Nếu trong nhiếp ảnh có một người mang dáng dấp của họa sĩ Van Gogh – tài năng xuất chúng nhưng vô danh lúc sinh thời – đó là Vivian Maier. Tạp chí The New Yorker nhận định di sản của bà làm thay đổi lịch sử nhiếp ảnh đương đại. Trong khi đó, giới chuyên môn gọi bà là “thiên tài nhiếp ảnh bí ẩn nhất thế kỷ 20”.
Nhiều giám tuyển nghệ thuật và nhà phê bình nhiếp ảnh trên thế giới hiện nay đặt Vivian Maier ngang hàng với những tượng đài nhiếp ảnh đường phố thế kỷ 20 như Henri Cartier-Bresson, Diane Arbus hay Robert Frank.
Cuộc đấu giá 380 USD
Năm 2007, nhà môi giới bất động sản John Maloof chi 380 USD mua vài chiếc vali lớn tại một cuộc đấu giá kho ký gửi quá hạn ở Chicago. Thay vì tìm thấy tài liệu lịch sử như kỳ vọng, ông phát hiện hàng vạn phim âm bản nên cất vào kho suốt hai năm.
Khi đem rửa và scan ảnh, Maloof nhận ra đây là các tác phẩm khắc họa đường phố New York và Chicago giữa thế kỷ 20. Trẻ em, người già, người lao động hay giới thượng lưu hiện lên tự nhiên với bố cục chặt chẽ, mang phong cách của những nhiếp ảnh gia đường phố xuất sắc nhất nước Mỹ. Thấy tên “Vivian Maier” trên vali, Maloof tra cứu nhưng không có kết quả. Ông liên hệ những người cùng dự đấu giá để mua lại toàn bộ số vali còn lại.
Năm 2009, Maloof tìm kiếm một lần nữa phát hiện một cáo phó “Vivian Maier đã qua đời ngày 21/4/2009”. Đang sở hữu hơn 100.000 phim âm bản (trong tổng số khoảng 150.000 bức ảnh di sản của bà), Maloof đăng một số tấm lên diễn đàn ảnh Flickr để xin lời khuyên: “Tôi nên làm gì với những thứ này? Tác phẩm này có xứng đáng triển lãm, in sách không?”.
Bộ ảnh lập tức tạo hiện tượng mạng. Giới chuyên môn đổ xô đi tìm “thiên tài nhiếp ảnh đường phố” đã ghi lại chân thực nước Mỹ thế kỷ 20.
Maloof lần theo số điện thoại trên cáo phó, tìm đến gia đình Gensburg tại Chicago. “Vivian là bảo mẫu của chúng tôi”, một người trong gia đình cho biết. Ba anh em nhà Gensburg do Vivian chăm sóc từ nhỏ nhưng không ai biết về tài năng nhiếp ảnh của bà, ngoài việc căn phòng luôn đầy vali và cấm người khác chạm vào.
Nữ bảo mẫu lập dị
Vivian Maier sinh năm 1926 tại New York, gốc Pháp và Áo. Sau khi cha bỏ đi năm 1930, bà cùng mẹ di chuyển giữa Pháp và Mỹ. Bà từng sống cùng nhiếp ảnh gia Jeanne Bertrand.
Năm 1951, bà về lại New York làm công nhân một thời gian ngắn trước khi chuyển sang nghề bảo mẫu. Công việc này giúp bà có thời gian dạo phố và chụp ảnh. Năm 1952, bà mua máy ảnh Rolleiflex. Loại máy có ống ngắm ngang hông giúp thao tác kín đáo.
Năm 1956, Vivian làm việc cho gia đình Gensburg ở ngoại ô Chicago và biến phòng tắm thành buồng tối rửa ảnh. Bà được mô tả là người nói tiếng Anh giọng Pháp, thường đội mũ rộng vành, đi giày da nam, máy ảnh đeo trước ngực. Yêu cầu đầu tiên của bà khi nhận việc luôn là có phòng riêng trang bị khóa.
