Jonathan Sanchez là triệu phú tự thân người Mỹ và là đồng sáng lập nền tảng giáo dục tài chính gia đình Parent Portfolio. Xuất phát điểm là một kỹ sư phần mềm, lớn lên trong gia đình đơn thân với tư duy chắt chiu từ mẹ, anh đã cán mốc tài sản một triệu USD ở tuổi 37 nhờ chiến lược tích lũy kỷ luật, đầu tư bất động sản cho thuê và đa dạng hóa các luồng thu nhập thụ động.
Điểm nổi bật trong câu chuyện của Sanchez không nằm ở sự phô trương của cải, mà ở triết lý “tiết kiệm có chủ đích”. Anh không vung tiền vào các tiêu sản hoặc những giá trị ảo (như mua ô tô mới nguyên chiếc hay thời trang nhanh), thay vào đó, dùng tiền làm đòn bẩy để “mua” lại thời gian tự do, chăm sóc gia đình và nuôi dạy con cái.
Không muốn các con bối rối hay sợ hãi khi nhắc đến tiền bạc, vợ chồng anh biến giáo dục tài chính thành một phần tự nhiên trong gia đình. “Tiền không phải điều bí ẩn, mà là công cụ bọn trẻ cần hiểu và tự tin sử dụng”, anh nói.
Thay vì những bài giảng, Jonathan chọn cách lặp lại 5 câu nói đơn giản để rèn luyện tư duy tài chính cho con.
“Con có thể kiếm tiền ngay cả khi đang ngủ”
Lần đầu nghe câu này, các con của Sanchez đều bất ngờ. Anh giải thích đây là sự tăng trưởng lãi kép thông qua đầu tư.
Vợ chồng anh bắt đầu từ những bước nhỏ. Khi nhận tiền tiêu vặt hay sinh nhật, những đứa trẻ trích một phần để mua cổ phiếu quỹ. Sanchez cho con xem biểu đồ tăng trưởng và kiểm tra tiến độ định kỳ. Tiền sẽ làm việc trên thị trường chứng khoán. Họ thảo luận việc giá cổ phiếu tăng là tốt hay xấu tùy thuộc vào quyết định mua hay bán.
Theo anh, việc biến đầu tư thành thực tế giúp tiết kiệm giống một trò chơi, nuôi dưỡng sự tò mò và tính kiên nhẫn của trẻ.
“Tiết kiệm giúp con tránh được căng thẳng trong tương lai”
Câu nói giúp trẻ suy nghĩ dài hạn. Dù chưa phải trả tiền nhà hay mua xe, trẻ có thể gặp sự cố như mất đồ chơi, hỏng xe hay quên đóng phí ở trường. Sanchez dạy con chuẩn bị cho các tình huống bất ngờ. Anh khuyên con nghĩ “khi nào” sự cố xảy ra thay vì “nếu”. Tư duy này biến tiết kiệm thành sự an tâm.
Các con của Sanchez thường dành một khoản tiền tiêu vặt cho trường hợp dự phòng để biết cách xử lý khi có sự cố.
“Khi con trai làm mất hàm niềng răng, bé đề nghị tự trả tiền mua mới. Chúng tôi vẫn chi trả, nhưng dùng cơ hội này để khen trách nhiệm của con và nhắc nhở tầm quan trọng của tiết kiệm”, anh nói.
“Con đâu muốn phải làm việc mãi mãi”
Câu nói này khiến các con suy nghĩ. Sanchez cho biết làm việc giúp chi trả nhu cầu thiết yếu, nhưng mục tiêu là đạt đến thời điểm tiền bạc làm việc cho mình.
Khi đầu tư sớm, trẻ có nhiều lựa chọn trong tương lai như chọn công việc phù hợp, dành thời gian cho gia đình hoặc nghỉ hưu sớm.
Anh nhắc nhở việc thu nhập tăng thường đi kèm cám dỗ mua sắm. Tự do đến từ quyền lựa chọn, không phải sở hữu đồ đạc. Tiết kiệm và đầu tư giúp tránh áp lực tài chính sau này.
“Hãy tiết kiệm để mua thứ con thực sự muốn”
Theo Sanchez, sự tiện lợi của các dịch vụ tức thời khiến con người mất kiên nhẫn. Anh nhắc các con sự chờ đợi tạo ra giá trị. Thẻ tín dụng và ứng dụng “mua trước trả sau” đáp ứng nhu cầu tức thì, nhưng nợ nần gây căng thẳng dài hạn.
