Những vụ ngộ độc thực phẩm liên tiếp gần đây, với không ít trường hợp là trẻ em, cho thấy kiến thức an toàn thực phẩm đóng vai trò thiết yếu, đặc biệt trong giai đoạn nắng nóng khi nguy cơ thực phẩm nhiễm khuẩn tăng cao.
Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Hoàng Thạch, Phó trưởng Khoa Nhi và Hồi sức sơ sinh, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), mức độ nặng hay nhẹ của ngộ độc thực phẩm không giống nhau ở mỗi người, mà phụ thuộc vào nhiều yếu tố.
Trước hết là lượng thức ăn đã dùng, ăn càng nhiều, nguy cơ diễn tiến nặng càng cao. Tình trạng sức khỏe nền và thời điểm ăn cũng tác động đến mức độ nhiễm khuẩn.
Ăn sớm khi thực phẩm mới chế biến thì lượng vi khuẩn còn ít, trong khi ăn trễ khiến vi khuẩn có thời gian “nhân lên” nhiều hơn.
Ngộ độc do vi khuẩn: Do vi khuẩn sống xâm nhập vào thức ăn như Salmonella, E. coli, hoặc độc tố của vi khuẩn sẵn có trong thức ăn như Staphylococcus aureus, Bacillus cereus; thường xuất hiện với các triệu chứng tiêu hóa ban đầu như buồn nôn, nôn, tiêu chảy, đau bụng. Khi diễn tiến, vi khuẩn hay độc tố xâm nhập vào ruột và máu có thể gây sốt, đại tiện ra máu. Diễn tiến nặng có thể gây mất nước, sốc, nhiễm trùng huyết.
Ngộ độc do hóa chất: Từ các hóa chất nhiễm trong thực phẩm như thuốc trừ sâu, kim loại nặng, chất tẩy rửa, phụ gia cấm (hàn the, cồn công nghiệp). Thông thường ngộ độc do hóa chất khởi phát nhanh, diễn tiến nặng, có thể gây nôn dữ dội, co giật, rối loạn ý thức kèm dấu hiệu đặc hiệu của từng loại độc tố như tăng tiết đờm dãi, co đồng tử (ngộ độc phốt pho hữu cơ).
Thời gian khởi phát có thể nhanh trong vài phút đến vài giờ nếu là hóa chất có độc tính cao. Thường nặng hơn và dễ gây tử vong nếu không xử trí kịp thời.
Ngộ độc do bảo quản kém: Đây không phải một nhóm riêng biệt mà là yếu tố nguy cơ, khiến vi khuẩn phát triển mạnh và sinh độc tố trong thức ăn, vì vậy bản chất thuộc nhóm ngộ độc do vi khuẩn. Ví dụ: Cơm để qua đêm, thức ăn nấu chín nhưng để ở nhiệt độ phòng lâu có thể nhiễm Bacillus cereus, Salmonella và Staphylococcus aureus.
Theo bác sĩ Hoàng Thạch, thời thời gian ủ bệnh là khác nhau và phụ thuộc vào tác nhân, cụ thể:
Bên cạnh đó, bác sĩ Thạch cho biết việc nhiều người cùng ăn một món ăn nhưng có người bị ngộ độc, có người lại không là rất điển hình trong các vụ ngộ độc thực phẩm, vì:
Liều nhiễm khác nhau: Người ăn nhiều thường có nguy cơ cao hơn; người ăn ít hoặc không ăn món nhiễm sẽ không bị ảnh hưởng.
Phân bố độc tố không đồng đều: Không phải tất cả suất ăn đều nhiễm độc như nhau. Một số phần có nồng độ vi khuẩn/độc tố cao hơn.
Cơ địa từng người: Thông thường trẻ nhỏ, người già, người có bệnh nền, đang dùng một số thuốc như thuốc ức chế axit dạ dày sẽ dễ nhiễm hơn.
Miễn dịch và hệ vi sinh ruột khác nhau: Người đã từng tiếp xúc với vi khuẩn/độc tố trước đó và có miễn dịch thường sẽ ngộ độc nhẹ hơn người chưa từng tiếp xúc.
