Theo Hãng tin Reuters, ngày 1-5, Bộ Tài chính Mỹ cảnh báo bất kỳ hãng tàu nào nộp phí cho Iran để đi qua eo biển Hormuz – bao gồm cả những khoản đóng góp từ thiện cho Hiệp hội Trăng lưỡi liềm đỏ Iran – đều có nguy cơ đối mặt với các lệnh trừng phạt.
Eo biển Hormuz là một trong những tuyến hàng hải chiến lược quan trọng nhất thế giới, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG).
Tehran trước đó đã đề xuất thu phí đối với tàu thuyền đi qua khu vực này, như một phần trong các đề nghị nhằm chấm dứt cuộc chiến với Israel và Mỹ.
Trong thông báo từ Văn phòng Kiểm soát Tài sản nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ, cơ quan này cho biết Washington đã nắm được việc Iran yêu cầu thanh toán để bảo đảm lộ trình an toàn qua eo biển.
OFAC đã khuyến cáo các doanh nghiệp rằng việc nộp phí có thể khiến họ đối mặt với rủi ro trừng phạt. Đến ngày 1-5, cơ quan này làm rõ rằng các khoản thanh toán được ngụy trang dưới hình thức từ thiện hoặc thực hiện gián tiếp cũng không được phép.
Bộ Tài chính Mỹ không cung cấp chi tiết về các quốc gia hay công ty cụ thể đã thực hiện những khoản thanh toán gián tiếp này. Tuy nhiên đã có báo cáo về ít nhất một trường hợp chi 2 triệu USD để một con tàu được phép đi qua eo biển.
Cảnh báo được đưa ra trong bối cảnh Iran vừa gửi đề xuất đàm phán mới nhất tới Mỹ thông qua Pakistan – động thái mở ra cơ hội giải quyết tình trạng bế tắc trong đàm phán hiện nay.
OFAC cho biết các yêu cầu từ phía Iran có thể bao gồm nhiều hình thức thanh toán như tiền pháp định, tài sản kỹ thuật số, bù trừ, hoán đổi không chính thức.
Ngoài ra còn có các khoản hiện vật khác, kể cả những đóng góp mang danh nghĩa từ thiện cho Hiệp hội Trăng lưỡi liềm đỏ Iran, Quỹ Bonyad Mostazafan hoặc các tài khoản của Đại sứ quán Iran.
“OFAC ban hành cảnh báo này nhằm lưu ý các cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước Mỹ về rủi ro trừng phạt khi thực hiện các khoản thanh toán nói trên hoặc yêu cầu sự bảo đảm từ chính quyền Iran để được lưu thông an toàn. Rủi ro này tồn tại bất kể phương thức thanh toán là gì”, thông báo nêu rõ.
OFAC cũng áp đặt các biện pháp trừng phạt mới đối với ba công ty trao đổi ngoại tệ của Iran, cho rằng các đơn vị này hỗ trợ thực hiện những giao dịch trị giá hàng tỉ USD mỗi năm.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuyên bố: “Chúng tôi sẽ kiên quyết nhắm vào khả năng tạo ra, vận chuyển và hồi hương nguồn tiền của chính quyền Iran, đồng thời truy đuổi bất kỳ ai hỗ trợ Tehran né tránh các lệnh trừng phạt”.
Đô đốc Brad Cooper, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), ngày 14/5 cho biết các đợt ném bom của Mỹ đã giáng một đòn mạnh vào quân đội và ngành công nghiệp quốc phòng của Iran, khiến năng lực của Tehran thực hiện các cuộc tấn công trong khu vực còn rất ít.
Ông Cooper từ chối đưa ra ước tính cụ thể về kho tên lửa và máy bay không người lái (UAV) còn lại của Iran, nhưng đã hạ thấp tầm quan trọng của chúng. Ông nói rằng quân đội Mỹ đã đạt được tất cả các mục tiêu trong chiến dịch không kích vào Iran. Ông cho biết ngành công nghiệp quốc phòng của Iran đã bị kéo lùi tới 90%.
"Tôi nói từ góc độ quân sự. Chúng tôi đã làm suy yếu đáng kể năng lực tên lửa, UAV và hải quân của họ. Chúng tôi đã làm rạn nứt hệ thống chỉ huy và kiểm soát của họ. Chúng tôi đã loại bỏ phần lớn chương trình không gian của họ. Theo mọi thước đo, họ đã bị suy yếu đáng kể trên tất cả các khía cạnh", ông Cooper nói với một ủy ban Thượng viện Mỹ.
"Năng lực quân sự của họ còn rất khiêm tốn, nếu không muốn nói là nhỏ, để tiếp tục các cuộc tấn công. Và tất nhiên, chúng tôi vẫn chuẩn bị tương ứng cho bất cứ tình huống nào”, ông Cooper cho biết thêm.
Ông nhấn mạnh, Iran không chỉ bị suy yếu về quân sự trong nước mà còn trên toàn khu vực Trung Đông rộng lớn hơn. Ông nói, Tehran không còn khả năng chuyển giao vũ khí và các nguồn lực khác cho các đồng minh chính trong khu vực gồm Hezbollah ở Li Băng, Houthi ở Yemen và Hamas ở Dải Gaza.