Khi dắt trẻ ra ngoài, bà mang máy theo và chụp liên tục. Phil Donahue, một người từng thuê Vivian kể: “Thấy bà chụp một thùng rác, tôi chưa từng nghĩ những việc đó có giá trị nghệ thuật”.
Chuyến đi vòng quanh thế giới
Tự nhận mình nghèo và không mua bảo hiểm y tế, nhưng Vivian có cách chi tiêu riêng. Năm 1959, nhận khoản tiền thừa kế bất động sản ở Pháp, bà dùng toàn bộ để du lịch vòng quanh thế giới trong 6 tháng. Bà đã đặt chân đến Ai Cập, Ấn Độ, Thái Lan, Việt Nam, Italy.
Bà không kết hôn và không có bạn thân. Nhiếp ảnh gia Anna Fox đánh giá ảnh của Vivian ghi lại sự sống động của những người yếu thế bên lề xã hội, khác biệt hoàn toàn với góc chụp về các tòa nhà chọc trời thời bấy giờ.
Khác với sự trần trụi hay đôi khi mang tính “săn mồi” (predatory) của nhiều nhiếp ảnh gia đường phố, giới chuyên môn đánh giá ảnh của Vivian mang tính thấu cảm sâu sắc. Bà có khả năng “đóng băng” những khoảnh khắc đời thường mang đậm tính điện ảnh nhưng không mang lại cảm giác lợi dụng hay phán xét nhân vật.
Một điểm đặc biệt nữa là khung ảnh vuông (square format) của Rolleiflex tạo ra một tỷ lệ vàng mang tính tĩnh tại và cổ điển. Định dạng này đòi hỏi tư duy bố cục chuẩn xác, không cho phép chụp vội, buộc bà quan sát và sắp xếp chủ thể trước khi bấm máy.
Các học giả tại Đại học Chicago nhận định di sản của bà không chỉ là những bức ảnh đơn lẻ mà là một “sự tích lũy các ý tưởng và phương pháp tiếp cận”. Cách bà tự căn chỉnh, cắt cúp (crop) và ghi chú tỉ mỉ cho quá trình tráng rửa âm bản cung cấp một nguồn tư liệu đồ sộ, làm thay đổi cách giới học thuật nghiên cứu về lịch sử nhiếp ảnh đương đại, cũng như góc nhìn về vai trò, giai cấp của nữ giới trong nghệ thuật ở thế kỷ trước.
Đầu thập niên 1970, khi các con nhà Gensburg trưởng thành, Vivian chuyển việc. Bà mang theo hàng chục thùng phim qua nhiều nơi, cuối cùng phải thuê kho lưu trữ. Về già cạn kiệt tài chính, bà không thể trả phí nên số di sản này bị mang ra đấu giá năm 2007.
Anh em nhà Gensburg sau đó tìm thấy bà đang sống lang bạt và đưa về chăm sóc. Tháng 4/2009, bà qua đời tại một viện dưỡng lão sau một tai nạn trượt ngã.
Đến nay, di sản của bà vẫn được trưng bày tại nhiều triển lãm lớn trên thế giới, từ New York đến Thượng Hải. Cuộc đời bà cũng trở thành nguồn cảm hứng cho phim tài liệu Finding Vivian Maier.
Các bác sĩ cảnh báo, những ca nhiễm ký sinh trùng ở mắt không còn hiếm gặp và đã được ghi nhận ở nhiều nơi, chủ yếu liên quan đến thói quen sinh hoạt thiếu vệ sinh khi tiếp xúc với thú nuôi.
Mới đây, tại Hồ Bắc, một thiếu niên 14 tuổi từng bị suy giảm thị lực nghiêm trọng, mắt phải chỉ còn 0,2 và mắt trái 0,1. Nguyên nhân được xác định do ký sinh trùng xâm nhập vào mắt, gây tổn thương võng mạc không thể hồi phục.
