Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 21/4 thông báo trên Truth Social rằng lệnh ngừng bắn hai tuần với Iran được gia hạn đến khi Tehran gửi đề xuất đàm phán cho Washington. Ông cũng chỉ đạo quân đội Mỹ duy trì lệnh phong tỏa cảng biển Iran và trạng thái sẵn sàng hành động trên mọi mặt.
Điều này đồng nghĩa đòn không kích nhắm vào các cây cầu và nhà máy điện của Iran mà ông Trump đe dọa trước đó sẽ được hoãn vô thời hạn. Quyết định của ông Trump khiến xung đột rơi vào tình trạng lấp lửng, khi các nỗ lực hậu trường nhằm thúc đẩy đàm phán ở Pakistan vẫn diễn ra, nhưng trọng tâm hoạt động quân sự của hai bên lúc này đã chuyển từ đất liền ra biển, theo Patrick Wintour, nhà bình luận của Guardian.
“Cả hai bên đang cạnh tranh để chứng minh khả năng thực thi lệnh phong tỏa tại eo biển Hormuz hiệu quả hơn đối thủ. Đây đã trở thành một kiểu ngoại giao pháo hạm tại tuyến đường biển quan trọng hàng đầu”, Wintour nhận định.
Tehran cuối tuần qua đảo ngược quyết định mở cửa eo biển Hormuz, tuyên bố tái áp đặt hạn chế vì Mỹ không dỡ lệnh phong tỏa các cảng biển của Iran bất chấp việc 2 bên đạt lệnh ngừng bắn. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 22/4 thông báo đã bắt giữ hai tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. Xuồng cao tốc của lực lượng này cũng đã nổ súng vào ba tàu hàng gần eo biển, gây hư hại về phương tiện.
Việc IRGC liên tiếp nổ súng, bắt tàu ở Hormuz được coi là cách Iran gửi đi thông điệp rằng họ đủ khả năng siết chặt yết hầu của nền kinh tế toàn cầu, theo Wintour.
Trong khi đó, Mỹ thực hiện chiến thuật trực diện hơn thông qua việc phong tỏa các cảng của Iran, đe dọa ngăn chặn và bắt bất cứ tàu nào đi hoặc đến cảng Iran.
Khu trục hạm USS Spruance của Mỹ hôm 19/4 nã ít nhất 3 phát đạn pháo 127 mm về phía tàu hàng Touska treo cờ Iran khi nó tìm cách vượt qua vòng phong tỏa của hải quân Mỹ. Lính Mỹ sau đó đổ bộ từ trực thăng để kiểm soát tàu Touska.
Với lệnh trừng phạt và phong tỏa đường biển, Washington dường như đang tìm cách làm sụp đổ nền kinh tế Iran, khi các kho lưu trữ dầu của nước này dần bị lấp đầy, dẫn tới nguy cơ phải đóng một số mỏ dầu vì không thể xuất khẩu.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cảnh báo chỉ trong vài ngày tới, các kho chứa tại đảo Kharg sẽ đầy và các giếng dầu của Iran sẽ phải đóng cửa. Việc thắt chặt thương mại hàng hải của Iran nhắm thẳng vào “huyết mạch doanh thu” của chính quyền này, ông Bessent nói.
Quỹ Phòng vệ Dân chủ (FDD), tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington, nhận định nếu lệnh phong tỏa tiếp tục được Mỹ duy trì, Iran sẽ hết sạch chỗ chứa dầu vào ngày 26/4, buộc nước này phải đóng mỏ khai thác.
Việc buộc Iran phải ngừng khai thác vì không còn chỗ chứa dầu có thể gây tổn hại lâu dài cho các mỏ dầu, như làm giảm khả năng thấm của tầng chứa, hiện tượng nước tràn lên giếng khai thác và sự nén chặt cấu trúc địa chất. Những điều này sẽ khiến sản lượng khai thác và dòng tiền trong tương lai bị suy giảm vĩnh viễn, sĩ quan hải quân Mỹ đã nghỉ hưu Lance B Gordon viết trên trang RealClearDefense.
“Đây là một cuộc đấu trí và đấu lực mà cả hai bên đều tin rằng thời gian đang ủng hộ mình”, nhà bình luận Wintour của Guardian cho hay.