"Những con đường và phương thức chuyển giao đó đã bị cắt đứt", ông cho hay.
Những nhận định trên trái ngược với báo cáo trước đó các cơ quan tình báo Mỹ được truyền thông trích dẫn.
Theo các đánh giá tình báo, Iran vẫn duy trì năng lực đáng kể về tên lửa, UAV và tàu tấn công cỡ nhỏ. Những năng lực đó đã cho phép Iran tiếp tục tấn công các nước láng giềng, đặc biệt là UAE, và kiểm soát lưu thông ở eo biển Hormuz, một điểm nghẽn năng lượng toàn cầu quan trọng.
Báo cáo ước tính Iran hiện vẫn duy trì khoảng 70% số bệ phóng di động trên toàn quốc và giữ lại khoảng 70% kho tên lửa trước xung đột.
Kho dự trữ này bao gồm cả tên lửa đạn đạo - có thể nhắm mục tiêu vào các quốc gia khác trong khu vực - và một lượng nhỏ hơn tên lửa hành trình, có thể sử dụng để tấn công các mục tiêu tầm ngắn hơn trên bộ hoặc trên biển.
Dựa trên nhiều nguồn thu thập thông tin bao gồm ảnh vệ tinh và các công nghệ giám sát khác, các cơ quan tình báo quân sự cũng cho biết Iran đã khôi phục quyền tiếp cận khoảng 90% các cơ sở lưu trữ và phóng tên lửa ngầm trên toàn quốc. Các cơ sở này được đánh giá là có khả năng “hoạt động một phần hoặc hoàn toàn”.
Những đánh giá này làm dấy lên câu hỏi thực sự năng lực quân sự của Iran còn ở mức nào sau cuộc chiến kéo dài vài tháng qua với Mỹ và Israel và liệu cuộc xung đột còn kéo dài bao lâu.
Trong buổi điều trần, ông Cooper đã cố gắng tập trung vào các mục tiêu chiến thuật thay vì các mục tiêu chiến lược của cuộc chiến. Ông từ chối trả lời các câu hỏi về cách mở lại eo biển Hormuz, thu giữ các kho dự trữ uranium làm giàu cao của Iran hoặc kết thúc cuộc xung đột theo các điều khoản của Mỹ.
Giám đốc Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) Kash Patel ngày 8/4 cho biết nghi phạm rò rỉ thông tin cho báo chí là một cựu nhân viên Bộ Tư lệnh Tác chiến Đặc nhiệm Mỹ (SOCOM), từng hỗ trợ các lực lượng chiến đấu cấp cao nhất của quân đội. Tuy nhiên, FBI không công bố danh tính nghi phạm.
Tiêm kích đa năng F-15E của Mỹ bị bắn rơi ở Iran hôm 3/4, nhưng Bộ Quốc phòng Mỹ khi đó không công bố thông tin. NY Times và hàng loạt hãng tin khác ngay sau đó dẫn lời "quan chức Mỹ giấu tên" đăng tải thông tin này, cho biết một phi công đã được giải cứu, nhưng người còn lại đang mất tích trên lãnh thổ Iran.
Trong hơn hai ngày, chính phủ Mỹ liên tục từ chối xác nhận vụ tiêm kích F-15E bị bắn rơi, cũng như thông tin về một phi công mất tích, bất chấp hàng loạt bản tin từ truyền thông Mỹ cũng như Iran.
Trong họp báo ở Nhà Trắng hôm 6/4, Tổng thống Trump cho biết chính phủ đang ráo riết truy tìm nghi phạm làm lộ tin F-15 bị bắn rơi, đồng thời gây sức ép lên cơ quan báo chí được cho là bên đầu tiên đăng thông tin, cảnh báo khả năng phạt tù phóng viên với lý do đe dọa đến an ninh quốc gia.
Ông Trump cho rằng vụ rò rỉ đã đẩy phi công và lực lượng ứng cứu vào tình thế nguy hiểm. "Khi thông tin bị lộ, lập tức cả Iran đều biết có một phi công đang ở đâu đó trên lãnh thổ của họ. Chiến dịch trở nên phức tạp hơn nhiều", ông Trump nói, cho biết Iran đã "treo thưởng rất lớn" cho người bắt được phi công gặp nạn.
Chiến dịch giải cứu phi công F-15 là một trong những chiến dịch tìm kiếm cứu nạn táo bạo và tốn kém nhất lịch sử quân đội Mỹ, với hàng trăm binh sĩ, lính đặc nhiệm cùng hàng chục máy bay tham gia. Khi tiến hành, quân đội Mỹ đã ném bom dữ dội vào khu vực để ngăn lực lượng Iran tiếp cận dãy núi ở Isfahan, nơi phi công đang ẩn nấp.
Sau khi giải cứu được phi công, họ rút về sân bay dã chiến để rời Iran. Tuy nhiên, hai vận tải cơ đặc nhiệm MC-130J gặp sự cố không thể cất cánh, khiến Mỹ phải điều máy bay dự bị tới sơ tán quân nhân theo từng đợt và phá hủy những chiếc máy bay gặp sự cố.
