Cuộc khủng hoảng Iran – Mỹ đang mắc kẹt trong một vòng luẩn quẩn không lối thoát, với áp lực ngày càng đè nặng lên cả hai phía.
Chỉ vài giờ trước khi vòng đàm phán thứ hai tại Islamabad (dự kiến diễn ra vào ngày 22-4), Iran và Mỹ đồng loạt rút lui.
Tổng thống Mỹ Donald Trump lập tức gia hạn vô thời hạn lệnh ngừng bắn theo yêu cầu của Pakistan, trong khi chờ một “đề xuất thống nhất” từ Tehran, nhưng lệnh phong tỏa hải quân vẫn được duy trì.
Đây không chỉ là một bước trì hoãn ngoại giao, mà còn là dấu hiệu của một cuộc khủng hoảng đang leo thang khi cả hai bên đều không sẵn sàng nhượng bộ.
Yêu cầu của ông Trump về một “đề xuất thống nhất” từ Tehran hé lộ những chia rẽ sâu sắc trong nội bộ Iran.
Theo nhà phân tích Shahram Kholdi trên tờ Iran International ngày 21-4, các nhân vật cấp cao trong Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) – bao gồm tân chỉ huy Vahidi và Cố vấn An ninh quốc gia Zolghadr – đã phủ quyết mọi nhượng bộ trong đàm phán.
Ông Kholdi nhận định: “Quyền lực bị chia rẽ, phái đoàn của Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf không thể trói buộc Nhà nước”. Trang Axios và Đài CNN cũng xác nhận IRGC nhất quyết không tiếp xúc với Mỹ chừng nào lệnh phong tỏa còn hiệu lực.
Hãng tin Bloomberg cho biết Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Ngoại trưởng Abbas Araghchi nghiêng về phía đạt thỏa thuận, song tiếng nói của họ chưa đủ trọng lượng.
Về kinh tế, Iran đang chịu sức ép nghiêm trọng. Mức tiêu thụ nhiên liệu trong chiến tranh lên tới 197 triệu lít/ngày, trong khi sản lượng chỉ đạt 120 triệu lít.
Người phát ngôn Chính phủ Iran ước tính tổng thiệt hại chiến tranh tính đến ngày 18-4 vào khoảng 270 tỉ USD – tương đương 57% GDP và gần gấp ba lần ngân sách chính phủ.
Tại Mỹ, áp lực lên Nhà Trắng cũng không kém phần gay gắt. Các báo, tạp chí như New York Times, TIME và Foreign Policy đồng loạt chỉ trích chiến dịch là “ngõ cụt chiến lược”: eo biển Hormuz chưa mở, giá xăng tăng cao, và chính quyền thiếu kế hoạch rõ ràng.
Bloomberg dẫn kết quả thăm dò cho thấy hơn 70% người Mỹ phản đối chiến tranh với Iran, trong khi xung đột đã kéo dài vượt khung thời gian bốn đến sáu tuần mà ông Trump ban đầu đặt ra.
Nhà khoa học chính trị Gevorg Mirzayan nhận định trên News.ru: “Ông Trump cần một chiến thắng nhanh chóng, nếu không sẽ đối mặt nguy cơ bị luận tội. Còn Tehran không muốn bị cáo buộc là yếu đuối. Tìm ra thỏa hiệp sẽ rất khó, phần lớn vì Israel sẵn sàng phá hoại bất kỳ thỏa thuận nào”.
Hòa đàm đang kẹt trong vòng luẩn quẩn: Iran yêu cầu Mỹ dỡ phong tỏa hải quân trước khi nối lại đàm phán, còn ông Trump tuyên bố việc dỡ phong tỏa sẽ khiến mọi thỏa thuận trở nên bất khả thi.
Hệ quả là IRGC tuyên bố đóng cửa trở lại eo biển Hormuz ngày 18-4, khiến tuyến đường hàng hải chiến lược này thực sự “tê liệt” – theo CNN dẫn nguồn từ trang theo dõi hàng hải MarineTraffic.
Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ cho biết đã ra lệnh cho 28 tàu quay đầu hoặc trở về cảng kể từ khi lệnh phong tỏa có hiệu lực.