Dù vậy, giới chức Iran vẫn cho thấy sự cứng rắn. Chánh án Gholamhossein Mohseni-Ejei, lãnh đạo nhánh tư pháp của Iran, tuyên bố “kẻ thù không ở vị thế mà họ có thể áp đặt thời hạn cho chúng tôi”.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf, người từng dẫn đầu phái đoàn nước này đàm phán với Mỹ, ngày 22/4 viết trên X rằng eo biển Hormuz sẽ không thể được mở lại chừng nào Mỹ vẫn tiếp tục “hành động bắt nạt” bằng lệnh phong tỏa.
Mark Dubowitz, giám đốc điều hành của FDD, cho rằng chiến lược hiện tại của Mỹ là ngừng không kích trên đất liền ở Iran, tăng cường áp lực vào mặt trận trên biển, bao gồm việc Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) gia tăng sức ép bằng cách bắt giữ tàu Iran.
Sự kết hợp giữa phong tỏa, thực thi trừng phạt và đe dọa về các cuộc không kích mới đang diễn ra song song với nỗ lực đàm phán, theo Wintour.
Ông Qalibaf tuyên bố Iran hiểu rõ và có thể phá bỏ chiến lược này của Mỹ, một phần bằng cách từ chối tái khởi động vòng đàm phán mới cho đến khi lệnh phong tỏa cảng biển được dỡ bỏ. Iran những ngày qua dường như cũng đã tìm cách thăm dò và lách qua vòng phong tỏa của Mỹ.
Công ty theo dõi hàng hóa Vortexa cho biết ít nhất 19 tàu dầu Iran đã rời vùng Vịnh và 15 tàu tiến vào từ biển Arab, bất chấp lệnh phong tỏa của Mỹ. Trong số tàu đi ra, 6 tàu chở đã vận chuyển khoảng 10,7 triệu thùng dầu thô của Iran, mang lại doanh thu ước tính 910 triệu USD cho nước này.
Iran dường như cũng nhận thấy lệnh phong tỏa eo biển của họ đang phát huy tác dụng. Giá dầu hiện ở mức trên 100 USD/thùng. 20.000 chuyến bay của Lufthansa bị hủy do chi phí nhiên liệu tăng cao, trong khi các nước châu Âu phải rút hầu bao nhiều hơn để giảm thiểu lạm phát năng lượng.
“Các nước láng giềng phía nam của Iran nên biết rằng nếu lãnh thổ và cơ sở vật chất của họ được sử dụng để phục vụ kẻ thù tấn công Iran, họ sẽ phải nói lời vĩnh biệt với việc sản xuất dầu mỏ ở Trung Đông”, Majid Mousavi, tư lệnh Lực lượng Hàng không Vũ trụ thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), cảnh báo.
Tuy nhiên, Iran cũng ám chỉ họ còn những lá bài khác. Hãng thông tấn Tasnim, có liên kết với IRGC, đã đề cập đến khả năng gây gián đoạn Internet toàn cầu bằng cách nhắm vào mạng lưới cáp quang dày đặc dưới đáy biển của các nước vùng Vịnh. Tasnim cho rằng bất kỳ sự gián đoạn nào đối với hệ thống này cũng sẽ dẫn đến thảm họa cho nền kinh tế số của khu vực.
Song việc leo thang theo cách này có thể gây ra căng thẳng nội bộ tại Iran, quốc gia vốn đã kiệt quệ vì chiến tranh. Tổng thống Trump nói rằng giới lãnh đạo Iran đang bộc lộ những dấu hiệu rạn nứt sâu sắc và đó là lý do Tehran không thể đưa ra một phản hồi thống nhất với các đề xuất ngừng bắn của Mỹ.
Iran bác bỏ, khẳng định giới lãnh đạo và hệ thống chính trị của nước này đang “đồng lòng hơn bao giờ hết”. Dù vậy, áp lực đè nặng lên người dân Iran là điều không thể phủ nhận, theo Wintour. Tại Iran, một số người đã lên tiếng kêu gọi tận dụng lệnh ngừng bắn để tổ chức thảo luận về cách ứng phó với khủng hoảng, thay vì chỉ để giới tinh hoa quyết định.