Khi trẻ muốn mua đồ, anh khuyến khích tiết kiệm thay vì dùng tín dụng. Quá trình này dạy tính kỷ luật. Sau vài tuần tiết kiệm, trẻ thường không còn muốn món đồ đó và chọn giữ tiền hoặc mua đồ rẻ hơn.
Khi trẻ tự đạt được tiền bạc, điểm số hay giải thưởng, chúng sẽ trân trọng hơn. Các con của Sanchez giữ gìn đồ đạc tự tiết kiệm mua vì hiểu nỗ lực bỏ ra.
Tiết kiệm dạy tính kiên nhẫn, xây dựng lòng biết ơn và sự tự tin. Trẻ học được những gì đạt được đòi hỏi sự kiên trì.
“Khi con cân nhắc trước khi mua hàng hoặc khoe số dư tiết kiệm, tôi biết bài học phát huy tác dụng. Con không chỉ tiết kiệm, mà đang học cách lập kế hoạch”, anh nói.
"Nonnamaxxing" là từ khóa đang thịnh hành trong cộng đồng người trẻ Mỹ. Thuật ngữ này kết hợp giữa từ "nonna" (bà ngoại trong tiếng Italy) và hậu tố "maxxing" (tối đa hóa), mang ý nghĩa áp dụng nếp sinh hoạt của người lớn tuổi. Xu hướng xuất hiện như phản ứng trước áp lực của văn hóa hối hả, con người luôn bận rộn và phụ thuộc vào công nghệ.
Phong cách sống này lan rộng từ cuối tháng 2/2026, bắt nguồn từ một tài khoản Instagram đăng bộ ảnh sống chậm của mình. Nội dung xoay quanh việc nấu ăn theo công thức truyền thống với nguyên liệu tươi, dành thời gian cho gia đình và hạn chế sử dụng mạng xã hội. Bài đăng thu hút hơn 60.000 lượt thích.
Theo tạp chí SELF, xu hướng này bắt nguồn từ Italy, quốc gia có tuổi thọ hàng đầu thế giới. Nhiều người lấy cảm hứng từ lối sống tại vùng Sardinia - một "vùng xanh" có tỷ lệ người sống trên 100 tuổi cao.
Bà Licia Fertz, 96 tuổi, sống tại Viterbo, Italy là một ví dụ. Bà duy trì nếp sinh hoạt đều đặn, thức dậy sớm, trang điểm và mặc trang phục màu sắc dù không ra khỏi nhà. Bà cho biết việc chăm sóc bản thân là cách thể hiện sự tôn trọng chính mình và sự nhàm chán là yếu tố khiến con người già đi.
Nghiên cứu của Đại học California Riverside (Mỹ) cho thấy thái độ tích cực với tuổi già giúp làm chậm quá trình lão hóa.
Về vận động, người Italy thường đi bộ do đặc thù sinh hoạt. Giáo sư Daniel Lieberman, chuyên gia sinh học tiến hóa con người tại Đại học Harvard, cho biết đi bộ là hình thức vận động cơ bản của con người. Nghiên cứu năm 2025 trên tạp chí American Journal of Preventive Medicine cũng chỉ ra 15 phút đi bộ nhanh mỗi ngày giúp giảm nguy cơ tử vong sớm.
Kết nối xã hội là yếu tố quan trọng thứ hai. Người cao tuổi Italy thường duy trì quan hệ với hàng xóm, tham gia chăm sóc cháu và các hoạt động cộng đồng. Các thống kê cho thấy những người tham gia tình nguyện hơn 100 giờ mỗi năm có tinh thần tích cực hơn và nguy cơ tử vong thấp hơn.
Ông Jonathan Alpert, nhà trị liệu tâm lý tại Mỹ, cho rằng trào lưu "nonnamaxxing" nổi lên vì nhiều người trẻ đang kiệt sức trước áp lực công việc. "Người Italy đã sống chậm rãi suốt nhiều thế kỷ nay, còn chúng ta thì chỉ mới ngẩng đầu lên khỏi màn hình điện thoại để nhận ra điều đó", chuyên gia nói.
"Con gái qua 30 là hết thời". "Đàn ông thành đạt ai chẳng thích phụ nữ trẻ đẹp". "Phụ nữ càng lớn tuổi càng khó lấy chồng"… Những câu nói ấy đang xuất hiện nhiều trên mạng xã hội, trong các hội nhóm.
Câu chuyện gây tranh cãi không nằm ở việc đàn ông thích phụ nữ trẻ hay không. Ai cũng có quyền lựa chọn hình mẫu mình yêu thích. Điều khiến nhiều người phản ứng là việc phụ nữ bị quy đổi thành một "món hàng" có hạn sử dụng, nơi tuổi trẻ trở thành tiêu chuẩn gần như duy nhất để đánh giá giá trị.