“Cách xử trí ban đầu khi vừa phát hiện hoặc nghi ngộ độc thực phẩm cũng rất quan trọng mà nhiều người thường chủ quan. Người ngộ độc được can thiệp y tế sớm sẽ giúp giảm mức độ nghiêm trọng, ngược lại việc đến viện muộn hoặc tự điều trị tại nhà dễ làm tăng nguy cơ biến chứng”, bác sĩ Thạch nói thêm.
Ngày 10-5, tại buổi khám đầu tiên trong chương trình khám, tư vấn miễn phí sàng lọc ung thư phổi sớm cho người có nguy cơ cao tại Bệnh viện Bạch Mai, PGS.TS Phạm Cẩm Phương cho biết Việt Nam ghi nhận khoảng 24.000 ca mắc ung thư phổi mới/năm, chỉ 10-20% trong số này được phát hiện sớm, 80-90% đến bệnh viện khi đã ở giai đoạn muộn hoặc có di căn, dẫn đến chi phí điều trị cao nhưng tỉ lệ tử vong cũng cao.
"Tại nhiều nước, 10-20 năm trước cũng có tình trạng tương tự chúng ta hiện nay, nhưng nhờ áp dụng các chương trình sàng lọc bệnh sớm, hiện tỉ lệ bệnh nhân được phát hiện sớm đã lên tới 50%. Tại Đài Loan (Trung Quốc) đã khởi động chương trình sàng lọc ung thư phổi 10 năm trước và quản lý nốt mờ bằng thăm khám định kỳ tùy tình trạng bệnh, hiệu quả cũng rất tốt" - PGS Phương cho biết.
Chụp CT phổi liều thấp được khuyến nghị để sàng lọc ung thư phổi, là hình thức chụp mới và cập nhật hơn so với chụp X-quang truyền thống, phương pháp chụp này có thể phát hiện những tổn thương nhỏ hơn X-quang nên hiệu quả để chẩn đoán ung thư phổi ở giai đoạn sớm, giúp bệnh nhân có thể phải trải qua phẫu thuật xâm lấn tối thiểu và cắt bỏ ít mô phổi hơn.
Kỹ thuật chụp này có thể cho thấy bất thường phổi kích thước của một hạt gạo, trong khi chụp X-quang truyền thống có thể xác định ung thư phổi kích thước của một đồng xu. Khi phát hiện các bất thường (nốt mờ) ở phổi, người bệnh sẽ được đưa vào nhóm theo dõi định kỳ 6 tháng - 1 năm để theo dõi các tiến triển và nguy cơ, từ đó xử lý sớm nếu nốt mờ/bất thường trở thành ung thư.
Đợt này, Bệnh viện Bạch Mai tổ chức sàng lọc, khám, tư vấn và chụp CT liều thấp miễn phí cho 240 người từ 50 tuổi, có các yếu tố nguy cơ cao như hút thuốc lá, gia đình có người thân mắc ung thư phổi, có dấu hiệu nghi mắc ung thư phổi... vào các ngày 10, 17 và 24-5 tại Trung tâm Y học hạt nhân và ung bướu.
Trong ngày sàng lọc đầu tiên các bác sĩ đã ghi nhận một số trường hợp có nốt mờ ở phổi để đưa vào diện theo dõi. Mục tiêu của đợt tầm soát, theo PGS Phương, không chỉ là tìm ra bệnh nhân, quan trọng hơn là nâng cao nhận thức cộng đồng để người dân chủ động đi khám từ khi còn khỏe, từ đó có thể phát hiện bệnh sớm và được điều trị với kết quả tốt.
Nhiều người tin rằng bệnh nhân tiểu đường cần kiêng khem khắt khe và hạn chế ăn trái cây để tránh nạp quá nhiều đường fructose. Tuy nhiên, trong một bài viết trên trang cá nhân, chuyên gia dinh dưỡng Xue Xiaojing khẳng định quan điểm "người tiểu đường không được ăn trái cây" là chưa hoàn toàn chính xác. Mấu chốt vấn đề nằm ở việc "ăn loại quả nào" và "ăn như thế nào".
Dẫn nghiên cứu đăng trên Tạp chí Dịch tễ học Trung Quốc năm 2019, bà Xue, hiện là giám đốc một công ty công nghệ về sức khỏe, cho biết những bệnh nhân tiểu đường ăn trái cây tươi hơn 5 lần mỗi tuần thực tế lại kiểm soát chỉ số đường huyết đói và chỉ số đường huyết trung bình (HbA1c) tốt hơn.