“Chúng ta cần tạo ra không gian thảo luận an toàn, cởi mở và văn minh về các lựa chọn mà đất nước có thể cân nhắc trước khủng hoảng này. Chỉ khi đó, quyết định tối ưu và hợp lý nhất mới có thể được đưa ra và công bố một cách thẳng thắn, minh bạch và đầy dũng khí”, Ahmad Zeidabadi, nhà văn cải cách người Iran, cho hay.
Chuyến bay số hiệu 4345 theo kế hoạch cất cánh lúc 22h39 từ thành phố Denver, bang Colorado, đến Los Angeles, bang California. "Trong lúc khởi hành, chiếc Airbus A321 đã đâm vào một người đi bộ trên đường băng", hãng hàng không giá rẻ Frontier Airlines của Mỹ cho biết ngày 8/5.
Hiện chưa rõ người này có phải là nhân viên sân bay hay không. Ghi âm trao đổi giữa tháp kiểm soát không lưu Denver và phi công Frontier Airlines cho thấy nạn nhân đã đi bộ băng qua đường băng. Truyền thông Mỹ đưa tin nạn nhân bị hút vào động cơ máy bay và đã thiệt mạng.
Đơn vị quản lý sân bay Denver nói rằng động cơ bốc cháy và ngọn lửa được sở cứu hỏa Denver dập tắt.
"Khói xuất hiện trong khoang và các phi công phải hủy cất cánh. Hành khách được sơ tán an toàn bằng cầu trượt", theo Frontier Airlines. Phi cơ khi đó chở 224 hành khách và tổ bay 7 người. Ít nhất một người đã bị thương khi sơ tán.
Dữ liệu từ nền tảng theo dõi các chuyến bay Flightradar24 cho thấy phi cơ Frontier Airlines đang tăng tốc, tốc độ khoảng 230 km/h, thì hủy cất cánh. Hành khách được đưa trở về nhà ga bằng xe buýt.
Sân bay đã báo cáo sự việc lên Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia Mỹ. Đường băng 17L sẽ dừng hoạt động cho đến khi giới chức hoàn tất điều tra.
"Thuyền trưởng một tàu container thông báo tàu của họ đã bị xuồng vũ trang thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tiếp cận và khai hỏa, gây hư hại nghiêm trọng đối với khu vực buồng lái. Không xảy ra cháy nổ hay tác động tới môi trường", Cơ quan An ninh Hàng hải Anh (UKMTO) hôm nay cho hay.
Sự việc xảy ra cách bờ biển Oman khoảng 15 hải lý về phía đông bắc. Toàn bộ thủy thủ trên tàu container đều an toàn.
Theo công ty an ninh hàng hải Vanguard Tech của Anh, con tàu này đang treo cờ Liberia và "đã được thông báo rằng nó được phép đi qua eo biển Hormuz". Tuy nhiên, hãng thông tấn Tasnim có liên hệ với IRGC cho biết con tàu đã "phớt lờ những cảnh báo từ lực lượng vũ trang Iran".
IRGC sau đó ra tuyên bố nói rằng họ sẵn sàng đối phó với bất kỳ hành động gây hấn mới nào tại eo biển Hormuz.
Iran ngày 17/4 thông báo mở cửa eo biển Hormuz để hưởng ứng lệnh ngừng bắn giữa Israel và Lebanon có hiệu lực, song tiếp tục phong tỏa tuyến hàng hải này chỉ sau một ngày để đáp trả chiến dịch ngăn chặn cảng biển do Mỹ thực thi.
Xuồng cao tốc của IRGC hôm 18/4 đã áp sát hai tàu thương mại hoạt động gần eo biển Hormuz, nổ súng ngăn chặn một tàu dầu và dường như đã phóng UAV đánh trúng, gây hư hại một tàu container. Cả hai sự cố đều không ghi nhận thương vong về người.
Trong bài đăng trên mạng xã hội ngày 21/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng Iran đang "sụp đổ về tài chính" do đóng cửa eo biển Hormuz. "Họ muốn eo biển Hormuz được mở lại ngay lập tức", ông viết trên Truth Social, thêm rằng Iran đang "khát tiền".
