Cuối năm 2017, con trai chị Bảo Yến sốt cao. Lúc đó, người mẹ là nhân viên kế toán, đang bận quyết toán sổ sách, còn chồng đi công tác xa. Trong tình huống khẩn cấp, mẹ chồng chị cầm lái xe máy, mẹ đẻ bế cháu đưa thẳng vào bệnh viện. Trở về nhà, nhìn hai người mẹ phờ phạc, chị nhận ra mình đang để họ bước vào hành trình “nuôi con mọn” lần nữa. Ý định sinh thêm con khép lại.
Chị Yến kết hôn năm 2013 và sinh con đầu lòng một năm sau. Khi bé ba tháng tuổi, chị quay lại công việc. Dù hai bên nội ngoại sống cùng chung cư ở phường An Lạc, việc chăm con không dễ san sẻ. Bé ốm đau liên tục, bên nội phải lo cho hai cháu nhỏ khác, mẹ đẻ không thể gánh vác hết. Chị trở nên ít nói, dễ kích động, cảm giác tách khỏi mọi người. Ban ngày làm việc trong trạng thái kiệt sức, về nhà lại căng thẳng, nhiều lần không kiểm soát được cảm xúc với chồng con.
Khi con vào lớp 1, tình hình dần cải thiện, vợ chồng chị Yến tính chuyện sinh thêm nhưng nhận ra gánh nặng tài chính trở thành rào cản. Hiện tại, vợ chồng thu nhập khoảng 45 triệu mỗi tháng, nhưng chi phí nuôi một con chiếm khoảng 15 triệu đồng, tương đương 35% thu nhập gia đình.
Chị Yến cho biết mỗi tháng tiền học phí và bán trú của con là 5 triệu đồng, cùng 500.000 đồng các khoản trường lớp. Tiền ăn sáng tốn 30.000-40.000 đồng và bữa chiều tối khoảng 100.000 đồng mỗi ngày. Gia đình dành 2 triệu đồng cho việc đi chơi, ăn uống và 2 triệu đồng cho quần áo, tập vở, bảo hiểm (chia đều cho các tháng).
“Nếu sinh bé thứ hai, chi phí này tăng gần gấp đôi, quá khả năng của vợ chồng tôi”, chị nói. “Thà một con nhưng đảm bảo chất lượng sống, vì người lớn có thể nhịn chứ trẻ nhỏ không thể thiếu thốn”.
Tại TP HCM, số con trung bình của một phụ nữ trong độ tuổi sinh sản là 1,51, tăng nhẹ so với mức 1,43 của năm trước nhưng vẫn ở mức thấp kéo dài. Theo Chi cục Dân số TP HCM, mức sinh này dưới xa ngưỡng thay thế 2,1 con, gây áp lực lớn lên hệ thống an sinh tương lai.
Tiến sĩ Phạm Thị Thúy, giảng viên Học viện Chính trị khu vực II, nhận định xu hướng phụ nữ đô thị 25-40 tuổi chọn sinh một con đang gia tăng. Quyết định này là kết quả từ những thay đổi cấu trúc xã hội, trong đó áp lực kinh tế là rào cản lớn nhất, chi phí nuôi dạy trẻ ngày càng đắt đỏ.
Nghiên cứu công bố hồi giữa 2025 của Numbeo – nền tảng chuyên về giá cả và chi phí sinh hoạt toàn cầu, cho thấy một gia đình bốn người tại TP HCM cần khoảng 44 triệu đồng mỗi tháng.
