Là một trong những người đầu tiên “thắp lửa” cho chương trình Tiếp sức mùa thi, ông Bùi Đặng Dũng, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Tài chính, Ngân sách của Quốc hội; nguyên Bí thư T.Ư Đoàn, Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam đã kể lại những câu chuyện đầy cảm động.
“Chương trình Tiếp sức mùa thi là sự kế tiếp của những hoạt động thanh niên tình nguyện đã có từ trước”, ông Dũng bắt đầu câu chuyện, giọng nói trầm ấm đưa người nghe quay về cuối những năm 90.
Khi đó, vào khoảng cuối năm 1996, đầu năm 1997, ông về nhận nhiệm vụ Trưởng ban Thanh niên trường học T.Ư Đoàn kiêm Phó chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam.
Đó là thời kỳ mà mỗi mùa thi đại học là một “cuộc di dân” khổng lồ và đầy vất vả. Hàng vạn sĩ tử cùng người nhà từ khắp các tỉnh lẻ đổ về những thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM với bao lo toan, bỡ ngỡ.
“Tôi thấy mỗi kỳ thi, các bạn sinh viên, học sinh và gia đình vất vả vô cùng”, ông Dũng nhớ lại. Hình ảnh những bậc phụ huynh khắc khổ, những sĩ tử mệt mỏi, lạc lõng giữa thành phố xa lạ đã thôi thúc những người làm công tác Đoàn, Hội phải hành động.
Theo ông Dũng, Tiếp sức mùa thi không phải là một phát kiến đột ngột mà là sự kết tinh, nâng tầm những hoạt động tự phát đã nhen nhóm từ trước trong sinh viên các trường đại học. Những đốm lửa đầu tiên được thắp lên từ chính các cơ sở, đặc biệt là từ phong trào thanh niên tình nguyện của Thành đoàn TP.HCM.
Các trường đại học như Sư phạm 1 Hà Nội, Khoa học xã hội và nhân văn, Bách khoa TP.HCM… đã có những đội, nhóm sinh viên tự tổ chức tìm nhà trọ giá rẻ, chở thí sinh đi thi, phát nước uống, bản đồ miễn phí. Đó là những hành động giản dị, xuất phát từ sự đồng cảm “người đi trước giúp người đi sau”.
Nhiệm vụ của T.Ư Đoàn và Hội Sinh viên lúc bấy giờ là hệ thống hóa những đốm lửa nhỏ lẻ ấy, thổi bùng lên thành một ngọn đuốc lớn, đưa chúng trở thành một nội dung quan trọng trong chiến dịch “Mùa hè xanh” rộng lớn. Từ đó đã ra đời chương trình Tiếp sức mùa thi.
Ký ức của ông Dũng không chỉ là những dấu mốc về tổ chức, mà còn là những câu chuyện đời thường cảm động, những chi tiết đã làm nên “linh hồn” của phong trào.
Một trong những kỷ niệm sâu sắc nhất là câu chuyện với các bác xe ôm. Ban đầu, khi những đội áo xanh xuất hiện ở bến xe, các bác xe ôm tỏ ra nghi ngại, thậm chí khó chịu vì nghĩ đây là “đám sinh viên ra tranh khách”. Nhưng khi thấy các bạn trẻ không quản nắng mưa, tận tình hướng dẫn, đưa đón thí sinh miễn phí, sự nghi ngờ dần tan biến.
“Chính sự chân thành của các bạn đã cảm hóa được họ. Dần dần, nhiều bác xe ôm không chỉ không “bắt chẹt” sĩ tử mà còn chung tay hỗ trợ, có người chở miễn phí, có người lấy giá rẻ. Màu áo xanh đã lan tỏa lòng tốt, kết nối những con người xa lạ bằng sự tử tế”, ông Dũng xúc động nhớ lại.
Một câu chuyện khác cho thấy tác động xã hội sâu sắc của chương trình. Phụ huynh từ các vùng quê lên thành phố thường mang tâm lý e dè, lo sợ bị lừa gạt. Khi được sinh viên tình nguyện tiếp cận, họ vô cùng ngỡ ngàng.