Trong bài đăng khác, ông cho hay Iran đóng cửa eo biển nhằm "giữ thể diện" trong bối cảnh Mỹ phong tỏa các cảng của Tehran.
Trước đó cùng ngày, người đứng đầu Nhà Trắng thông báo gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran cho đến khi Tehran đưa ra đề xuất chấm dứt xung đột vĩnh viễn. Tuy nhiên, ông cho biết Mỹ sẽ tiếp tục phong tỏa các cảng của Iran. Tehran kịch liệt chỉ trích lệnh phong tỏa, coi đây là hành vi vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
Bộ trưởng Nông nghiệp Iran Gholamreza Nouri nói rằng lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ hầu như không ảnh hưởng đến khả năng cung ứng hàng hóa thiết yếu và lương thực của nước này.
"Chúng tôi không gặp vấn đề gì trong việc cung cấp hàng hóa thiết yếu và lương thực, bởi với quy mô lãnh thổ rộng lớn, chúng tôi có thể nhập khẩu qua nhiều cửa khẩu khác nhau. Khoảng 85% sản phẩm nông nghiệp và hàng hóa thiết yếu được sản xuất trong nước, nhờ vậy an ninh lương thực được đảm bảo", ông nói.
Theo Hãng tin AFP, ngày 9-4, Thủ tướng Nawaf Salam của Lebanon tuyên bố quốc tang, sau khi các cuộc không kích mới nhất của Israel làm rung chuyển nước này và khiến ít nhất 182 người thiệt mạng.
Văn phòng Thủ tướng Lebanon nói rằng ngày 9-4 sẽ là "ngày quốc tang dành cho các nạn nhân thiệt mạng và bị thương trong các cuộc tấn công của Israel nhằm vào hàng trăm dân thường vô tội, không có khả năng tự vệ", đồng thời ra lệnh đóng cửa các cơ quan công quyền và treo cờ rủ.
Văn phòng của ông Salam cũng cho biết ông đang tiến hành các nỗ lực ngoại giao "nhằm huy động toàn bộ nguồn lực chính trị và ngoại giao của Lebanon để chấm dứt cỗ máy giết chóc của Israel".
Ngày 8-4, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết ông đã thúc giục Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đưa Lebanon vào thỏa thuận ngừng bắn đã đạt được giữa hai bên.
Các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon trong ngày 8-4 khiến 182 người thiệt mạng và 890 người bị thương, theo số liệu ban đầu của Chính phủ Lebanon. Trong đó, thủ đô Beirut hứng chịu các đợt oanh kích dữ dội nhất kể từ khi cuộc chiến giữa Israel và nhóm vũ trang Hezbollah bùng phát đầu tháng 3.
"Tôi đã bày tỏ hy vọng rằng thỏa thuận ngừng bắn sẽ được tất cả các bên tham chiến tôn trọng đầy đủ, trên mọi khu vực đối đầu, gồm cả tại Lebanon" - ông Macron viết trên nền tảng X sau khi trao đổi với hai nhà lãnh đạo.
Ông nêu rõ đây là "điều kiện cần thiết để thỏa thuận ngừng bắn có tính đáng tin cậy và lâu dài".
Trong khi đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian khẳng định việc ngừng bắn tại Lebanon là một trong những điều kiện then chốt trong kế hoạch 10 điểm của Cộng hòa Hồi giáo Iran nhằm chấm dứt xung đột ở Trung Đông, theo Hãng tin ISNA.
Ngày 8-4, Mỹ nói rằng Iran phải mở lại eo biển Hormuz "ngay lập tức, nhanh chóng và an toàn", sau khi rộ lên thông tin tuyến đường thủy chiến lược này vẫn bị đóng cửa dù Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói với các phóng viên rằng bất kỳ hành động đóng cửa nào tại eo biển này đều "hoàn toàn không thể chấp nhận".
“Tôi xin nhắc lại kỳ vọng và yêu cầu của Tổng thống Trump rằng eo biển Hormuz phải được mở lại ngay lập tức, nhanh chóng và an toàn" - bà nêu rõ.
