Giữa tháng 4, khoảng 20 người trẻ ngồi trong phòng họp ở Thượng Hải để tham gia tọa đàm về các ý tưởng khởi nghiệp. Sự kiện do Karen Dai, người sáng lập nền tảng hỗ trợ khởi nghiệp SoloNest, tổ chức.
Mô hình khởi nghiệp “công ty một người” từng thịnh hành ở Thung lũng Silicon, nay lan rộng tại Trung Quốc. Làn sóng này được thúc đẩy khi chính quyền các thành phố cam kết tài trợ hàng triệu USD để tự chủ công nghệ. “Công ty một người là sản phẩm của kỷ nguyên AI”, Dai nói.
Theo bà, việc tự điều hành doanh nghiệp trước đây rất khó khăn, nhưng khả năng hỗ trợ của AI hiện nay đã hạ thấp rào cản.
Nhiều năm qua, mạng xã hội Trung Quốc liên tục tranh luận về “lời nguyền tuổi 35”, thuật ngữ ám chỉ việc nhân viên của các công ty công nghệ bị đào thải khi bước vào độ tuổi này. “Ở tuổi 35, dường như có một ranh giới vô hình. Công ty sẽ đánh giá lại xem ai phù hợp hơn để ở lại”, Dai cho biết.
Để tránh rủi ro, nhiều người chọn cách làm chủ. Wang Tianyi, 26 tuổi, cựu quản lý sản phẩm của một công ty Internet, hiện kiếm 5.800 USD mỗi tháng nhờ làm video quảng cáo bằng AI. “Nhờ công nghệ, các công ty một người có lợi thế lớn về hiệu suất”, Wang nói.
Wei Xin, 34 tuổi, ở Thượng Hải sớm nhận ra công việc đánh giá tài liệu tại một công ty tư vấn nước ngoài sẽ bị AI thay thế. Cô học cách dùng Google Gemini, tự tạo phiên bản kỹ thuật số và chuyển sang làm sáng tạo nội dung. “Nếu không tiếp cận và sử dụng AI, tôi sẽ sớm bị đào thải”, Wei, người từng du học tại Mỹ cho biết.
Chính quyền các địa phương tại Trung Quốc đang hỗ trợ mô hình kinh doanh này, thường gọi là OPC (One-person company).
Tháng 11/2025, thành phố Tô Châu cam kết đào tạo hơn 10.000 nhân tài OPC vào năm 2028 và rót khoảng 100 triệu USD vào các lĩnh vực robot, chăm sóc sức khỏe. Tháng trước, thành phố Thành Đô cũng thông báo trợ cấp khoảng 2.800 USD cho sinh viên tốt nghiệp thành lập công ty một người sử dụng AI.
Ông Kyle Chan, nghiên cứu viên Viện Brookings, đánh giá các biện pháp này là chất xúc tác giúp doanh nghiệp nhỏ cất cánh. Theo ông, tài trợ cho OPC là giải pháp chi phí thấp nhằm giải quyết tình trạng thất nghiệp, khi 1/6 lao động trẻ Trung Quốc (16 đến 24 tuổi) đang thất nghiệp.
Chủ tịch Alibaba.com Kuo Zhang cho biết khoảng 30-40% khách hàng của nền tảng thương mại điện tử này hiện là “doanh nhân độc lập”. Hãng vừa ra mắt Accio Work, một trợ lý AI thiết kế riêng cho các doanh nghiệp nhỏ. Công cụ có 10 triệu người dùng hàng tháng này giúp quản lý dịch vụ khách hàng, tuân thủ thuế, tiếp thị và hậu cần.
Tuy nhiên, bài toán khó nhất của các doanh nghiệp mới vẫn là làm thế nào để bán được sản phẩm và tạo lợi nhuận. Dai nhận định giới trẻ đang đầu tư vào các kế hoạch dự phòng. Họ tự hỏi liệu có thể dùng AI để làm chủ cuộc sống và theo đuổi đam mê thay vì chật vật xin việc tại các tập đoàn.
Thêm vào đó, bức tranh khởi nghiệp không phải lúc nào cũng mang màu hồng. Theo dữ liệu từ Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), khoảng 70% các nhà sáng lập độc lập thất bại trong hai năm đầu tiên, cao gần gấp đôi so với các dự án có nhóm đồng sáng lập (40%). Sự kiệt quệ tâm lý khi phải tự đưa ra mọi quyết định, cùng với việc khó gọi vốn từ các quỹ đầu tư là những rào cản lớn nhất khiến nhiều ‘công ty một người’ sớm sụp đổ.
Theo dữ liệu mới nhất cập nhật năm 2026 từ Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) và LendingTree, trung bình có khoảng 20% – 22% doanh nghiệp nhỏ và công ty siêu nhỏ thất bại ngay trong năm đầu tiên. Tỷ lệ này tăng lên xấp xỉ 50% sau 5 năm và 65,3% sau 10 năm. Riêng với mô hình startup công nghệ nói chung, tỷ lệ thất bại thực tế luôn neo ở mức 90%.