“Họ không tin được là có những hoạt động như vậy. Nhiều người cứ nắm tay chúng tôi mà nói ‘ơn Đảng, ơn Chính phủ”, ông Dũng kể. Đối với họ, hình ảnh những thanh niên tình nguyện tận tụy giúp đỡ đã tạo cho họ sự ấm áp và yên tâm khi đến những thành phố lớn.
“Khi ấy, 1 thí sinh đi thi có khi cả gia đình 2 – 3 người phải đi theo hỗ trợ, nhưng khi đến thành phố được các tình nguyện viên giúp đỡ, có gia đình đã yên tâm trở về quê, chỉ 1 người ở lại hỗ trợ thí sinh”, ông Dũng cho biết.
Bản thân lực lượng tình nguyện cũng là một câu chuyện đáng nhớ. Ông Dũng kể khi đó để được tuyển vào tham gia chương trình là rất khó. Họ phải là những lực lượng tinh tú, ưu tú được tuyển chọn kỹ lưỡng.
Ông còn nhớ hình ảnh cán bộ Đoàn trường Đại học Sư phạm 1 Hà Nội đã rèn luyện đội tình nguyện viên bằng cách yêu cầu đi bộ từ trường (ở Cầu Giấy) lên tận cầu Thăng Long để thử thách sức bền và ý chí.
“Tinh thần đó cho thấy, để khoác lên mình màu áo xanh, các bạn trẻ phải có đủ sức khỏe, kỹ năng và trên hết là một trái tim nhiệt huyết”, ông Dũng chia sẻ.
Ông Dũng cũng không thể quên những khoảnh khắc lắng đọng đầy xúc động đã trở thành biểu tượng của chương trình Tiếp sức mùa thi. Đó là hình ảnh một sĩ tử bước ra từ phòng thi, gương mặt đẫm nước mắt vì làm bài không tốt. Ngay lập tức, những tình nguyện viên áo xanh đã chạy đến, trao cho bạn một cái ôm thật chặt và lời động viên chân thành, xoa dịu đi nỗi thất vọng.
Không chỉ có những cái ôm, trước mỗi buổi thi, cả một đội hình áo xanh lại đồng thanh hô vang khẩu hiệu, tiếp thêm sức mạnh tinh thần cho các sĩ tử: “Bình tĩnh, tự tin, giành chiến thắng!”.
Những hành động ấy, dù nhỏ bé, nhưng đã trở thành nguồn động lực to lớn, giúp các thí sinh vững tin hơn khi bước vào “trận chiến” quan trọng của cuộc đời mình.
Theo ông Dũng, giai đoạn 1997 – 2000 là thời kỳ “sơ khai”, nhưng bước ngoặt thực sự đến vào năm học 2000 – 2001. Đây là năm gắn với sự kiện “Chào đón thiên niên kỷ mới” và cũng là năm đầu tiên triển khai “Tháng Thanh niên”. Hai sự kiện lớn này đã tạo ra một cú hích mạnh mẽ, đưa Tiếp sức mùa thi từ một hoạt động trọng điểm trở thành một phong trào có sức lan tỏa toàn quốc.
Cùng thời điểm đó, sự hỗ trợ từ các doanh nghiệp như Unilever, Thiên Long với những chiếc ba lô, áo đồng phục, những cây bút… đã góp phần chuyên nghiệp hóa hình ảnh của chương trình. Phong trào không chỉ dừng lại ở các thành phố lớn mà còn được nhân rộng ra nhiều địa phương, nhờ lực lượng “Trí thức trẻ tình nguyện” mang mô hình này về các xã vùng sâu, vùng xa.
Trải qua hơn hai thập kỷ, Tiếp sức mùa thi đã không ngừng đổi mới để thích ứng với thực tiễn, từ việc hỗ trợ trong nhiều kỳ thi khác nhau (đại học, trung cấp, cao đẳng nghề…) đến việc tập trung vào kỳ thi tốt nghiệp THPT quốc gia như hiện nay. Nội dung hoạt động cũng được mở rộng, không chỉ là hỗ trợ đi lại, ăn ở mà còn chú trọng vào công tác tư vấn tâm lý, hướng nghiệp trước kỳ thi.
