131 triệu đồng) và thậm chí bị phạt tù.
Lý giải về việc tuyệt đối giữ bí mật vị trí của cây, ông Leonel Arguello, Trưởng bộ phận Tài nguyên Thiên nhiên tại công viên cho biết, nếu nhiều người biết tới sẽ gây ra tình trạng rác thải. Mọi người tạo thêm nhiều lối mòn phụ để đi vệ sinh, gây tác động tới thảm thực vật và ảnh hưởng tới hệ rễ của cây.
Ngoài ra, việc đóng cửa còn nhằm ngăn chặn thiệt hại đối với các loài dương xỉ và thảm thực vật xung quanh, đồng thời bảo vệ an toàn đối với người dân.
Do không có đường tiếp cận rõ ràng, cộng với tín hiệu GPS và điện thoại di động rất yếu, các dịch vụ cứu hộ sẽ gặp vô vàn khó khăn nếu phải tiếp cận người gặp nạn.
“Nếu ai đó bị thương ở dưới đó, sẽ mất khá nhiều thời gian trước khi chúng tôi có thể tiếp cận và đưa họ ra ngoài. Đó là lý do vì sao chúng tôi chọn cách an toàn và bảo vệ tài nguyên của mình", ông Arguello nói.
Còn được gọi là gỗ đỏ ven biển, loài cây có nguồn gốc từ khu vực ven biển phía Bắc và Trung California - nơi có lượng mưa lớn vào mùa đông cùng sương mù của mùa hè đóng vai trò quan trọng với sự sinh tồn của chúng.
Phạm vi phân bố của họ cây gỗ đỏ kéo dài về phía Nam từ hai cụm rừng dọc theo sông Chetco, nằm ở góc tây nam bang Oregon. Sau đó, chúng trải dài đến hẻm núi Salmon Creek trong dãy núi Santa Lucia thuộc khu vực phía nam quận Monterey, California.
Dù vị trí khái quát của cây cao nhất thế giới đã được biết đến, việc giữ bí mật vị trí chính xác của Hyperion vẫn cực kỳ quan trọng ngay cả khi hình ảnh vệ tinh của khu vực có thể được tìm thấy trên mạng Internet. Sự bí mật này cũng được duy trì nhờ những cây khổng lồ khác bao quanh nó.
Trong khi Hyperion được cho là khoảng 700 đến 800 năm tuổi, cây cổ nhất thế giới được cho là một cây thông Bristlecone mang tên Methuselah, cũng nằm ở California. Theo BBC, cây này được cho là đã hơn 4.850 năm tuổi.
Lavinia Osbourne và Michelle ở London bước sang tuổi 50 với hai cuộc đời khác biệt. Michelle điều hành một công ty may mặc, trong khi Lavinia quản lý nền tảng công nghệ blockchain.
Sinh năm 1976 tại Nottingham, họ là cặp song sinh của một người mẹ đơn thân 19 tuổi. Bà vốn có tuổi thơ nhiều tổn thương do bị cha dượng lạm dụng và phải lớn lên trong các trại trẻ mồ côi.
Khi cặp song sinh lên 5 tuổi, người mẹ rời Nottingham để lên London học đại học. Hai chị em được gửi đến sống cùng một người quen mà họ gọi là bà nội dù không có quan hệ huyết thống. Giai đoạn này gắn liền với thiếu thốn, đòn roi và những bữa ăn không đủ no. Để lót dạ, hai đứa trẻ thường phải pha thêm nước vào ngũ cốc cho đầy bát. Michelle chọn cách kìm nén cảm xúc để tự bảo vệ mình. Cô luôn tin chỉ cần có em gái bên cạnh là đủ để "chống lại cả thế giới".
Năm 10 tuổi, họ được mẹ đón lên London nhưng sau đó lại gửi đi nơi khác do người bạn đời mới không chấp nhận con riêng. Nhiều năm liền, người mẹ khẳng định cha của hai chị em là một người đàn ông tên James. Lavinia tin điều này vì có nét tương đồng ngoại hình nhưng Michelle luôn hoài nghi.