Chi phí nuôi dạy trẻ đang tạo áp lực lớn trong bối cảnh mức sống tại TP HCM thuộc nhóm cao nhất cả nước. Các nghiên cứu của Đại học Kinh tế TP HCM (UEH) dựa trên Khảo sát mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS) của Tổng cục Thống kê cho thấy ở bậc tiểu học, dù học sinh trường công lập được miễn học phí theo chính sách phổ cập giáo dục, phụ huynh vẫn phải chi thêm nhiều khoản dịch vụ theo quy định như tiền bán trú, học phẩm và hoạt động ngoại khóa. Tổng chi phí học tập tại nhiều trường công lập vì vậy dao động khoảng 3 đến 7 triệu đồng mỗi tháng, tùy mô hình trường. Khi cộng thêm chi phí dinh dưỡng, y tế và học kỹ năng, tổng chi phí nuôi một đứa trẻ tại TP HCM thường ở mức 8 đến 15 triệu đồng mỗi tháng. Mức chi này tăng mạnh nếu gia đình chọn trường tư, trường quốc tế hoặc đầu tư thêm chương trình ngoài chính khóa.
Trên bình diện quốc tế, gánh nặng này cũng đang là “nút thắt” kéo giảm mức sinh của nhiều nền kinh tế. Báo cáo của Viện Nghiên cứu Dân số YuWa chỉ ra Hàn Quốc là quốc gia tốn kém nhất thế giới để nuôi một đứa trẻ, với chi phí cao gấp 7,79 lần GDP bình quân đầu người. Tại Mỹ, viện Brookings ước tính chi phí này đã vượt 300.000 USD cho một trẻ dưới 17 tuổi do lạm phát.
Theo bà Thúy, bên cạnh yếu tố chi phí nuôi con, nhiều phụ nữ không dám sinh thêm bởi thị trường lao động chưa tạo cơ hội cho phụ nữ vừa sinh con vừa phát triển sự nghiệp. Với nhóm người có học vấn cao, việc có thêm con thường đồng nghĩa với lộ trình thăng tiến bị bỏ dở. Nhiều bà mẹ hiện đại còn lo ngại về chất lượng dịch vụ xã hội. Các nhu cầu về trường lớp, an toàn thực phẩm và y tế hiện chưa đáp ứng được kỳ vọng.
Việc chuyển sang mô hình gia đình hạt nhân khiến các cặp vợ chồng mất đi mạng lưới hỗ trợ từ ông bà. Khi sự giúp đỡ từ người thân trở thành điều xa xỉ, mọi áp lực chăm sóc dồn hết lên vai người mẹ. “Lựa chọn sinh một con trở thành giải pháp an toàn để họ bảo toàn chất lượng sống”, bà Thúy nói.
Chị Bảo Yến kể từng chứng kiến những gia đình “rơi từ tầng lớp trung lưu xuống nhóm khó khăn” do sinh con thứ hai. Một người bạn của chị từng phải vay mượn để xoay xở khi sinh thêm con ngoài kế hoạch. Một người khác ở Phan Rí Cửa (Bình Thuận), từng là kỹ sư IT, nghỉ việc 10 năm chăm hai con và không thể quay lại thị trường lao động. “Tôi chọn không đi vào con đường đó”, Yến nói.
Đó cũng là lý do Minh Hạnh, 29 tuổi, quê Bình Dương, thường cười khi bạn bè khuyên sinh thêm để nhận hỗ trợ từ thành phố. “Không ai sinh con chỉ để nhận 5 triệu đồng”, chị nói.
Vợ chồng chị đón con đầu lòng năm 2022. Chồng làm thiết kế đồ họa, chị từng làm marketing nhưng chấp nhận ở nhà làm hậu phương. Nội ngoại ở cách 40 km nên vợ chồng tự xoay xở. Chị thường thức trắng đêm khi con ốm, đến việc mua cháo cũng phải nhờ người trông con giúp. Trở ngại lớn nhất của Hạnh là sự tự ti về công việc sau 5 năm nghỉ chăm con và dịch bệnh, kỹ năng dần tụt hậu giữa thị trường cạnh tranh khắc nghiệt.