Nhìn lại chặng đường đã qua, ông Bùi Đặng Dũng, người đã có 10 năm gắn bó trực tiếp với phong trào, không giấu nổi niềm tự hào. Từ những hành động nhỏ bé, Tiếp sức mùa thi đã trở thành một phong trào xã hội rộng lớn, một trường học thực tiễn để giáo dục lý tưởng, lòng nhân ái và tinh thần cống hiến cho thế hệ trẻ.
Đó là minh chứng sống động cho thấy, khi nhiệt huyết tuổi trẻ được đặt đúng chỗ và được tổ chức một cách bài bản, nó có thể tạo ra những giá trị bền vững, thắp lên ngọn lửa của niềm tin và hy vọng trong toàn xã hội.
Không sợ sai và không ngại sửa là cách mà các thủ khoa đã áp dụng trong quá trình ôn thi tốt nghiệp THPT. Trần Ngọc Minh Thanh, thủ khoa Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐH Quốc gia TP.HCM, cho biết chắc chắn trong quá trình giải đề, luyện đề ai cũng vấp phải những sai lầm hoặc những khó khăn nhất định. Nhưng bạn học được những gì từ sai lầm đó mới là điều quan trọng nhất.
Minh Thanh cho rằng khi làm sai, trước tiên nên đối chiếu bài và đáp án, nếu vẫn chưa tìm ra được lý do vì sao bản thân lại sai, hay đọc kỹ lại vẫn không hiểu thì có thể nhờ bạn bè hoặc thầy cô hướng dẫn thêm. Thanh cho biết việc giải đề sai là chuyện bình thường, nhưng nhiều bạn lại khá nhút nhát trong việc trao đổi bài với giáo viên.
"Bản thân mình là người rất là thích trò chuyện cùng thầy cô nên những phần sai trong quá trình giải đề và mình không hiểu lý do vì sao sai hay là làm đến đây rồi mà hướng đi của bản thân với đáp án khác nhau, thì mình đều nhờ thầy cô hỗ trợ. Các bạn hãy mạnh dạn nhờ giáo viên bộ môn hoặc bất kỳ ai mà bản thân tin tưởng để nhờ họ chỉ ra lỗi sai và mình cảm thấy cách làm này rất hiệu quả", Minh Thanh chia sẻ.
Phân tích cặn kẽ hơn, Minh Thanh cho biết trong những trường hợp làm bài sai hoặc chỉ còn thiếu một bước nữa là chạm được đến đáp án nhưng lại bị "đứng yên" và không biết làm gì nữa, nếu hỏi giáo viên, họ sẽ chỉ ra tường tận những lỗi sai của các bạn, từ đó sẽ rút được rất nhiều kinh nghiệm và áp dụng cho những bài sau không phạm phải sai lầm tương tự như vậy nữa.
"Không những thế, khi biết hỏi, trả lời và đặt vấn đề sẽ giúp bạn có được tư duy logic nhiều hơn. Chính vì thế, mình cho rằng các bạn hãy mạnh dạn hỏi đi, đặt câu hỏi nhiều vào. Hỏi cũng là cách để học, các bạn học được rất nhiều từ những lời khuyên cũng như lời giải của bạn bè, thầy cô. Với mình đây là cách để có thể khắc phục lỗi sai và việc luyện được nhiều đề từ đó cũng dễ dàng hơn", Minh Thanh khuyên.
Cô nàng thủ khoa khẳng định khi đã nhận ra được lỗi sai của mình thì chắc chắn mọi người sẽ không mắc phải sai lầm đó một lần nào nữa và nếu có cũng chỉ có thể là những sai lầm mới.
"Và một sai lầm mới sẽ là những bước tiến đến thành công trong tương lai của các bạn. Vì thế các bạn hãy cố gắng ôn thi nha", Minh Thanh nói.đồng thời gửi gắm thêm: "Kết quả không thực sự phản ánh hết năng lực của các bạn, cho dù không đạt được mục tiêu thì hãy coi đó là một bước ngoặt để bạn hướng tới những con đường khác phù hợp hơn với bản thân. Hãy nhìn vào sự nỗ lực và thực sự cố gắng từng ngày, đó mới chính là giá trị và năng lực của chính bản thân các bạn", Minh Thanh.
Bà Trần Phương Hồng, phụ trách tuyển dụng Công ty công nghệ CloudEdge (P.Bình Tiên, TP.HCM), cho hay trong dịp tuyển dụng mới đây, điều bà bất ngờ không phải là số lượng hồ sơ xin việc, mà là sự đồng đều đáng kinh ngạc của các ứng viên.