Năm 2010, khi mẹ mắc chứng sa sút trí tuệ, Michelle mua bộ xét nghiệm DNA của công ty phả hệ Ancestry. "Tôi muốn tìm hiểu sự thật về người đàn ông tên James", cô nói.
Đầu năm 2022, ngay sau khi mẹ qua đời, Michelle nhận kết quả. Dữ liệu di truyền của cô không có thông tin của James. Thay vào đó, hệ thống chỉ ra mối liên hệ với họ của người đàn ông (cha dượng) từng lạm dụng mẹ cô trong quá khứ. Kết quả này khiến Michelle rất sốc. "Chẳng lẽ tôi là sản phẩm của vụ bê bối này sao?", cô tự vấn trong hoảng loạn.
Thông qua các kết nối trên hệ thống Ancestry, Michelle lần ra manh mối khác. Cha ruột cô thực ra là Alex, một người đàn ông sống lang thang tại khu chợ Brixton nhưng không còn đủ tỉnh táo để nhận ra con gái mình.
Tháng 8/2022, Lavinia cũng thực hiện xét nghiệm DNA. Kết quả chỉ ra Lavinia và Michelle chia sẻ 25% lượng DNA. Theo y khoa, hiện tượng bội thụ tinh khác cha (heteropaternal superfecundation) xảy ra khi người phụ nữ rụng nhiều trứng trong cùng một chu kỳ và được thụ tinh bởi tinh trùng của hai người đàn ông. Thế giới ghi nhận chưa tới 20 trường hợp song sinh cùng mẹ khác cha.
Từ manh mối trên mạng xã hội, Michelle tìm thấy cha ruột của Lavinia là Arthur, sống tại tây London. Arthur xác nhận quan hệ huyết thống và tiếp nhận con gái. Lavinia cho biết cô thừa hưởng nhiều nét tính cách và năng khiếu từ ông.
Dù đối mặt với nhiều cú sốc, Lavinia và Michelle vẫn chọn cách tha thứ cho mẹ. Họ hiểu bà cũng là nạn nhân chịu nhiều tổn thương từ nhỏ. Hai chị em tiếp tục giữ mối quan hệ gắn bó mật thiết dù có hai người cha khác nhau.
"Hành trình đi qua tuổi thơ nhiều vết sẹo không làm đứt gãy mối liên kết song sinh của chúng tôi mà ngược lại, càng khiến nó bền chặt theo một cách đặc biệt", Michelle nói.
Trường hợp người đàn ông 36 tuổi ở Trung Quốc qua đời vì xuyên uống rượu đã gióng lên hồi chuông cảnh báo sức khỏe đến nhiều người.
Người đàn ông xấu số tên Trương Đại Vỹ (36 tuổi), giám đốc kinh doanh tại một công ty lớn ở Bắc Kinh. Cuộc đời anh bước vào ngõ cụt khi bác sĩ thông báo anh mắc ung thư gan, nguyên nhân do có thói quen lạm dụng bia rượu kéo dài.
Có thể nhiều người ít để ý một trong những biểu hiện phổ biến của bệnh gan là cảm giác mệt mỏi kéo dài. Tuy nhiên, ở giai đoạn đầu, dấu hiệu này dễ bị bỏ qua do nhiều người cho rằng nguyên nhân chỉ là thiếu nghỉ ngơi. Sự chủ quan này có thể khiến người bệnh đánh mất "thời điểm vàng" trong điều trị, tạo điều kiện cho bệnh tiến triển âm thầm và gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe.
Trên thực tế, việc bảo vệ lá gan đòi hỏi sự quan tâm toàn diện, từ chế độ sinh hoạt đến dinh dưỡng. Dù vậy, không ít người vẫn duy trì những thói quen thiếu lành mạnh, vô tình làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh. Nếu kéo dài, những thói quen này có thể trở thành "sát thủ thầm lặng", đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
Câu chuyện của Trương Đại Vỹ gióng lên hồi chuông cảnh báo đến nhiều người.
Trước khi nhập viện, Đại Vỹ bắt đầu xuất hiện những cơn đau quặn vùng bụng. Khi đến bệnh viện thăm khám, anh được chẩn đoán mắc ung thư gan. Dù đã tích cực phối hợp với bác sĩ để điều trị và trải qua nhiều đợt hóa trị, anh không qua khỏi.