Chuyên gia Phạm Thị Thúy cho rằng mức sinh dưới ngưỡng thay thế kéo dài đang để lại nhiều hệ quả. Đầu tiên là già hóa dân số, lực lượng lao động thu hẹp, tạo gánh nặng cho thế hệ trẻ. Những gia đình một con dễ khiến người cao tuổi sống một mình khi con cái đi làm xa, gia tăng nguy cơ cô đơn. Trẻ em thiếu tương tác với anh chị em dễ chịu kỳ vọng lớn, tạo thêm căng thẳng cho cả phụ huynh và trẻ.
Về chính sách, chuyên gia đánh giá các quy định hiện nay chưa đủ. Cần cải cách chế độ thai sản cho nam giới, tăng cường các lớp kỹ năng tiền hôn nhân và cải thiện chất lượng dịch vụ công thay vì chỉ dừng ở việc miễn phí y tế, giáo dục.
Cuối năm ngoái, chị Yến mở một sổ tiết kiệm cho tuổi già của mình. Là con một trong gia đình có cha mẹ ly hôn, chị hiểu cảm giác một mình gánh vác trách nhiệm. “Khoản tiết kiệm là cách tôi tự lo cho bản thân, không tạo gánh nặng cho con sau này”, chị nói.
Năm 2024, Sarah Dallas tốt nghiệp tiến sĩ ngành Kỹ thuật sinh học tại Đại học Edinburgh, Scotland. Thời điểm đó, khoản nợ sinh viên của cô lên tới 76.000 bảng, bao gồm khoản vay ban đầu và lãi.
Sarah nộp hơn 200 đơn ứng tuyển cho nhiều vị trí trong suốt 16 tháng, từ nhân viên mới đến chuyên gia cao cấp, thậm chí cả thực tập không lương. Khoảng 90% nhà tuyển dụng không phản hồi. Với 10% còn lại, cô được phỏng vấn ba lần và đều bị từ chối do "quá đủ tiêu chuẩn" cho vị trí thấp, nhưng "thiếu kinh nghiệm" cho vai trò cao hơn. "Việc bị từ chối liên tục khiến tôi có cảm giác như mắc kẹt trong một hố đen", Sarah Dallas nói.
Để duy trì cuộc sống, cô làm biên tập viên tự do cho một tạp chí khoa học với thu nhập 600 bảng mỗi tháng, đồng thời vay thấu chi 8.000 bảng. Đến cuối năm 2025, cô mới nhận công việc đầu tiên là kỹ thuật viên phòng thí nghiệm với mức lương 28.500 bảng mỗi năm.
Hiện tại, thu nhập chính của cô khoảng 1.800 bảng mỗi tháng. Tuy nhiên, chỉ riêng tiền thuê nhà (1.025 bảng), hóa đơn (500 bảng) và trả nợ thấu chi (300 bảng) đã lên tới 1.825 bảng.
Sarah phải tiếp tục làm thêm tự do khoảng 40 giờ mỗi tháng. Khoản thu nhập phụ 600 bảng giúp cô chi trả tiền ăn uống, đi lại và tiết kiệm được 50 bảng. Cô cho biết mỗi tháng đóng 37 bảng cho khoản nợ học phí và đến nay mới trả được 95 bảng.
"Tôi không nghĩ cuộc sống ở tuổi 32 lại như vậy. Thu nhập chính dành hết cho các hóa đơn, còn công việc làm thêm mới giúp tôi tồn tại", cô cho biết.
Tình trạng "thừa tiêu chuẩn nhưng thiếu kinh nghiệm" đang là nghịch lý với nhiều người có bằng tiến sĩ tại Anh. Theo khảo sát do Times Higher Education trích dẫn, 42% tiến sĩ tại nước này tiếp tục làm việc trong môi trường học thuật sau một năm tốt nghiệp. Số còn lại chuyển sang khối doanh nghiệp nhưng gặp rào cản vì chưa từng đi làm.
