Trên boong một con tàu chở dầu đang qua lại vùng biển giữa vịnh Oman và eo biển Hormuz ngày 15/4, thuyền trưởng người Iraq Rahman al-Jubouri đang làm việc tại một trong những hành lang hàng hải căng thẳng nhất thế giới, nơi cuộc chiến giữa Mỹ – Israel với Iran đang làm gián đoạn thương mại toàn cầu, thủy thủ mắc kẹt và đối mặt nguy cơ bị tấn công.
Đối với al-Jubouri, người đã làm việc trên biển từ năm 1984, kinh qua nhiều thập kỷ biến động như Chiến tranh Iran – Iraq và Chiến tranh vùng Vịnh năm 1991, cuộc xung đột hiện nay không phải điều lạ lẫm.
Một lần nữa, ông lại làm việc ở những vùng biển nguy hiểm, nơi các cuộc tấn công quân sự bất ngờ luôn rình rập tàu thuyền đi qua các cửa ngõ quan trọng như Bab el-Mandeb và vịnh Ba Tư.
“Công việc giờ đây thực sự rủi ro, chẳng biết lúc nào bom rơi trúng tàu. Chúng tôi đang lênh đênh trên một quả cầu lửa”, ông nói.
Al-Jubouri đã ở trên con tàu chở dầu Sea Moon treo cờ Palau được 4 tháng. Ông và các thủy thủ đang di chuyển từ vịnh Aden về phía vịnh Oman để dỡ dầu tại cảng Ras Isa ở Yemen.
Lộ trình không đi qua eo biển Hormuz, nhưng vẫn tiềm ẩn rủi ro cao vì nằm gần lối vào eo biển này. Hành trình bị trì hoãn bởi lo ngại về an ninh và gián đoạn hậu cần khi cuộc xung đột giữa Mỹ – Israel và Iran nổ ra. Chiến sự khiến dòng chảy năng lượng toàn cầu tắc nghẽn, buộc nhiều tàu phải đổi lộ trình hoặc nằm chờ trong vịnh.
Lực lượng quân sự Mỹ ngày 19/4 đã bắt một tàu hàng treo cờ Iran khi con tàu di chuyển qua vòng phong tỏa của hải quân gần eo biển. Đây là vụ chặn tàu đầu tiên từ khi Mỹ tuyên bố phong tỏa các cảng của Iran tuần trước.
Công việc tiềm ẩn nhiều nguy cơ khiến thủy thủ trên tàu Sea Moon phải thường xuyên diễn tập an toàn chuẩn bị ứng phó tấn công. “Cầu Thượng đế đừng để điều đó xảy ra”, ông al-Jubouri nói.
Năm ngoái, khi đang cập cảng ở Yemen, con tàu của ông đã bị tấn công. “Tôi lập tức chặt đứt dây neo, chuẩn bị động cơ và rời cảng bằng mọi giá để bảo vệ thủy thủ và con tàu”, ông kể lại.
Mảnh bom đã văng trúng tàu chở dầu khi nó đang rời đi, gây hư hại nhẹ, nhưng toàn bộ thủy thủ đã thoát nạn an toàn. Bất chấp mối đe dọa dai dẳng, con tàu sau đó đã quay lại hoạt động tại cảng và tiếp tục lộ trình đã định.
Tuy nhiên, không phải tất cả thành viên trong đoàn của al-Jubouri đều có thể chịu đựng được những hiểm nguy của công việc này. Ông cho biết đội ngũ của mình đã giảm từ 27 thủy thủ xuống còn 17 người. Nỗi sợ khiến họ rời đi.
Hàng chục năm kinh nghiệm đi biển khiến al-Jubouri thích nghi tốt với áp lực. Ông cho hay nhu yếu phẩm cơ bản vẫn ổn định. Thực phẩm và nước đóng chai được bổ sung thường xuyên tại cảng, không xảy ra tình trạng thiếu hụt lớn.
Tuy nhiên, đã 4 tháng qua al-Jubouri chưa được gặp gia đình. Giống nhiều người khác, ông thường đau đáu nỗi nhớ nhà.
“Chúng tôi buồn vì phải xa gia đình và quê hương”, ông nói, cho hay Internet giúp họ bớt cô đơn, nhưng chẳng thể xóa nhòa được cảm giác xa xôi cách trở, nhất là khi họ đang phải đối mặt với lằn ranh sinh tử mỗi ngày.
Màu sắc của bộ đồ phi hành gia không chỉ mang tính biểu tượng mà còn gắn liền với yếu tố an toàn. Trong chương trình Artemis II, các phi hành gia sử dụng bộ đồ màu cam nổi bật, khác với màu trắng quen thuộc của thời chương trình Apollo.
Theo trang IFLScience ngày 9-4, màu cam được Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) sử dụng không phải là ngẫu nhiên, mà là "cam quốc tế" - tông màu có độ hiển thị rất cao.