"GPA của mỗi người đều 3.5 trở lên, từng tham gia câu lạc bộ, có chứng chỉ ngoại ngữ, kỹ năng mềm… Nhìn vào, thấy ứng viên nào cũng giỏi, chính vì thế rất khó chọn", bà Hồng nói.
Đây không phải trường hợp cá biệt. Ông Lê Đức Phú, phụ trách tuyển dụng Công ty thương mại điện tử Digital Bazaar (P.Tân Thới Hiệp, TP.HCM), kể đã từng lọc một chồng hồ sơ, gần như CV nào cũng ghi tốt nghiệp bằng giỏi, GPA cao. Ông nói: "Nhiều khi đọc xong mà… không biết chọn ai".
Ông Lê Tấn Trí, quản lý nhân sự tại Công ty TNHH công nghệ thông tin Bảo Tín (P.Thủ Đức, TP.HCM), cho biết không quá khó để bắt gặp những hồ sơ xin việc được đầu tư kỹ lưỡng, có thiết kế hiện đại, nội dung chỉn chu, thành tích học tập nổi bật… Ông Trí cho rằng: "Điều này hoàn toàn ngược lại so với khoảng 5 năm trước. Thời gian ấy, thấy một ứng viên tốt nghiệp loại giỏi là đã chú ý. Còn bây giờ, nếu không phải loại giỏi thì mới… đáng chú ý".
"Thế nhưng, vấn đề là GPA không còn phản ánh đầy đủ năng lực làm việc. Nó chỉ cho thấy học tốt trong môi trường học thuật, chứ không đảm bảo sẽ làm việc thật tốt trong môi trường thực tế", ông Trí nhìn nhận.
Bà Nguyễn Thị Minh Hà, phụ trách nhân sự Công ty TNHH Thiện Ân (xã Bà Điểm, TP.HCM), cũng đồng tình: "Khi 80% hồ sơ đều có GPA cao thì GPA không còn là tiêu chí phân loại. Nó trở thành điều kiện cần, không phải điều kiện đủ".
Theo ông Lê Tấn Trí, khi các tiêu chí truyền thống như GPA, chứng chỉ, hoạt động ngoại khóa không còn đủ để phân loại, doanh nghiệp buộc phải tìm những cách đánh giá khác. "Xu hướng rõ rệt hiện nay là chuyển từ đánh giá hồ sơ xin việc sang đánh giá năng lực thực tế bằng cách: tổ chức nhiều vòng kiểm tra kỹ năng, đưa ra bài tập tình huống, yêu cầu ứng viên thực hiện dự án nhỏ hoặc mô phỏng công việc…", ông Trí nói.
Bà Trần Phương Hồng cho hay: "Ứng viên xin việc cần đáp ứng nhiều yếu tố hơn như: khả năng thích nghi, tư duy phản biện, kỹ năng giao tiếp, tinh thần học hỏi, khả năng phát triển lâu dài… Đó là những điều mà doanh nghiệp ngày nay quan tâm nhiều".
Ông Nguyễn Hữu Minh, Giám đốc Công ty TNHH MTL Tuấn Minh (P.Long Trường, TP.HCM), nhấn mạnh: "Chúng tôi không tìm người giỏi nhất trên hồ sơ xin việc, mà tìm người phù hợp nhất với công việc. Hiện nay, bảng điểm chỉ còn mang yếu tố tham khảo". Ông Minh cũng cho rằng: "Doanh nghiệp ngày càng chú trọng đến kinh nghiệm thực tế, kỹ năng làm việc, thái độ và tinh thần học hỏi, cách xử lý vấn đề. Ứng viên có thể được giao tình huống cụ thể, yêu cầu đề xuất giải pháp hoặc thực hiện một nhiệm vụ mô phỏng công việc. Qua đó, chúng tôi mới có thể đánh giá được khả năng làm việc thật sự của ứng viên".