Một người phụ nữ sinh sống tại Mỹ đã trải qua tình huống thập tử nhất sinh sau khi vô tình chạm vào một con côn trùng màu xanh lục óng ánh trong lúc tham quan công viên cùng hai con sinh đôi 9 tuổi. Chỉ trong vài giây, cô rơi vào phản ứng dị ứng nghiêm trọng, dẫn đến suy hô hấp và nhiều lần bất tỉnh.
Sự việc xảy ra vào ngày 12/5/2026, khi bà Antoinette Webb, 44 tuổi, đang dạo chơi tại một công viên lịch sử cùng hai con. Bà cho biết đã nhìn thấy một con bọ cánh cứng màu xanh ngọc lục bảo "đẹp đến mức chưa từng thấy", nên đã nhặt lên để quan sát gần hơn.
Tuy nhiên, ngay sau khi tiếp xúc, Webb bắt đầu cảm thấy nóng rát lan khắp cơ thể và nhanh chóng xuất hiện các triệu chứng dị ứng dữ dội. Trong hoảng loạn, cô cố gắng chạy lên một ngọn đồi gần đó để tìm sự trợ giúp tại cửa hàng lưu niệm trong công viên, nhưng sau đó gần như mất ý thức hoàn toàn.
Ông Dean Martin, giám đốc một tổ chức cứu hộ và cựu bác sĩ quân y, cho biết Webb đã gục ngã ngay trước mặt ông với tình trạng khó thở, nổi mẩn toàn thân, môi tím tái và run rẩy. Cô nhiều lần bất tỉnh trước khi rơi vào suy hô hấp nghiêm trọng.
Ngay tại hiện trường, đội cứu hộ đã nhanh chóng xử lý ban đầu bằng thuốc chống dị ứng trong lúc chờ xe cấp cứu. Sau đó, nạn nhân được chuyển đến bệnh viện và phải tiêm bốn liều adrenaline (epinephrine) để kiểm soát phản ứng phản vệ nguy hiểm.
Theo báo cáo, loài côn trùng liên quan được xác định là bọ cánh cứng hổ sáu sọc, một loài phổ biến ở Bắc Mỹ và thường không độc. Tuy nhiên, các bác sĩ nhận định trường hợp của Webb là phản ứng dị ứng cực kỳ hiếm gặp và có mức độ nguy hiểm cao.
Sommaroy là một làng chài nhỏ nằm ở phía bắc Vòng Bắc Cực, cách thành phố Tromso khoảng 36 km. Hòn đảo rộng 0,41 km2 với hơn 300 cư dân với cơ sở hạ tầng khoảng 70 ngôi nhà, một khách sạn, một quán cà phê và một trường học. Thu nhập chính của người dân từ đánh bắt cá và dịch vụ du lịch.
Từ ngày 18/5 đến 26/7 hàng năm, mặt trời tại Sommaroy không lặn. Do trời sáng liên tục, nhịp sinh hoạt của người dân hoàn toàn thay đổi so với thông thường. Họ tổ chức đá bóng lúc 2-3h sáng, trẻ em đi câu cá từ tinh mơ và các cửa hàng mở cửa linh hoạt theo nhu cầu thực tế. Người dân ăn khi đói và ngủ khi mệt, thay vì tuân theo giờ giấc thông thường.
Tại trường học, học sinh có lịch học thay đổi theo thực tế và được nghỉ ngơi khi cần. Các sự kiện cộng đồng như đám cưới, lễ hội cũng thường được tổ chức dựa vào điều kiện thời tiết thay vì ngày tháng trên lịch. Một người dân địa phương cho biết thời gian ở đây chỉ dành cho du khách, còn với họ, đó chỉ là một khái niệm tham khảo.
Bà Marianne Solbakken, 67 tuổi, nói nhịp sống này là thực tế hàng ngày tại Sommaroy. "Người dân có xu hướng ra ngoài làm việc, vui chơi khi mặt trời vẫn tỏa sáng lúc 23h", bà cho biết.
Ông Halvar Ludvigsen, cư dân thế hệ thứ tư, thường xuyên làm việc vào ban đêm. Những người hàng xóm của ông cũng duy trì thói quen làm việc trên trang trại cả ngày, sau đó đi câu cá và ăn uống vào nửa đêm.
Trái ngược với mùa hè, từ tháng 11 đến tháng 1 năm sau, hòn đảo bước vào chuỗi Đêm Cực (Polar Night) khi mặt trời biến mất dưới đường chân trời. Lúc này, người dân tận dụng bóng tối để quan sát cực quang - cảnh tượng thiên nhiên giúp hòn đảo thu hút lượng lớn khách du lịch quốc tế.