Ở tuổi 28-35, nhiều phụ nữ đang ở giai đoạn ổn định nghề nghiệp, có thu nhập, trải nghiệm sống và sự trưởng thành về cảm xúc. Nhưng thay vì được nhìn nhận như những cá nhân độc lập, không ít người lại phải đối diện với áp lực vô hình: "đã lớn tuổi", "khó cạnh tranh với các cô gái trẻ".
Trên mạng xã hội, câu chuyện phụ nữ "mất giá" ở tuổi 28-35 được bàn tán. Một số hội nhóm còn tung ra những chủ đề bàn luận và khẳng định phụ nữ sau 30 tuổi "giảm giá trị hôn nhân", trong khi đàn ông càng lớn tuổi, nhiều tiền càng "có giá". Những phát ngôn kiểu này thường thu hút hàng triệu lượt xem vì đánh trúng nỗi sợ về tuổi tác và cô đơn.
Điều đáng nói là không ít phụ nữ trẻ bắt đầu tin vào điều đó. Họ vội vàng kết hôn vì sợ "ế", lo lắng khi xuất hiện nếp nhăn đầu tiên, hoặc cảm thấy mình thất bại nếu chưa lập gia đình trước tuổi 30.
Chị Thanh Nga - 31 tuổi, quê Gia Lai, hiện là nhân viên văn phòng tại TP.HCM - chia sẻ: "Mỗi lần họp mặt gia đình, mình luôn bị hỏi chừng nào cưới. Có người còn nói phụ nữ ngoài 30 tuổi, đàn ông thành đạt không chọn đâu. Nghe riết mình cũng áp lực dù công việc và cuộc sống hiện tại đang rất ổn".
Không thể phủ nhận rằng ngoại hình và tuổi trẻ có sức hút nhất định trong tình yêu. Nhưng việc lấy điều đó làm "quy luật tuyệt đối" lại là một cách nhìn phiến diện.
Nhiều người đàn ông ở tuổi trưởng thành không chỉ tìm kiếm vẻ ngoài. Họ cần sự đồng điệu, khả năng chia sẻ, sự ổn định cảm xúc và tư duy sống. Những điều ấy thường đến từ trải nghiệm và sự trưởng thành - thứ không thể đo bằng tuổi đôi mươi.
Thực tế cũng cho thấy ngày càng nhiều phụ nữ ở tuổi 30-35 có đời sống độc lập, tự chủ tài chính và không còn xem hôn nhân là đích đến bắt buộc. Họ có thể chọn kết hôn muộn, hoặc không kết hôn nếu chưa gặp đúng người.
Vấn đề nằm ở chỗ xã hội thường dễ chấp nhận đàn ông lớn tuổi yêu phụ nữ trẻ, nhưng lại khắt khe với phụ nữ lớn tuổi độc thân. Một người đàn ông 40 tuổi chưa lập gia đình có thể được xem là "tập trung sự nghiệp", trong khi phụ nữ cùng độ tuổi thường bị nhìn bằng ánh mắt thương hại hoặc nghi ngờ.
Chính sự khác biệt trong cách đánh giá ấy khiến cuộc tranh luận trở nên gay gắt. Và đôi khi những phụ nữ ở độ tuổi 28-35 thường bị gán cho hai từ "mất giá" - cách nói đầy tổn thương.
Từ "mất giá" vốn dùng cho hàng hóa, nay lại xuất hiện trong các cuộc bàn luận về phụ nữ. Điều này khiến nhiều người cho rằng phụ nữ đang bị đối xử như một món đồ có thời hạn sử dụng.
Giá trị của một con người liệu có thể được quyết định chỉ bằng tuổi tác và nhan sắc? Một phụ nữ 32 tuổi có thể đã trải qua nhiều năm học tập, xây dựng sự nghiệp, chăm sóc gia đình, vượt qua tổn thương và trưởng thành hơn trong suy nghĩ. Nhưng tất cả đôi khi bị phủ nhận chỉ vì cô ấy không còn ở tuổi 22.
Trong khi đó một mối quan hệ bền vững vốn cần nhiều hơn vẻ ngoài. Đó còn là sự tôn trọng, trách nhiệm, khả năng đồng hành và chia sẻ. Tuổi trẻ có thể tạo nên sức hút ban đầu, nhưng không phải yếu tố duy nhất giữ một cuộc hôn nhân lâu dài.
Bạn Ngọc Ngân, quê ở Phú Yên (cũ), vừa kết hôn ở tuổi 30 sau khi đã tốt nghiệp chương trình thạc sĩ. Cô cho rằng cuộc tranh luận về phụ nữ 28-35 có "mất giá" hay không có lẽ sẽ còn tiếp diễn.