Các bác sĩ cảnh báo thói quen uống bia, rượu về lâu dài sẽ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, đặc biệt là gan. Nguyên nhân là vì gan là nơi chủ yếu phân hủy rượu, uống nhiều hoặc lâu dài sẽ tạo gánh nặng lớn cho gan, gây ra gan nhiễm mỡ, bệnh tim mạch, làm tăng nguy cơ bị ung thư gan và thực quản ung thư, theo Sohu.
Bên cạnh đó, uống nhiều rượu bia có thể khiến thận bị tổn thương nghiêm trọng. Thận là cơ quan duy trì nước trong cơ thể, tuy nhiên rượu bia khử nước làm cơ thể bị mất nước gây ảnh hưởng đến hầu hết các cơ quan, đặc biệt là thận. Nếu hiện tượng này kéo dài có thể dẫn đến suy thận. Do đó, những người có thói quen này nên từ bỏ càng sớm càng tốt.
Uống rượu bia quá mức gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng cho gan, nhưng các triệu chứng ban đầu thường khó nhận biết.
- Dấu hiệu cảnh báo sớm: Theo Tiến sĩ Ameet Mandot (Giám đốc bộ phận Gan học tại Bệnh viện Gleneagles, Parel, Ấn Độ), tổn thương gan thường bắt đầu lặng lẽ, khiến người bệnh dễ dàng bỏ qua các tín hiệu cảnh báo sớm. Các triệu chứng ban đầu thường không rõ ràng, bao gồm mệt mỏi dai dẳng, chán ăn, buồn nôn, khó chịu ở vùng bụng và giảm cân không rõ nguyên nhân.
- Uống rượu nhiều vàng da hoặc vàng mắt: Khi tổn thương nặng hơn, cơ thể sẽ xuất hiện những biểu hiện rõ rệt như vàng da hoặc vàng mắt, bụng sưng to (cổ trướng), dễ bị bầm tím hoặc chảy máu và suy nhược cơ thể nghiêm trọng. Tiến sĩ Mandot nhấn mạnh rằng nếu bạn thường xuyên uống rượu và gặp các vấn đề về tiêu hóa không rõ lý do, việc kiểm tra chức năng gan là điều bắt buộc.
- Chỉ nên uống mỗi ngày 1 ly: Dù các bác sĩ luôn khuyến cáo nên tránh hoàn toàn rượu bia, nhưng nếu chọn uống, sự điều độ là yếu tố rất quan trọng. Tiến sĩ Mandot cho biết, mức giới hạn tối đa để giảm thiểu rủi ro là một ly mỗi ngày cho cả nam và nữ. Một ly tiêu chuẩn được quy đổi tương đương với 30ml rượu mạnh (whisky, vodka, rum), 100ml rượu vang hoặc 250ml bia. Vượt quá định mức này sẽ làm tăng áp lực lên gan, dẫn đến gan nhiễm mỡ, viêm gan và xơ gan vĩnh viễn.
- Gan nhiễm mỡ: Chỉ sau vài tuần uống rượu thường xuyên hoặc uống quá nhiều, gan có thể bắt đầu nhiễm mỡ. Nếu không dừng lại, tình trạng viêm gan do rượu sẽ xảy ra trong vòng vài tháng đến vài năm và cuối cùng dẫn đến xơ gan không thể hồi phục. Đặc biệt nhóm người có nguy cơ cao nhất bao gồm bệnh nhân tiểu đường, người béo phì, người mắc viêm gan B, C hoặc có tiền sử gia đình bị bệnh gan.
Để bảo vệ lá gan, Tiến sĩ Mandot khuyên mọi người nên tránh hoặc bỏ rượu bia; Duy trì chế độ ăn cân bằng với nhiều trái cây, rau xanh và ngũ cốc nguyên hạt; Tập thể dục đều đặn và duy trì cân nặng hợp lý; Uống đủ nước và kiểm tra chức năng gan định kỳ, theo Onlymyhealth.