Mỹ còn mở rộng phong tỏa ra phạm vi quốc tế. Ngày 21-4, tàu chở dầu Tifani bị lực lượng Mỹ bắt giữ trong vùng trách nhiệm của Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Trước đó, tàu buôn Touska của Iran cũng bị bắt giữ ở Vịnh Oman ngày 19-4. Tờ New York Times dẫn lời tướng Dan Kaine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân, tuyên bố các lực lượng Mỹ bên ngoài Trung Đông sẽ tham gia vào các hoạt động ngăn chặn vận chuyển hàng hóa của Iran – cho thấy phong tỏa đang được triển khai trên quy mô toàn cầu.
Viện RUSSTRAT của Nga cảnh báo: “Nếu Mỹ không phải trả giá trong vấn đề Iran, hành động này sẽ lan sang cả thương mại hàng hải của Trung Quốc và Nga”.
Từ châu Âu, Cao ủy Đối ngoại EU Kaja Kallas thông báo sau cuộc họp ngoại trưởng EU ngày 21-4 tại Luxembourg rằng khối này dự kiến thông qua gói trừng phạt mới nhắm vào các đối tượng liên quan đến việc hạn chế hàng hải tại Hormuz vào tháng 5.
Đây là bước leo thang tiếp nối sau khi EU đã thông qua hai gói trừng phạt đối với Iran hồi tháng 1-2026 nhắm vào 19 cá nhân và 12 tổ chức với lý do hỗ trợ quân sự cho Nga và đàn áp biểu tình trong nước.
Tuy nhiên, nhà khoa học chính trị Gevorg Mirzayan nhận định châu Âu khó đóng vai trò quyết định nào trong cuộc đối đầu này.
Năm 2025, 58% khí hóa lỏng của EU có nguồn gốc từ Mỹ – con số dự kiến tăng lên 65% vào cuối năm – khiến Brussels thiếu đòn bẩy chính trị thực chất để tác động lên Washington.
CEO các hệ thống bệnh viện HCA Healthcare, CommonSpirit Health, New York-Presbyterian và ECU Health tuần trước điều trần trước Ủy ban Tài chính và Thuế vụ Hạ viện, nhằm giải thích về cách định giá viện phí của các cơ sở y tế trong hệ thống của họ.
Các hệ thống này vận hành mạng lưới bệnh viện, phòng khám, dịch vụ quy mô lớn ở nhiều bang của Mỹ. HCA Healthcare là một trong những tập đoàn vận hành bệnh viện lớn nhất Mỹ, còn CommonSpirit Health là hệ thống phi lợi nhuận. New York-Presbyterian là hệ thống bệnh viện danh tiếng liên kết với các trường y ở New York, trong khi ECU Health là hệ thống y tế khu vực bang Bắc Carolina.
Trong phiên điều trần, các nghị sĩ Cộng hòa chỉ trích những tập đoàn này thu viện phí quá cao. "Người dân Mỹ đã quá mệt mỏi với những mức viện phí vô lý, có vẻ bị đẩy lên một cách bất thường", Jason Smith, nghị sĩ Cộng hòa bang Missouri đang giữ chức Chủ tịch Ủy ban Tài chính và Thuế vụ Hạ viện, nói.
Theo Health Affairs, các bệnh viện chiếm gần 1/3 tổng chi tiêu y tế của Mỹ trong năm 2024, tương đương khoảng 1.600 tỷ USD. Một nghiên cứu khác đăng trên JAMA Health Forum cho thấy bệnh nhân thường phải trả nhiều tiền hơn cho cùng một lần khám nếu bác sĩ của họ làm việc trong hệ thống bệnh viện hoặc thuộc một công ty đầu tư tư nhân.
Trong suốt phiên điều trần, các nghị sĩ Cộng hòa nêu nhiều trường hợp bệnh viện tại bang họ thu phí cao tại các cơ sở ngoại trú trực thuộc. Những mức giá này thường bị đội lên bởi cái gọi là "phí cơ sở vật chất", không gắn trực tiếp với dịch vụ chăm sóc y tế mà nhằm trang trải các chi phí như nhân sự và thiết bị.
Hạ nghị sĩ Cộng hòa David Kustoff của bang Tennessee cho biết một trung tâm phẫu thuật ngoại trú độc lập tại bang này đã thu phí cơ sở vật chất 656 USD cho một ca nội soi đại tràng, trong khi một cơ sở ngoại trú trực thuộc bệnh viện không được nêu tên thu mức phí này tới 1.222 USD.