Đáng nói, các triệu chứng mờ mắt đã xuất hiện hơn một năm nhưng không được phát hiện sớm, khiến việc điều trị bỏ lỡ "thời điểm vàng".
Theo gia đình, bệnh nhi có thói quen thường xuyên ăn ngủ cùng chó mèo, nhưng lại ít rửa tay sau khi tiếp xúc yếu tố nguy cơ cao dẫn đến nhiễm ký sinh trùng.
Và mới đây, một trường hợp tương tự tiếp tục được ghi nhận, gióng lên hồi chuông cảnh báo. Như đã đề cập, bệnh nhi đến khám tại Vũ Hán với biểu hiện nhìn mờ kéo dài. Kết quả kiểm tra cho thấy cả hai mắt đều nhiễm ấu trùng giun tròn Toxocariasis, gây tổn thương nghiêm trọng đến thị lực.
Theo thông tin ban đầu từ Jimu News, một bệnh nhi được đưa đến khám tại bệnh viện nhãn khoa ở Vũ Hán sau khi xuất hiện dấu hiệu thị lực bất thường.
Gia đình cho biết bố mẹ làm việc xa nhà, cậu bé sống cùng ông bà. Trẻ thường xuyên ăn ngủ cùng mèo, ít khi rửa tay sau khi tiếp xúc với thú cưng hoặc chơi ngoài đồng.
Thời gian gần đây, cậu bé nhiều lần than phiền nhìn mờ, kết quả học tập cũng giảm sút rõ rệt. Nhận thấy dấu hiệu bất thường, gia đình đã nhanh chóng đưa trẻ đi kiểm tra.
Qua thăm khám chuyên sâu, bác sĩ chẩn đoán bệnh nhi bị thoái hóa điểm vàng ở mắt phải và bệnh võng mạc trung tâm thanh dịch ở cả hai mắt. Đáng chú ý, cả hai mắt đều phát hiện nhiễm ấu trùng giun tròn Toxocariasis.
Các bác sĩ giải thích, đây là bệnh do ấu trùng giun tròn từ chó hoặc mèo xâm nhập vào cơ thể người. Thú nuôi là vật chủ chính của ký sinh trùng, trong khi con người chỉ là vật chủ ngẫu nhiên, thường nhiễm bệnh khi tiếp xúc với lông động vật mang mầm bệnh hoặc ăn phải thực phẩm, nguồn nước nhiễm trứng giun.
Sau khi xâm nhập qua đường tiêu hóa, trứng giun nở thành ấu trùng, xuyên qua thành ruột và theo đường máu di chuyển khắp cơ thể. Trong một số trường hợp, chúng có thể xâm nhập vào nhãn cầu, gây phản ứng viêm và tổn thương mô nghiêm trọng.
Trẻ em được đánh giá là nhóm nguy cơ cao do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, đồng thời thường chưa có thói quen vệ sinh tốt. Những hành vi như mút tay, ăn uống không rửa tay sau khi chơi đùa khiến nguy cơ nhiễm ký sinh trùng tăng lên đáng kể.
Đáng lo ngại, giai đoạn đầu của bệnh thường không có biểu hiện viêm rõ rệt như đỏ, sưng hay đau. Trẻ có thể chỉ nhìn mờ một bên hoặc thấy "vật thể bay" trước mắt những dấu hiệu dễ bị nhầm với cận thị hoặc mỏi mắt thông thường, dẫn đến chậm trễ trong điều trị.
Khi ấu trùng xâm nhập sâu vào võng mạc, chúng có thể gây ra hàng loạt biến chứng như viêm nội nhãn, tổn thương võng mạc hoặc đục thủy tinh thể. Trường hợp nặng có thể dẫn đến teo nhãn cầu, thậm chí mù lòa.
Để bảo vệ thị lực và sức khỏe mắt cho trẻ, các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh nếu nuôi thú cưng cần quản lý chặt chẽ, tẩy giun định kỳ và hạn chế để vật nuôi tiếp xúc trực tiếp với trẻ, như vào phòng ngủ hoặc ăn chung.