Báo cáo "Kỹ năng người trưởng thành" của OECD năm 2025 cũng chỉ ra Anh nằm trong nhóm có tỷ lệ lao động làm việc không phù hợp trình độ cao nhất khối, khoảng 37%. Điều này khiến thu nhập trung bình của họ giảm 18% so với người làm đúng chuyên môn.
Tiến sĩ Isaiah Hankel, chuyên gia tư vấn nghề nghiệp, tác giả cuốn The Power of a PhD, nhận định rào cản không nằm ở tấm bằng, mà ở cách ứng viên định vị bản thân. Ông cho biết nhiều tiến sĩ viết hồ sơ theo hướng nghiên cứu, trong khi doanh nghiệp cần bản tóm tắt ngắn gọn, tập trung vào kỹ năng làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, phân tích dữ liệu và quản lý dự án.
Ông khuyên người tìm việc cần nhanh chóng bù đắp kinh nghiệm thực tế qua các dự án ngắn hạn, thực tập, công việc tự do hoặc hoạt động tình nguyện. Việc có thêm trải nghiệm thực tế trong vài tháng sẽ giúp lấp đầy khoảng trống kinh nghiệm mà các nhà tuyển dụng lo ngại.
Những thói quen ăn uống tưởng như bình thường đôi khi lại tiềm ẩn rủi ro lớn cho sức khỏe, thậm chí có thể dẫn đến các tình huống nguy hiểm nếu kết hợp thực phẩm sai cách. Thực tế đã ghi nhận không ít trường hợp phải nhập viện vì những sai lầm trong chế độ ăn mà nhiều người vẫn vô tình lặp lại hằng ngày, điển hình là một trường hợp ở Trung Quốc khi một người phụ nữ rơi vào tình trạng nguy kịch sau khi ăn sầu riêng rồi uống rượu.
Một buổi tụ tập tưởng chừng bình thường đã biến thành tình huống nguy hiểm khi một người phụ nữ ở Trung Quốc bất ngờ rơi vào suy hô hấp, phải nhập viện cấp cứu sau khi ăn sầu riêng rồi uống rượu trắng.
Được biết người phụ nữ giấu tên ở tỉnh Phúc Kiến đã ăn hai miếng sầu riêng lớn và uống khoảng 200 ml rượu trắng trong lúc gặp gỡ bạn bè. Không lâu sau đó, cơ thể bà bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đỏ bừng vùng mặt và cổ, kèm theo nổi mề đay lan rộng khắp người, theo HK01.
Tình trạng nhanh chóng trở nên nghiêm trọng, buộc bà phải được đưa đi cấp cứu khẩn cấp. Khi nhập viện, bệnh nhân trong tình trạng tức ngực, khó thở và có dấu hiệu lú lẫn, độ bão hòa oxy trong máu chỉ còn 78%. Các bác sĩ chẩn đoán đây là trường hợp suy hô hấp do phản ứng kiểu disulfiram. Sau điều trị tích cực, bệnh nhân hiện đã qua cơn nguy hiểm.
Trao đổi với Đài truyền hình Quảng Đông, bác sĩ Gan Juan, công tác tại Bệnh viện trực thuộc số 3 Đại học Y Quảng Châu (cơ sở Bạch Vân), cho biết việc ăn sầu riêng kết hợp uống rượu không đơn thuần gây "nóng trong" hay dị ứng thông thường, mà liên quan đến phản ứng hóa học trong cơ thể.
Theo bác sĩ, sầu riêng chứa nhiều hợp chất lưu huỳnh có thể ức chế enzyme phân giải acetaldehyde tại gan. Khi kết hợp với rượu, quá trình chuyển hóa bị rối loạn, khiến acetaldehyde tích tụ trong cơ thể, gây ra phản ứng giống disulfiram – tương tự như khi uống rượu cùng một số loại thuốc kháng sinh.