"Ai cũng có thể lựa chọn yêu, kết hôn, sinh con hoặc sống độc thân theo cách mình muốn. Và giá trị của phụ nữ không nên bị quyết định bởi việc còn trẻ hay không. Bởi sau cùng, tình yêu không phải cuộc đấu giá nhan sắc. Và con người cũng không phải món hàng để đem ra định giá theo năm tháng", Ngọc Ngân bày tỏ.
Giữa những đô thị đang vươn mình mạnh mẽ, vẫn còn đó những "gờ cao" vô cảm tại các công trình công cộng đang tước đi quyền được hòa nhập cơ bản nhất của hàng triệu người khuyết tật.
Dù Luật Người khuyết tật, quy chuẩn xây dựng về tiếp cận đã có hiệu lực từ lâu, việc thực thi các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về xây dựng công trình đảm bảo người khuyết tật tiếp cận vẫn chưa thực sự hiệu quả.
Dạo quanh các tuyến phố chính của nơi tôi đang ở hay thậm chí là các trụ sở cơ quan hành chính, không khó để bắt gặp những hình ảnh trớ trêu. Một vỉa hè được lát đá hoa cương sang trọng nhưng lại thiếu đường dốc cho xe lăn, hay có đường lên nhưng không có đường xuống, gờ cao, khoảng cách xa không đúng quy chuẩn.
Một nhà vệ sinh công cộng gắn mác "hiện đại" nhưng lối vào lại hẹp hơn bề ngang một chiếc xe lăn tiêu chuẩn, không có đường lên cho người khuyết tật.
Một người khuyết tật vận động có thể phải luôn nhìn trước ngó sau nhờ người khiêng xe lăn khi đến trụ sở UBND phường xã, hay đi bệnh viện. Lúc đó, họ cảm giác mình như một gánh nặng. Chỉ một cái gờ xi măng nhỏ thôi cũng đủ để ngăn bước chân người khuyết tật vận động với thế giới bên ngoài.
Ngay đường lên cho người khuyết tật lại có một rãnh sâu thoát nước
Ở các công trình công cộng hiện còn tồn tại nhiều vấn đề về thiết kế, ngăn cản người khuyết tật vận động hòa nhập. Đó là đường dốc siêu dốc: có những công trình xây đường dốc cho xe lăn với độ dốc lên đến 300 hoặc 450. Đây không phải là lối đi, đây là một "cái bẫy" nguy hiểm. Theo quy chuẩn, độ dốc lý tưởng phải là 1/12.
Vỉa hè bị chiếm: Ngay cả khi vỉa hè có lối lên xuống thì việc hàng quán, xe máy bủa vây đã biến những nỗ lực tiếp cận này trở nên vô nghĩa.
Còn với hệ thống giao thông công cộng, xe buýt sàn thấp vẫn là một khái niệm xa xỉ tại nhiều tỉnh thành.
Việc thiếu vắng các hạng mục tiếp cận vật lý không đơn thuần là thiếu một lối đi. Khi thiết kế một công trình công cộng mà quên đi người khuyết tật, chúng ta đã vô tình gạt họ ra khỏi đời sống xã hội, tước đi quyền tự lập của họ.
Cần phải khẳng định mạnh mẽ rằng: Tiếp cận vật lý là quyền, không phải là sự ban ơn. Người khuyết tật có quyền được đi học, đi làm, đi khám bệnh và hưởng thụ văn hóa mà không cần phải phụ thuộc hoàn toàn vào sự giúp đỡ của người khác.
Một xã hội văn minh là một xã hội mà ở đó người yếu thế nhất vẫn có thể di chuyển tự do. Các địa phương cần có chế tài nghiêm khắc hơn đối với các công trình công cộng không tuân thủ quy chuẩn tiếp cận. Đã đến lúc các kiến trúc sư, các nhà thầu xây dựng và cơ quan quản lý phải đặt mình vào vị trí của người ngồi xe lăn trước khi đặt viên gạch đầu tiên.
Đừng để những "gờ nhỏ" tiếp tục ngăn cản những khát vọng lớn. Một lối đi bằng phẳng, một tay vịn đúng tầm, một thang máy có chữ nổi... không chỉ là những khối bê tông, sắt thép. Đó là sự thấu cảm, là sự công bằng và là thước đo lòng nhân ái của một cộng đồng.
Mong rằng, đã đến lúc chúng ta đo lường sự phát triển bằng nụ cười tự tin của người khuyết tật khi họ có thể tự mình lăn bánh vào những không gian công cộng.