Năm 2019, Sommaroy gây chú ý khi người dân treo hàng chục đồng hồ lên cây cầu dẫn vào đảo để truyền tải thông điệp sống thuận tự nhiên, hướng tới việc trở thành "Khu vực không có thời gian".
Ông Kjell Ove Hveding, người khởi xướng chiến dịch, cho biết áp lực từ đồng hồ là nguyên nhân gây căng thẳng trong xã hội hiện đại. "Chúng tôi muốn mang lại sự linh hoạt. Người dân có thể sơn nhà lúc 2h sáng hay đi bơi lúc 4h nếu muốn", ông nói.
Dù chiến dịch này sau đó được truyền thông nhận định là một hình thức quảng bá du lịch hiệu quả của Na Uy, giáo sư Truls Egil Wyller từ Đại học Khoa học và Công nghệ Na Uy cho biết ý tưởng sống không phụ thuộc thời gian vẫn mang lại góc nhìn giá trị. Theo ông, con người mới bị chi phối bởi kỷ luật đồng hồ khoảng hai thế kỷ qua. Trước đó, các thế hệ tổ tiên vốn làm việc, ăn, ngủ theo nhu cầu tự nhiên của cơ thể.
Vài năm một lần, cả thôn họp bàn kế hoạch, tổ chức ngày hội bắt cá tại hồ Deo. Mỗi gia đình cử một người mang theo lưới hoặc vợt thu hoạch cá. Toàn bộ cá thu được sẽ chia đều cho các hộ dân.
"Trước ngày diễn ra hội bắt cá, ai cũng háo hức mong chờ. Dưới hồ, thanh niên trai tráng lội nước bắt cá, trên bờ người dân theo dõi, cổ vũ, không khí rất náo nhiệt", chị Chinh kể.
Hồ Deo là hồ thủy lợi được xây dựng từ năm 1979, có nhiệm vụ cung cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp cho người dân trong vùng. Hàng năm, các hộ dân trong thôn cùng đóng góp 50.000-70.000 đồng để mua cá giống thả xuống hồ.
Cá được nuôi hoàn toàn tự nhiên, chủ yếu ăn rong rêu và sinh vật phù du dưới nước, không thả theo hình thức công nghiệp. Sau khoảng 2 năm, bà con cùng nhau tổ chức ngày hội bắt cá, thu hút đông đảo người dân tham gia.
Năm nay, ngày hội thu được khoảng 2 tấn cá.
Toàn bộ cá sẽ được tập kết về một khu vực. Lãnh đạo thôn phân chia đều cho các hộ dân.
"Gia đình tôi nhận được gần 5kg cá. Những năm trước cá nhiều và to hơn, mỗi hộ có thể được chia gần 7kg", chị Chinh cho biết.
Chứng kiến hình ảnh các gia đình vui vẻ đến nhận cá rồi hồ hởi mang về nhà khiến người phụ nữ cảm nhận rõ sự gắn bó, sẻ chia của cả thôn.
Một phần cá được bà con đóng góp, chế biến thành nhiều món ăn phục vụ bữa cỗ chung của cả làng với khoảng 30 mâm.
Người dân nơi đây thường dùng cá mè để làm gỏi, các loại cá khác đem nướng trên than hồng. Trong đó, món cá ướp gia vị hạt dổi, gói trong lá rồi hấp có hương vị thơm ngon, mộc mạc được xem là điểm nhấn trên mâm cỗ.
Góp tiền, mua cá giống thả xuống hồ hàng năm
Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Bùi Văn Chính (Trưởng thôn Trắng Cát, xã Lạc Sơn), cho biết từ khi sinh ra đã thấy người dân địa phương tổ chức hội bắt cá dưới hồ Deo. Đến nay, nét đẹp này vẫn được duy trì và phát triển, quảng bá rộng rãi.
Hàng năm, ông Chính nhận tiền quyên góp từ các hộ gia đình trong thôn rồi mua cá giống thả xuống hồ. Các loại cá được thả gồm cá chép, cá trắm đen, cá trôi, cá mè...
Được biết, địa phương duy trì hoạt động bắt cá theo định kỳ 2 năm một lần, thường tổ chức trước dịp thu hoạch lúa.
"Thời điểm đó, người dân không còn cần nước ở hồ để tưới tiêu, trừ những năm hạn hán nên có thể tháo bớt nước để việc thu hoạch cá thuận lợi", ông Chính thông tin.
Vị trưởng thôn cho rằng, hoạt động này giúp thắt chặt tinh thần đoàn kết của bà con trong thôn, tạo bầu không khí phấn khởi trước khi bắt đầu vào đợt cao điểm thu hoạch lúa.
Thôn Trắng Cát có 180 hộ dân, 99% người dân nơi đây là dân tộc Mường, sinh sống chủ yếu bằng nghề nông nghiệp.