"Mức phí các vị thu cao hơn gần gấp đôi. Theo các vị, có hợp lý không?", ông Kustoff đặt câu hỏi.
Nghị sĩ Cộng hòa Greg Steube nói bệnh nhân tại Florida nơi ông đại diện phải trả mức phí cao hơn đáng kể tại các phòng khám ngoại trú do bệnh viện sở hữu, so với các phòng khám tư do bác sĩ sở hữu và vận hành. "Các vị giải thích thế nào, trong khi dịch vụ được cung cấp và chất lượng chăm sóc không có khác biệt đáng kể?" Steube nói.
Các CEO giải thích rằng mức phí cao hơn là do các bệnh viện thường được hoàn trả thấp hơn chi phí thực tế để cung cấp dịch vụ, đặc biệt từ các chương trình công như Medicare và Medicaid. Các nghị sĩ Cộng hòa gần đây đã gây áp lực để cắt giảm ngân sách hoặc thay đổi cấu trúc của những chương trình như Medicaid và Medicare.
Họ cũng cho rằng mức giá cao hơn phản ánh chất lượng chăm sóc tốt hơn, chi phí điều trị những ca nặng, cũng như nghĩa vụ theo luật liên bang buộc bệnh viện phải tiếp nhận mọi bệnh nhân, bất kể họ có khả năng chi trả hay không. Trong khi đó, các phòng khám và cơ sở tư nhân nhìn chung có quyền lựa chọn bệnh nhân và có thể yêu cầu thanh toán trước.
"Chúng tôi là bên duy nhất trong chuỗi giá trị y tế phải gánh nghĩa vụ này", Michael Waldrum, CEO ECU Health phát biểu. "Bác sĩ, y tá, công ty bảo hiểm hay các hãng dược đều không phải làm vậy".
Các nghị sĩ Dân chủ tỏ ra dè dặt hơn nhiều so với phe Cộng hòa khi chất vấn các CEO bệnh viện. Họ cáo buộc phe Cộng hòa dùng phiên điều trần này để đánh lạc hướng khỏi tác động của các khoản cắt giảm Medicaid.
Trong khi phe Cộng hòa coi việc cắt giảm ngân sách hoặc siết chặt điều kiện nhận các phúc lợi xã hội trong chương trình Medicaid là biện pháp cần thiết để kiềm chế nợ công và thâm hụt ngân sách, phe Dân chủ coi đây là hành động tấn công vào quyền lợi y tế cơ bản của người yếu thế.
Nghị sĩ Richard Neal, đảng viên Dân chủ bang Massachusetts và là thành viên phe thiểu số cấp cao nhất trong ủy ban, nói phe Cộng hòa "đang cố thuyết phục người dân rằng vấn đề chỉ nằm ở các nhà cung cấp dịch vụ y tế". "Vấn đề còn nằm ở nhiều chính sách của họ nữa", ông Neal nhận xét.
Theo Hãng tin Bloomberg, ngày 21-3-2022, chiếc Boeing 737-800 thực hiện chuyến bay mang số hiệu 5735 của Hãng China Eastern Airlines từ Côn Minh đi Quảng Châu đã đột ngột lao xuống sườn đồi ở Quảng Tây, khi còn cách điểm đến khoảng 161km.
Cú va chạm khiến thân máy bay vỡ vụn thành khoảng 40.000 mảnh, không ai trong số 132 người trên khoang sống sót.
Hai hộp đen - thiết bị ghi âm buồng lái và dữ liệu chuyến bay - được tìm thấy trong tình trạng hư hại nặng, song vẫn trở thành nguồn thông tin quan trọng cho quá trình điều tra.
Mới đây, ngày 5-5, Bloomberg dẫn các tài liệu điều tra mới cho thấy chiếc máy bay có thể đã bị ngắt nguồn nhiên liệu ngay trên không, củng cố giả thuyết rằng thảm kịch này không phải tai nạn thông thường.
Cụ thể, theo các phát hiện do Ủy ban An toàn giao thông quốc gia Mỹ (NTSB) công bố, các cần gạt điều khiển nhiên liệu tới động cơ đã bị chuyển sang vị trí "cut-off" (ngắt nhiên liệu) khi máy bay đang bay ở độ cao hành trình khoảng 8.839m.