Đồng thời, cần xây dựng cho trẻ thói quen vệ sinh tay thường xuyên, tránh các hành vi như cắn hay gãi tay.
Nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu bất thường như lác mắt, sợ ánh sáng, chảy nước mắt kéo dài hoặc giảm thị lực, cần đưa đi khám chuyên khoa ngay. Việc khám mắt định kỳ hằng năm cũng được khuyến nghị nhằm phát hiện sớm nguy cơ, tránh những tổn thương đáng tiếc có thể để lại hậu quả lâu dài.
Tại buổi hòa giải của Luật sư Trần Thị Ngọc Nữ (TP HCM) một nữ thân chủ cho biết nộp đơn ly hôn vì chồng có thói quen quên đậy nắp bồn cầu sau khi đi vệ sinh. Dù được nhắc nhở nhiều lần, anh vẫn không thay đổi khiến những mâu thuẫn lặp lại hàng ngày.
Trong một trường hợp khác, một người vợ trách móc chồng chỉ vì thấy đồng nghiệp đều được tặng hoa dịp lễ, còn mình thì không. Thất vọng tích tụ khiến cô nhìn đâu cũng thấy lỗi của anh, dẫn đến cáu gắt, cãi vã và chọn ly hôn
"Hơn 20 năm làm tư vấn và hòa giải hôn nhân gia đình, tôi gặp những ca thế này ngày càng nhiều", luật sư nói.
Thống kê của Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới ghi nhận "mâu thuẫn lối sống" là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến khủng hoảng hôn nhân, chiếm 27,7%, cao hơn tỷ lệ do ngoại tình hay tài chính (khoảng 13%).
Anh Trần Minh Phúc, 36 tuổi, ở Hà Nội từng ra tòa ly hôn vì mâu thuẫn bắt nguồn từ việc vợ hay quên gạt gác chân xe máy. Một lần ngã xe do va vào gác chân chưa gạt, cộng thêm áp lực công việc, anh Phúc lớn tiếng và tát vợ. Sự việc trở thành giọt nước tràn ly khiến người vợ đệ đơn.
Chị Mỹ Hạnh (34 tuổi, Hà Nội) bức bối nhiều năm vì thói quen để gỉ mũi ở bồn rửa mặt của chồng. Chị cho biết cảm giác khó chịu mỗi sáng thường kéo dài cả ngày, dẫn đến cáu gắt. "Chuyện tưởng vụn vặt nhưng tôi không chấp nhận được", chị nói.
Thạc sĩ Tâm lý Bùi Thị Hải Yến, nhà sáng lập Hệ thống Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam cho biết trong năm 2025, khoảng 50% các cặp vợ chồng tìm đến đơn vị của bà vì xung đột trong sinh hoạt. Chuyên gia cho rằng áp lực cuộc sống khiến con người dễ "đổ rác cảm xúc" lên người gần gũi nhất.
Tâm lý học ghi nhận hiện tượng "tích tụ cảm xúc" (trigger stacking). Theo đó, các mâu thuẫn nhỏ không gây xung đột ngay mà giống như việc xếp chồng từng viên gạch. Khi sự dồn nén đạt đến giới hạn, chỉ một hành động nhỏ như quên đậy nắp bồn cầu cũng làm sập hệ thống kiểm soát cảm xúc.
Bên cạnh đó, các chuyên gia tâm lý cũng chỉ ra yếu tố kiệt sức (burnout) thời hiện đại đang làm tình trạng này trầm trọng hơn. Áp lực kinh tế và nhịp sống đô thị khiến nhiều người cạn kiệt năng lượng ngoài xã hội. Khi trở về nhà, ngưỡng chịu đựng hẹp lại làm họ mất đi khả năng bao dung với những thiếu sót của bạn đời.