Lầu Năm Góc cho biết không có trường hợp thiệt mạng trong chiến dịch giải cứu, nhưng lực lượng hứng chịu nhiều tổn thất về khí tài.
Reuters dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên cho biết các đơn vị đặc nhiệm đã phá hủy 6 máy bay, gồm hai vận tải cơ MC-130J và 4 trực thăng, trước khi rời đi để ngăn chúng rơi vào tay Iran. Trong khi đó, quân đội Iran tuyên bố lực lượng nước này đã bắn hạ hai trực thăng và một máy bay vận tải C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ.
Hai trực thăng cứu nạn chiến đấu HH-60W Jolly Green II cũng trúng hỏa lực Iran, khiến ít nhất một quân nhân bị thương, nhưng đã hạ cánh an toàn ở lãnh thổ đồng minh của Mỹ. Chưa rõ mức độ hư hại của chúng.
Giám đốc FBI cũng đăng thông điệp cảnh báo những hành động rò rỉ thông tin trong tương lai. "Hãy coi đây như một thông điệp tới những người có thể làm lộ thông tin: Chúng tôi đang điều tra, và sẽ bắt các người. FBI sẽ không dung thứ cho những kẻ tìm cách phản bội đất nước và đẩy người Mỹ vào hiểm cảnh", ông Patel viết trên X.
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đã trở thành người đứng đầu Lầu Năm Góc đầu tiên trong nhiều thập niên tháp tùng một tổng thống đương nhiệm trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc. Điều này đánh dấu sự khác biệt hiếm thấy so với thông lệ ngoại giao lâu nay.
Theo Nhà Trắng, ông Hegseth đã lên chuyên cơ Không lực Một tới Bắc Kinh cùng Tổng thống Mỹ Donald Trump vào chiều 12/5 (giờ địa phương).
Ông Trump dự kiến sẽ tiến hành các cuộc hội đàm song phương với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào ngày 14 và 15/5.
Theo thống kê của báo South China Morning Post, đây là lần đầu tiên kể từ chuyến thăm của cựu Tổng thống Mỹ Richard Nixon năm 1972 mà một nhà lãnh đạo Mỹ thăm Trung Quốc có Bộ trưởng Quốc phòng tháp tùng.
Đây cũng sẽ là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của ông Hegseth kể từ khi nhậm chức, đồng thời là chuyến thăm đầu tiên của một Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ tới Trung Quốc trong gần 8 năm.
Các Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ trước đây thường sắp xếp các chuyến thăm Trung Quốc như những chuyến công du riêng biệt.
Người đứng đầu Lầu Năm Góc gần đây nhất tới Trung Quốc là ông James Mattis vào tháng 6/2018, khi ông gặp Chủ tịch Tập Cận Bình.
Hiện vẫn chưa rõ liệu ông Hegseth có gặp riêng Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân tại Bắc Kinh hay không. Hai người mới gặp trực tiếp một lần, bên lề Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN Mở rộng tại Malaysia ngày 31/10 năm ngoái.
Chưa đầy 2 tháng sau đó, các quan chức quốc phòng cấp cao của hai nước gặp nhau tại Washington, dấu hiệu mới nhất cho thấy liên lạc quân sự song phương đang được nối lại.
Vì vậy, giới quan sát đang trông chờ xem chuyến công du Bắc Kinh của ông Hegseth có dẫn tới sự tăng cường rộng rãi hơn nữa trong các trao đổi quân sự cấp cao giữa 2 bên hay không.
Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình được cho là sẽ thảo luận về nhiều vấn đề như thương mại, Iran, Đài Loan, trí tuệ nhân tạo và vũ khí hạt nhân khi họ cân nhắc việc gia hạn một thỏa thuận khoáng sản quan trọng.
Lãnh đạo của 2 nền kinh tế lớn nhất thế giới sẽ tổ chức các cuộc hội đàm trực tiếp đầu tiên sau hơn 6 tháng trong bối cảnh họ cố gắng ổn định các mối quan hệ đang bị căng thẳng bởi thương mại, cuộc chiến Mỹ - Iran cùng các lĩnh vực bất đồng khác.
Các quan chức cho biết Mỹ và Trung Quốc được cho là sẽ đồng ý thành lập các diễn đàn để thúc đẩy thương mại và đầu tư lẫn nhau, trong khi Trung Quốc dự kiến sẽ công bố các đơn mua hàng liên quan đến máy bay Boeing, nông nghiệp và năng lượng của Mỹ.
Cuộc gặp gần đây nhất giữa ông Trump và ông Tập diễn ra vào tháng 10 năm ngoái tại Hàn Quốc. Vào thời điểm đó, hai bên nhất trí tạm dừng cuộc chiến thương mại, trong đó Mỹ áp đặt thuế quan đối với hàng hóa Trung Quốc và Bắc Kinh dọa hạn chế nguồn cung cấp đất hiếm toàn cầu.
Các nguồn tin nói rằng thỏa thuận, được ký kết vào mùa thu năm ngoái và vẫn còn hiệu lực, cuối cùng sẽ được gia hạn.