Hệ quả là động cơ ngừng hoạt động gần như tức thời. Dữ liệu ghi nhận tốc độ động cơ sụt giảm ngay sau khi các công tắc này bị kích hoạt.
Các tài liệu trên được công bố theo Đạo luật Tự do thông tin của Mỹ (FOIA), trong bối cảnh phía Trung Quốc đến nay vẫn chưa công bố báo cáo cuối cùng về nguyên nhân vụ tai nạn.
Ông Neil Campbell, cựu điều tra viên an toàn hàng không Úc, nhận định việc tắt công tắc nhiên liệu thường chỉ diễn ra sau khi máy bay hạ cánh, gần như không xảy ra trong lúc bay. Ông mô tả diễn biến này "cực kỳ bất thường" và mang dấu hiệu của "hành động có chủ đích".
Trước khi tài liệu mới được công bố, Bloomberg và một số hãng tin quốc tế từng dẫn nguồn cho rằng bằng chứng ban đầu nghiêng về kịch bản phi công cố tình gây tai nạn.
Tuy nhiên đến nay vẫn chưa có kết luận chính thức nào từ cơ quan chức năng Trung Quốc. Giới chức nước này đã viện dẫn lý do an ninh quốc gia để chưa phát hành báo cáo.
Đáng chú ý, thao tác ngắt nhiên liệu có chủ đích cũng đang là trọng tâm cuộc điều tra vụ rơi máy bay của Hãng hàng không Air India vào năm ngoái. Vụ tai nạn khiến hơn 290 người thiệt mạng. Các nhà điều tra hiện đang nghiên về khả năng phi công can thiệp gây ra thảm kịch.
"Các thành viên của chúng tôi vẫn đặt ngón tay trên cò súng, bởi họ luôn cảnh giác trước khả năng đối phương trở mặt", nhóm vũ trang Hezbollah ở Lebanon tuyên bố hôm nay, khi đề cập khả năng trả đũa nếu Israel vi phạm thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực trước đó một ngày.
Hezbollah, lực lượng được Iran hậu thuẫn, tuyên bố đã thực hiện "2.184 chiến dịch nhằm vào Israel và lực lượng của nước này tại Lebanon" trong thời gian xung đột.
Giới chức Israel chưa bình luận về thông tin.
Lệnh ngừng bắn 10 ngày giữa Lebanon và Israel được Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố, có hiệu lực từ chiều 16/4. Tuy nhiên, quân đội Lebanon sau đó khuyến cáo người dân ở khu vực miền nam thận trọng khi quay trở về nơi sinh sống, cáo buộc Israel vi phạm thỏa thuận ngừng bắn và tiếp tục các cuộc tấn công.
Vào thời điểm thỏa thuận có hiệu lực, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) cho biết đã tấn công "hơn 380 mục tiêu Hezbollah ở Lebanon" và đang trong tình trạng báo động cao, sẵn sàng tiếp tục hoạt động chiến đấu.
Lệnh ngừng bắn giữa Israel và Lebanon được đánh giá là bước quan trọng trong nỗ lực của Mỹ nhằm kết thúc xung đột với Iran. Tehran nhiều lần tuyên bố bất cứ thỏa thuận nào với Washington đều phải có điều khoản về dừng giao tranh tại Lebanon.
Tổng thống Trump bày tỏ hy vọng nhóm vũ trang Hezbollah tại Lebanon "sẽ hành xử tốt và đúng mực" trong giai đoạn này. "Nếu họ làm vậy, đó sẽ là khoảnh khắc tuyệt vời. Không còn người thiệt mạng nữa, hòa bình cuối cùng cũng đến", ông nói.
Hassan Fadlallah, nghị sĩ cấp cao của Hezbollah, cho rằng nhóm vũ trang này tuân thủ lệnh ngừng bắn hay không sẽ phụ thuộc vào việc Israel có cam kết chấm dứt mọi hình thức thù địch hay không.
Trong khi đó, một quan chức an ninh Israel cho biết quân đội nước này "không có kế hoạch rút quân khỏi miền nam Lebanon" trong mọi thỏa thuận ngừng bắn.