Màu này giúp dễ dàng nhận diện phi hành gia trong các tình huống khẩn cấp, đặc biệt khi tàu hạ cánh xuống biển. Trong môi trường đại dương rộng lớn, màu cam nổi bật rõ rệt so với nền xanh, hỗ trợ hiệu quả cho các hoạt động tìm kiếm và cứu nạn.
Trên thực tế, trang phục phi hành gia đã trải qua nhiều thay đổi.
Thời kỳ chương trình Mercury (1958 - 1963), bộ đồ có màu kim loại do sử dụng ni lông phủ nhôm để kiểm soát nhiệt.
Sang chương trình Gemini (1961 - 1966) và Apollo (1961 - 1972), màu trắng được lựa chọn khi vật liệu cách nhiệt thay đổi. Màu trắng cũng nhằm phản xạ bức xạ Mặt trời, phù hợp với các hoạt động ngoài không gian.
Màu trắng cũng tiếp tục sử dụng cho bộ đồ phi hành gia trên Trạm Skylab, trạm vũ trụ đầu tiên của Mỹ, bên cạnh màu xanh lam và đỏ thời trang để "đồng điệu" với logo của NASA.
Kỷ nguyên tàu con thoi mang đến những màu sắc mới, nổi bật với màu vàng mù tạt.
Bước ngoặt quan trọng xảy ra sau thảm họa Challenger, khi tàu con thoi này phát nổ chỉ 73 giây sau khi cất cánh vào năm 1986.
Sau sự cố khiến 7 thành viên phi hành đoàn thiệt mạng, NASA quyết định áp dụng bộ đồ màu cam cho các giai đoạn phóng và quay trở lại Trái đất, nhằm tăng khả năng tìm kiếm và cứu hộ trong trường hợp khẩn cấp.
Dù vậy, màu trắng vẫn được sử dụng cho các bộ đồ hoạt động ngoài không gian nhờ khả năng phản xạ nhiệt tốt.
Trong chương trình Artemis, yếu tố này càng quan trọng hơn khi tàu Orion được thiết kế với nhiều kịch bản hạ cánh xuống biển để phòng bất trắc, từ Đại Tây Dương đến Thái Bình Dương.
Dự kiến tàu Orion chở theo 4 phi hành gia Artemis II sẽ đáp xuống Thái Bình Dương ở ngoài khơi San Diego, bang California, Mỹ vào 20h07 ngày 10-4 địa phương (7h07 ngày 11-4 giờ Việt Nam).
Tòa án Toronto, Canada tuần trước bắt đầu xét xử Khoa Tran, 36 tuổi, và vợ là Quynh Isabelle Nguyen, 30 tuổi, liên quan đến cái chết của nhà làm phim Reeyaz Habib ở khu Liberty Village hồi năm 2023.
Tran bị truy tố tội giết người, còn Nguyen bị truy tố tội che giấu, giúp sức tội phạm và xâm phạm thi thể. Cả hai đều không nhận tội.
Ngày 8/6/2023, giới chức Toronto phát hiện thi thể ông Habib, 53 tuổi, trong máy ép rác tại một chung cư ở Liberty Village. Ông Habib sống tại căn hộ chung cư phía trên căn nhà phố của Tran và Nguyen tại đường Western Battery Road.
Trong phần trình bày mở đầu trước bồi thẩm đoàn tại tòa, phó công tố viên Nathaniel Smith cho biết Habib từng nhiều lần bày tỏ khó chịu vì khói thịt nướng từ căn nhà của Tran và Nguyen bốc lên phía căn hộ mình.
Theo thỏa thuận giữa hai bên, Tran từng đồng ý sẽ nhắn tin báo trước cho Habib mỗi khi dùng lò nướng thịt.
Tòa án đã triệu tập Linh Hua, người ở cùng cặp vợ chồng này, để cung cấp lời khai. Hua cho biết cô thường ngủ trên tấm đệm đặt ở phòng khách, nhưng vào tối 6/6/2023, hai ngày trước khi thi thể Habib được tìm thấy, Tran đã đề nghị cô vào ngủ cùng Nguyen trong phòng ngủ để anh ta có thể làm việc ở phòng khách.
Hua khai cô tỉnh giấc giữa đêm vì tiếng bước chân lớn, âm thanh rượt đuổi và tiếng đồ đạc bị xê dịch kéo lê, rồi có người hét: "Cứu! Cứu!". Tuy nhiên, Hua cho biết Nguyen đã bảo cô ngủ tiếp, nói rằng: "Có lẽ họ đang quay phim".
Sau khi cảnh sát đến căn nhà vào ngày 9/6, Hua nói hai vợ chồng Tran và Nguyen nhiều lần dặn cô không nói chuyện với các sĩ quan. "Họ bảo tôi có quyền giữ im lặng, nhưng nếu bị ép, tôi nên nói cả ba đều ở trong phòng ngủ vào tối hôm đó", Hua khai, nhắc tới đêm 6/6.
Hua dọn đi sau khi Tran bị bắt vào năm 2023. Nguyen tiếp tục yêu cầu cô giữ im lặng, theo loạt tin nhắn qua Facebook được trình trước tòa.