Trước sự thay đổi này, người trẻ cũng phải tìm cách tạo dấu ấn riêng. Huỳnh Thị Lan Anh, sinh viên Trường ĐH Kinh tế - Kỹ thuật Bình Dương, chia sẻ: "Em từng nghĩ chỉ cần học tốt, có GPA cao là dễ được chọn. Nhưng khi đi thực tập, em nhận ra mình phải chứng minh nhiều hơn thế". Lan Anh cho biết đã xây dựng hồ sơ cá nhân, tham gia các dự án thực tế, chạy thử các chiến dịch nhỏ để có kinh nghiệm, nhằm tự tạo lợi thế sau khi tốt nghiệp ra trường.
Bà Nguyễn Thị Minh Hà tư vấn trong hồ sơ xin việc, thay vì chỉ liệt kê thành tích, hãy kể câu chuyện về những gì bản thân đã làm, đã học được và giá trị đã tạo ra.
Trên mạng xã hội hiện nay, không khó để bắt gặp những băn khoăn về chi phí viện dưỡng lão, so sánh các dịch vụ chăm sóc người già. Đáng nói đến, nhiều bài đăng là người trẻ đang tìm hiểu cho chính mình, chứ không phải cho cha mẹ hay người thân lớn tuổi.
Hồ Thị Ngọc Ánh (32 tuổi, ngụ ở đường Nguyễn Ảnh Thủ, P.Trung Mỹ Tây, TP.HCM) là một trong số đó. Ánh kể: "Mình đã xác định về già sẽ một mình. Sau một số biến cố cuộc sống, mình nhận ra không phải lúc nào cũng có thể dựa vào ai đó, nên nhìn cuộc sống thực tế hơn, trong đó có cả việc chuẩn bị cho tuổi già".
Với Ngọc Ánh, tự lo cho tuổi già không đồng nghĩa với bi quan: "Việc chủ động chuẩn bị khiến mình cảm thấy đang nắm quyền quyết định cuộc sống của mình". Ánh cho biết từng tìm hiểu khá kỹ vài cơ sở dưỡng lão, hỏi giá trực tiếp và biết chi phí có nơi lên tới vài chục triệu đồng mỗi tháng. Tuy nhiên, điều đáng quan tâm hơn cả là môi trường sống, cách chăm sóc, dinh dưỡng và các hoạt động giải trí. "Những nơi cao cấp nhìn rất đẹp và đầy đủ, không khác gì đi nghỉ dưỡng. Mình thấy việc chọn viện dưỡng lão không đáng sợ hay buồn tủi như nhiều người nghĩ", cô nhận xét.
Lê Hoàng Phúc (29 tuổi, ngụ ở đường Trương Công Định, P.Tân Bình, TP.HCM) lại bắt đầu nghĩ đến tuổi già khi chứng kiến sức khỏe bố mẹ giảm sút. "Khoảng 1-2 năm gần đây, mình thấy ba mẹ có dấu hiệu xuống sức. Có lần ba mẹ nhập viện, tự nhiên mình nghĩ nếu sau này mình cũng vậy mà không có ai bên cạnh thì sao", Phúc chia sẻ. Từ đó, cậu bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc hơn về việc sẽ sống thế nào ở tuổi xế chiều.
Phúc thừa nhận trong sự chủ động cũng có chút lo âu. "Mình muốn tự quyết cuộc sống, không muốn làm gánh nặng cho ai, nhưng đôi lúc nghĩ vậy cũng hơi cô đơn. Thôi thì chuẩn bị trước vẫn đỡ hơn là tới lúc đó mới hoang mang", Phúc nói.
Trao đổi về hiện tượng này, tiến sĩ xã hội học, thạc sĩ tâm lý trị liệu Phạm Thị Thúy, giảng viên Học viện Chính trị khu vực II, cho rằng việc người trẻ hiện nay nghĩ đến tuổi già từ sớm thật ra là điều dễ hiểu.
Theo bà Thúy, có nhiều lý do khiến hiện tượng này phổ biến. Trước hết là sự thay đổi trong cấu trúc gia đình. "Tỷ lệ chọn sinh một con, thậm chí chọn không sinh con đang có xu hướng ngày càng gia tăng. Đây là vấn đề không chỉ ở Việt Nam mà trên thế giới. Tư duy của các bạn trẻ bây giờ là tuổi già không phụ thuộc vào con, nên họ lên kế hoạch sớm cho tương lai của mình", bà phân tích và cho biết hơn nữa, bối cảnh xã hội thời hiện đại đầy biến động, phức tạp và mơ hồ khiến người trẻ buộc phải lo xa và tính dài hơi hơn.