Hậu quả có thể bao gồm đỏ bừng mặt, khó thở, rối loạn nhịp tim, co thắt đường hô hấp. Trong trường hợp nặng, tình trạng này có thể dẫn tới suy hô hấp, suy tuần hoàn và đe dọa tính mạng.
Từ trường hợp này bác sĩ Gan Juan khuyến cáo không nên uống rượu trong vòng 24 giờ trước và sau khi ăn sầu riêng. Với những người có nguy cơ cao như người mắc bệnh gan, tim mạch, tiểu đường hoặc cơ địa dị ứng, thời gian kiêng nên kéo dài khoảng ba ngày để đảm bảo an toàn.
Ông cũng lưu ý mức độ phản ứng còn tùy thuộc từng cơ địa, lượng rượu tiêu thụ, độ chín của sầu riêng và số lượng ăn vào.
Ngoài rượu, các chuyên gia cũng khuyến cáo không nên kết hợp sầu riêng với một số thực phẩm như đồ cay nóng (thịt bò, thịt cừu), trái cây tính nóng như vải và nhãn, nước ngọt có ga, sữa và sản phẩm từ sữa, măng cụt khi ăn quá nhiều, cũng như các loại hải sản có tính hàn như cua. Đặc biệt, những sự kết hợp này có thể khiến cơ thể dễ bị đầy bụng, rối loạn tiêu hóa, tăng đường huyết hoặc gây áp lực lên gan và hệ tiêu hóa.
Chuyên gia khuyến cáo, chỉ nên ăn 2-3 múi sầu riêng mỗi lần (tương đương khoảng 150-300 calo) và tối đa 1-2 lần mỗi tuần. Không nên ăn sầu riêng khi đói, trước khi đi ngủ hoặc ngay sau bữa ăn chính. Đặc biệt, nên hạn chế ăn sầu riêng lạnh, cấp đông nếu có hệ tiêu hóa yếu.
Rượu, cà phê. Kết hợp sầu riêng với rượu có thể gây sốc nhiệt, rối loạn tim mạch. Uống cà phê sau khi ăn sầu riêng có thể gây ngộ độc do tương tác giữa các hợp chất sulfur và caffeine.
Thịt đỏ, hải sản, thực phẩm cay nóng. Các thực phẩm này khi ăn cùng với sầu riêng làm tăng nguy cơ đầy hơi, nóng trong, tăng cholesterol xấu và gây khó tiêu.
Người thừa cân, béo phì: Sầu riêng chứa nhiều calo, dễ gây tăng cân nếu ăn thường xuyên hoặc ăn nhiều, nên cần hạn chế.
Người mắc bệnh thận, tim mạch, huyết áp cao: Hàm lượng kali cao trong sầu riêng có thể gây rối loạn nhịp tim nếu tích tụ trong cơ thể, đặc biệt nguy hiểm với người suy thận.
Phụ nữ mang thai và người cao tuổi: Dù chứa một số dưỡng chất có lợi, sầu riêng có tính nóng, dễ gây đầy bụng, khó tiêu, vì vậy nên ăn hạn chế, đặc biệt với người già hệ tiêu hóa yếu.
Người đang bị nóng trong, viêm nhiễm hoặc bệnh da liễu: Những trường hợp như mụn nhọt, sốt, ho khan, viêm họng, táo bón… nên kiêng hoặc hạn chế ăn sầu riêng để tránh làm tình trạng nặng hơn.gười đang bị mụn nhọt, cảm sốt, ho khan, viêm thanh quản, táo bón, trĩ… nên kiêng ăn.
Sarah Danh, 27 tuổi và Luke Gradl, 28 tuổi, kết hôn hôm 21/3 tại Spring Branch, bang Texas (Mỹ).
Chú rể Luke cho biết đây là đám cưới trong mơ của cả hai, trong đó cô dâu Sarah đã dành hơn một năm chuẩn bị tỉ mỉ từng chi tiết.