Ông Hoàng Anh Tú, quản trị viên một diễn đàn hôn nhân gia đình, kể về trường hợp một phụ nữ ly hôn vì bát phở có hành. Người chồng không ăn hành nhưng vợ quên dặn chủ quán. Nhìn bát phở, người chồng nói: "Sống với nhau 5 năm mà không nhớ nổi thói quen của chồng thì cô để tâm vào cái gì?". Cả hai sau đó tranh cãi, lôi các lỗi lầm cũ ra trách cứ và quyết định chia tay.
"Khi vợ chồng cãi nhau vì chiếc tất vứt sai chỗ, đó không còn là câu chuyện của chiếc tất, mà là cảm giác không được lắng nghe, không được tôn trọng", ông Tú nói. Những chi tiết nhỏ lúc này trở thành bằng chứng cho việc đối phương thiếu quan tâm.
Bà Hải Yến cho biết các hành vi vụn vặt này bắt nguồn từ thói quen, nhưng việc thay đổi thường khó do não bộ có xu hướng duy trì sự quen thuộc. Khi bị yêu cầu thay đổi, con người dễ phản ứng, dẫn đến xung đột. "Vợ chồng là tấm gương phản chiếu của nhau. Khi thấy đối phương đầy lỗi lầm, hãy soi lại bản thân trước khi yêu cầu thay đổi", bà nói.
Để hóa giải mâu thuẫn, bà Yến gợi ý các cặp đôi áp dụng quy tắc "4B": Bạn (thấu hiểu đối phương), Bàn (thảo luận dựa trên sự tôn trọng), Ban (sửa mình trước) và Bán (truyền tải mong muốn khéo léo). Sai lầm phổ biến của nhiều cặp đôi là làm ngược quy trình, đưa ra yêu cầu trước khi thấu hiểu.
Ông Hoàng Anh Tú chỉ ra một nghịch lý phổ biến là chúng ta thường nhẹ nhàng, lịch sự với người ngoài, nhưng lại khắt khe, xét nét với chính bạn đời. Ông gợi ý thay vì soi xét những lỗi nhỏ, mỗi người nên học cách đối xử vợ (chồng) bằng sự ân cần và bao dung như với một "vị khách VIP". "Khi bớt chú ý đến những tiểu tiết vụn vặt, không khí gia đình trở nên nhẹ nhàng và dễ chịu hơn", ông Tú nói.
Sau quá trình tư vấn, vợ chồng anh Phúc nhận ra vấn đề thực sự của cả hai. Người vợ cam kết thay đổi thói quen, còn anh Phúc cho biết sẽ chú ý gạt gác chân giúp vợ nếu cô quên.
Ngày 9-5, chương trình "Sống sau lũ" mùa thứ 3 đã tổ chức trao bò giống, gà, vịt cho người dân các địa phương bị ảnh hưởng nặng bởi mưa lũ tháng 11-2025 tại phía đông tỉnh Đắk Lắk (trước là Phú Yên).
Đây là chương trình được Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam giao Ban Thanh niên Quân đội phối hợp với Cục Chính trị Quân khu 5, Cục Chính trị Quân khu 7, Đoàn Thanh niên Đài Truyền hình Việt Nam và Câu lạc bộ Thiện nguyện An Phúc triển khai.
Tại phía đông tỉnh Đắk Lắk, chương trình trao tặng con giống cho nhiều xã bị thiệt hại trong đợt mưa bão cuối năm 2025.
Cụ thể, tại phường Đông Hòa, 535 hộ dân được hỗ trợ 10 con bò và 10.500 con vịt; xã Hòa Xuân có 510 hộ dân được hỗ trợ 10 con bò và 10.500 con vịt; xã Hòa Thịnh có 320 hộ dân được hỗ trợ 10 con bò và 6.200 con vịt; xã Sơn Thành có 525 hộ dân được hỗ trợ 10 con bò và 10.300 con gà.
Ngoài ra, chương trình còn trao quà và đồ dùng học tập cho học sinh Trường tiểu học và THCS xã Sơn Thành.