Trong một tin nhắn gửi vào ngày 3/7/2023, Nguyen viết: "Làm ơn hứa với tôi đừng nói gì vụ của Tran. Cô phải im lặng và yêu cầu được nói chuyện với luật sư trước. Nếu cô không làm vậy, chúng ta sẽ gặp rủi ro. Tôi nhắc đi nhắc lại vì đó là cách duy nhất cô có thể tự bảo vệ mình".
Hua cũng khai cô từng chứng kiến một cuộc cãi vã giữa Habib và Tran vào ngày 20/5/2023. Sự việc xảy ra khi cô và Tran đang nướng thịt ở sân hiên ngay bên dưới căn hộ của Habib. Hua kể rằng ông Habib đã xuống nhà và yêu cầu Tran dời bếp nướng ra xa, trước khi quay đi và đóng sầm cửa, dường như tức giận.
Cô khai rằng muộn hơn cùng ngày hôm đó, cô nhìn thấy Tran và Habib cùng đi bộ trong khu chung cư.
Phiên tòa xét xử Tran và Nguyen dự kiến kéo dài khoảng 4 tuần. Các nhà điều tra đã tìm thấy dấu vết ADN của cặp vợ chồng trên băng keo dán quanh tấm chăn quấn thi thể ông Habib.
Trong chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae, hợp tác song phương trong lĩnh vực không gian đã được đề cập trong các cuộc thảo luận.
Sau hội đàm ngày 2-5, Thủ tướng Lê Minh Hưng và Thủ tướng Takaichi Sanae đã chứng kiến việc trao văn bản sửa đổi thỏa thuận giữa Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (VNSC) thuộc Viện hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Cơ quan Hàng không Vũ trụ Nhật Bản (JAXA) về "trao đổi dữ liệu vệ tinh".
Tại Đại học Quốc gia Hà Nội cùng ngày, khi phát biểu trước các sinh viên, Thủ tướng Takaichi Sanae đã nhắc đến VNSC, nhấn mạnh đây là trái ngọt sau hai thập kỷ bền bỉ hợp tác giữa hai nước. Bà nhấn mạnh tương lai của hợp tác Nhật - Việt trong lĩnh vực không gian là "vô hạn", không loại trừ một ngày nào đó cả hai nước sẽ "cùng chung tay dẫn đầu trong thám hiểm không gian".
Trong cuộc gặp với một nhóm nhỏ phóng viên Việt Nam tối 2-5 tại Hà Nội, Phó phát ngôn Bộ Ngoại giao Nhật Bản Sakata Natsuko chia sẻ việc sửa đổi thỏa thuận giữa VNSC và JAXA sẽ đẩy mạnh ứng dụng thực tiễn dữ liệu vệ tinh trong ứng phó thiên tai và nông nghiệp.
"Hai bên đã khẳng định kế hoạch phóng và vận hành vệ tinh quan sát Trái đất sẽ đưa hợp tác không gian giữa Nhật Bản và Việt Nam lên một tầm cao mới.
Hai nước đồng thời xác nhận sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ, bao gồm cả việc thúc đẩy đào tạo nguồn nhân lực, hướng tới sự thành công của dự án này, trong đó có việc phóng vệ tinh LOTUSat-1 vào thời điểm sớm nhất có thể", bà Sakata cho biết thêm.
LOTUSat-1 là vệ tinh quan sát Trái đất bằng công nghệ radar đầu tiên của Việt Nam, được sản xuất bởi một công ty Nhật Bản nhờ sự hỗ trợ từ nguồn ODA của Nhật Bản.
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online về tiến độ phóng vệ tinh LOTUSat-1, Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki cho biết theo kế hoạch, dự kiến vệ tinh được phóng vào tháng 2-2025. Tuy nhiên do các thử nghiệm đối với tên lửa đẩy Epsilon-S có vấn đề, việc phóng đã bị hoãn lại.
"Nhật Bản rất quan tâm đến kế hoạch phóng vệ tinh này, tiếp tục phối hợp chặt chẽ với phía Việt Nam trong đó có VNSC, hiện thực hóa mục tiêu phóng vệ tinh LOTUSat-1 trong năm 2027. Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản cùng JAXA đang làm việc để hoàn tất việc thử nghiệm tên lửa đẩy", ông Ito Naoki khẳng định.
Ngoài hợp tác giữa các cơ quan Chính phủ, Đại sứ Ito Naoki chia sẻ Nhật Bản mong muốn có sự tham gia nhiều hơn của các doanh nghiệp tư nhân hai nước trong hợp tác không gian.
Tại sự kiện khánh thành VNSC ở Hòa Lạc vào tháng 3 vừa qua, ông Ito Naoki cho biết một buổi kết nối doanh nghiệp đã được tổ chức, với sự tham gia của khoảng 30 doanh nghiệp tư nhân. Qua đó các doanh nghiệp hai bên đã có cơ hội gặp gỡ, trao đổi về tiềm năng hợp tác trong lĩnh vực không gian, ứng dụng thực tiễn cuộc sống.