Ngay sau lễ cưới, cặp vợ chồng mới cưới tới Tokyo (Nhật Bản) để hưởng tuần trăng mật kéo dài 16 ngày. Tuy nhiên, chỉ tới ngày thứ hai của chuyến đi, mọi thứ bất ngờ biến chuyển theo hướng tồi tệ.
“Khi tới khách sạn chiều 8/4, cô ấy cảm thấy không khỏe nên chúng tôi quyết định nghỉ ngơi vì còn rất nhiều thời gian ở Nhật”, Luke nhớ lại.
Chỉ sau một ngày, tình hình chuyển theo chiều hướng xấu rất nhanh. Cô được chồng đưa tới bệnh viện lúc nửa đêm. Sau đó Sarah phải nhập khoa cấp cứu rồi chuyển thẳng vào phòng chăm sóc đặc biệt vì sức khỏe suy giảm đe dọa tính mạng.
Theo Luke, vợ anh xuất hiện hàng loạt triệu chứng nghiêm trọng như vàng da, nôn ói, sốt, đau nhức cơ thể và bệnh não gan ở mức cực kỳ nghiêm trọng.
Tình trạng của vợ khiến anh hoàn toàn sốc vì trong lễ cưới trước đó, Sarah không hề có dấu hiệu bất thường nào về sức khỏe.
Trước đó, cô là y tá khoa sản tại bệnh viện ở thành phố San Antonio, bang Texas. Cô tốt nghiệp chưa đầy 2 năm và dành phần lớn thời gian để chăm sóc bệnh nhân trước khi bản thân rơi vào hoàn cảnh nguy kịch.
Sau khi nhập viện, cô được chẩn đoán suy gan cấp cùng nhiều biến chứng nguy hiểm. Vài tuần sau khi nhập viện, cô gái gốc Việt được sắp xếp chuyến bay y tế khẩn cấp để trở về Mỹ.
Trong suốt khoảng thời gian vợ nguy kịch nơi đất khách, Luke gần như một mình xoay xở mọi việc. Anh cho biết viện phí tại Nhật phải được thanh toán đầy đủ trước khi bệnh nhân được xuất viện, khiến gia đình phải lập trang GoFundMe để kêu gọi hỗ trợ tài chính.
Khi trở về Texas vào ngày 21/4, Sarah vẫn trong tình trạng hôn mê. Các bác sĩ phát hiện cô bị tổn thương não nghiêm trọng ở cả hai bán cầu và cảnh báo gia đình rằng, cô có thể sẽ không bao giờ tỉnh lại hoặc hồi phục bình thường.
Quá trình phục hồi như phép màu
Tuy nhiên cô dâu trẻ đã phục hồi ngoài dự đoán của giới y khoa.
Mới đây vào ngày 11/5, chú của cô đã chia sẻ thông tin mới nhất. Đó là khoảnh khắc cô tỉnh táo, tươi cười trên giường bệnh. Nhiều người gọi sự phục hồi này giống như phép màu.
"Sức khỏe của con bé tiến triển nhanh hơn tất cả dự đoán. Gia đình vô cùng biết ơn sự chăm sóc tận tình của đội ngũ y bác sỹ", chú ruột của cô nói.
Theo gia đình, hiện cô có thể nhận ra, ghi nhớ và giao tiếp với những người xung quanh. Gan của cô ở trạng thái ổn định, dù vẫn còn một số biến động trong dự đoán của bác sỹ.
Dù hồi phục tích cực, hành trình phía trước của Sarah vẫn còn dài. Theo đại diện gia đình, cô sẽ được chuyển tới trung tâm phục hồi chức năng ở Houston để tiếp tục vật lý trị liệu và phục hồi nhận thức chuyên sâu.
Đại diện gia đình cũng chia sẻ, họ rất biết ơn tất cả những người đã cầu nguyện và động viên gia đình suốt thời gian qua. Thời gian tới, gia đình sẽ tiếp tục đồng hành với sự lạc quan vào chặng đường phía trước.