Ngày 8-4, Bahrain cho biết nước này đã mở lại không phận, sau khi Iran và Mỹ đạt được thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần. Trước đó, Iraq cũng thông báo mở lại không phận của mình.
Cơ quan hàng không dân dụng nước này thông báo "mở lại không phận trên Vương quốc Bahrain", trong khi đơn vị vận hành sân bay quốc tế Bahrain, gần thủ đô Manama, "xác nhận việc dần nối lại các chuyến bay".
Ngày 8-4, Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) nói rằng Iran phải bồi thường cho những thiệt hại do các cuộc tấn công của Tehran tại vùng Vịnh gây ra, đồng thời cho biết họ đang muốn được làm rõ về việc thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ - Iran sẽ bảo đảm Tehran chấm dứt các hành động thù địch và mở lại eo biển Hormuz như thế nào.
Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần sau hơn một tháng xung đột, nhưng thỏa thuận ngừng bắn này vẫn mong manh khi một số quốc gia Vùng Vịnh, gồm cả UAE, cho biết họ đã bị Tehran tấn công.
Bộ Ngoại giao UAE nói nước này "đang muốn được làm rõ thêm về các điều khoản của thỏa thuận nhằm bảo đảm Iran cam kết đầy đủ việc chấm dứt ngay lập tức mọi hành động thù địch trong khu vực, cũng như việc mở lại hoàn toàn và vô điều kiện đối với eo biển Hormuz".
Cơ quan này cũng nhấn mạnh các cuộc tấn công của Iran "đòi hỏi lập trường cứng rắn, bao gồm việc bảo đảm Iran phải chịu trách nhiệm đầy đủ đối với các thiệt hại và bồi thường".
Ngày 8-4, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố nước này vẫn sẵn sàng đối đầu với Iran nếu cần thiết, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ - Iran.
"Xin nói rõ: Chúng tôi vẫn còn những mục tiêu cần hoàn thành và chúng tôi sẽ đạt được chúng, hoặc thông qua thỏa thuận, hoặc thông qua việc nối lại giao tranh" - ông Netanyahu phát biểu trên truyền hình.
Nhà lãnh đạo Israel nêu rõ: "Chúng tôi sẵn sàng quay trở lại chiến đấu bất cứ lúc nào cần thiết. Ngón tay của chúng tôi vẫn đặt trên cò súng. Đây không phải là kết thúc của chiến dịch, mà là một bước trên con đường đạt được tất cả mục tiêu".
"Iran bước vào giai đoạn tạm ngừng này trong tình trạng yếu hơn bao giờ hết" - ông Netanyahu nhận định.
Ngày 8-4, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf nhận định thỏa thuận ngừng bắn và các cuộc đàm phán với Mỹ hiện nay "không hợp lý", do những hành động vi phạm kế hoạch 10 điểm của Tehran, bao gồm các cuộc tấn công của Israel tại Lebanon, một chiếc máy bay không người lái xâm nhập không phận Iran, và việc phủ nhận quyền làm giàu uranium của Tehran.
"Sự ngờ vực sâu sắc mang tính lịch sử mà chúng tôi dành cho Mỹ bắt nguồn từ việc nước này liên tục vi phạm mọi cam kết - một khuôn mẫu đáng tiếc đã lặp lại một lần nữa", ông Ghalibaf đăng trên X, đồng thời liệt kê ba hành động vi phạm đối với đề xuất của Iran.
Ông bình luận: "Hiện nay chính "nền tảng khả thi để tiến hành đàm phán" đã bị vi phạm một cách công khai và rõ ràng, thậm chí ngay trước khi các cuộc đàm phán bắt đầu. Trong tình huống như vậy, một thỏa thuận ngừng bắn song phương hoặc các cuộc đàm phán là điều không hợp lý".
Ngày 8-4, Nhà Trắng cho biết ông Trump sẽ tiếp tục thảo luận với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu về ý tưởng đưa Lebanon vào thỏa thuận ngừng bắn trong cuộc xung đột ở Trung Đông.
"Tôi chắc chắn rằng vấn đề này sẽ tiếp tục được thảo luận giữa Tổng thống Trump và Thủ tướng Netanyahu" - Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói với các phóng viên.