Một lý do nữa theo bà Thúy là bạn trẻ chứng kiến người lớn tuổi đối mặt với quá nhiều bệnh tật, từ đó chủ động chăm sóc bản thân, ăn uống lành mạnh, làm việc cân bằng để 20-30 năm tới không rơi vào tình trạng tương tự. "Tôi cho rằng đây là xu hướng tốt, tích cực, thúc đẩy các bạn trẻ chủ động bảo vệ sức khỏe, tài chính để lo cho tương lai", bà nhận xét.
Cuối cùng là tâm thế đề cao sự độc lập cá nhân. "Có những bạn trẻ còn có xu hướng nghỉ hưu sớm. Các bạn ấy càng phải tính trước về tài chính, chỗ ở, về tuổi già của mình. Đó là sự độc lập tự chủ trong tư duy cũng như trong hành động của các bạn trẻ thời nay", bà Thúy nói.
Chuyên gia tâm lý Vũ Minh Tiến, Trung tâm tư vấn tâm lý Việt Healthcare (P.Tân Hưng, TP.HCM) cũng cho rằng người trẻ hiện nay có xu hướng muốn kiểm soát cuộc sống của mình nhiều hơn. Họ không chỉ lập kế hoạch cho công việc, tài chính mà còn chuẩn bị cả cho tuổi già như một cách tạo cảm giác an toàn. "Đằng sau việc tìm hiểu dưỡng lão sớm không hẳn là bi quan, mà là nhu cầu được chủ động trước những bất định của cuộc sống", ông Tiến nhận định.
Tuy vậy, chuyên gia cũng cảnh báo về mặt trái. "Một số nhỏ đang có vấn đề là họ tiêu cực quá. Họ lo lắng về tuổi già, về dưỡng lão đến mức có vài nỗi sợ. Họ có thể rơi vào tình trạng rối loạn lo âu", bà Thúy phân tích.
Để xu hướng phát huy mặt tích cực thay vì biến thành nỗi sợ, bà Thúy cho rằng người trẻ cần quay về với nhu cầu tâm lý của chính mình, sau đó cụ thể hóa thành kế hoạch chi tiết: tiết kiệm ra sao, đầu tư để có thu nhập thụ động ở đâu, thay đổi lối sống thế nào, nếu muốn vào viện dưỡng lão thì sẽ chọn nơi nào.
Hồ Thị Ngọc Ánh cho biết đang lập kế hoạch cho việc dưỡng lão từ bây giờ: "Hiện tại mình có kế hoạch rõ ràng hơn về tài chính, chia ra một phần để tiết kiệm dài hạn. Như vậy về già mới có lựa chọn tốt hơn được".
Ở góc độ khác, thạc sĩ tâm lý Huỳnh Hải Huy, Trung tâm tư vấn tâm lý Inner Light (P.Chợ Quán, TP.HCM), nói: "Mạng xã hội cũng góp phần khiến người trẻ quan tâm nhiều hơn đến chuyện tuổi già. Các nội dung về nghỉ hưu sớm, sống độc thân hay viện dưỡng lão cao cấp xuất hiện liên tục khiến nhiều người bắt đầu hình dung và lên kế hoạch cho tương lai từ rất sớm". Ông Huy lưu ý: "Tuy nhiên, điều quan trọng là giữ tâm lý cân bằng, xem đây là sự chuẩn bị tích cực thay vì để nỗi sợ cô đơn hay sợ già chi phối cuộc sống hiện tại".
Tiến sĩ Thúy nhấn mạnh cần đầu tư từ sức khỏe tinh thần, học cách cân bằng cảm xúc, cho đến đầu tư về tài chính dài hạn và xây dựng mối quan hệ xã hội, tích cực kết nối với gia đình, bạn bè để không cô đơn khi về già. "Nội lực mỗi người cần xây dựng gồm ba yếu tố: thể lực, trí lực và tâm lực. Ba yếu tố này bạn luôn luôn đầu tư, luôn luôn rèn luyện, thì không sợ áp lực tuổi già", bà nói thêm.