Một phân tích gộp năm 2023 trên tạp chí Frontiers in Endocrinology cũng chỉ ra rằng việc tiêu thụ trái cây giúp giảm lượng đường huyết lúc đói (-8,38 mg/dL). Tuy nhiên, hiệu quả trong việc cải thiện chỉ số HbA1c còn phụ thuộc vào từng loại trái cây cụ thể cũng như cách ăn của mỗi người.
Để giữ đường huyết ổn định, người bệnh nên hạn chế 5 loại quả gồm xoài, dưa hấu, chuối, nho và dứa. Dù có vị ngọt mọng nước nhưng đây là những trái cây chỉ số GI cao, dễ khiến đường huyết tăng nhanh đột ngột. Nếu muốn thưởng thức, người bệnh cần kiểm soát khẩu phần nghiêm ngặt.
Đặc biệt, chuyên gia cảnh báo ngoài trái cây tươi có đường huyết cao, nước ép và trái cây sấy khô là những "thủ phạm" giấu mặt vì đã bị loại bỏ chất xơ, khiến cơ thể hấp thụ đường nhanh hơn.
Theo một nghiên cứu năm 2019 trên tạp chí Current Developments in Nutrition, nước ép trái cây nguyên chất 100% có tác động tiêu cực đến lượng đường trong máu tương tự các loại đồ uống có đường, vì thế chúng hoàn toàn không thích hợp để bệnh nhân tiểu đường sử dụng làm thức uống hàng ngày.
Ngược lại, các loại quả như việt quất, dâu tây, kiwi, lê và táo (ăn cả vỏ) được xem là lựa chọn an toàn giúp cải thiện kiểm soát HbA1c hiệu quả. Theo một nghiên cứu công bố năm 2023 trên tạp chí Endocrinology and Metabolism, việc tiêu thụ những loại quả này giúp cải thiện chỉ số HbA1c và tăng khả năng kiểm soát ổn định đường huyết lên hơn 3 lần.
Xue Xiaojing gợi ý một công thức bữa ăn phụ lý tưởng là món "việt quất trộn phô mai kem và hạt". Quả việt quất giàu anthocyanin, các chất chống oxy hóa và chất xơ, khi kết hợp cùng phô mai không đường và các loại hạt sẽ giúp tăng cảm giác no, đồng thời giữ đường huyết ở mức bình thường.
Bà Xue lưu ý rau xanh và trái cây đều tốt nhưng tác động của chúng lên đường huyết khác nhau. Rau xanh, nhất là rau lang, súp lơ, rau chân vịt thường ít đường, ít calo và giàu khoáng chất giúp giảm viêm, ổn định đường huyết nên có thể ăn thoải mái mỗi ngày. Ngược lại, trái cây có vị ngọt tự nhiên từ đường fructose, nếu ăn quá nhiều vẫn khiến đường huyết tăng nhanh.
Vì vậy, người bệnh tiểu đường cần phân biệt rõ rau có thể ăn hàng ngày nhưng trái cây chỉ nên ăn từ 1 đến 2 phần mỗi ngày. Tốt nhất là chọn các loại quả ít ngọt (GI thấp) và ăn cùng các thực phẩm giàu đạm để giữ đường huyết ổn định nhất.
Bạn đọc Hồng Nhi cho biết mẹ chị 69 tuổi, ngụ xã Tân Vĩnh Lộc (TP.HCM), có thẻ bảo hiểm y tế hết hạn ngày 20-11-2025. Do cần duy trì thẻ liên tục để khám chữa bệnh, gia đình đã đóng tiền gia hạn trước một tháng.
Tuy nhiên, sau khi Nghị quyết 56 của HĐND TP.HCM có hiệu lực từ ngày 14-11-2025, mẹ chị thuộc diện được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí nhưng đến nay vẫn chưa được hoàn tiền.
Ông Nguyễn Quốc Thanh, phó giám đốc Bảo hiểm xã hội TP.HCM, cho biết căn cứ khoản 2 Điều 5 Nghị quyết 56 của HĐND TP: "Trường hợp các đối tượng của nghị quyết này đang có thẻ bảo hiểm y tế thì mức hỗ trợ được áp dụng kể từ ngày liền kề hết hạn của thẻ bảo hiểm y tế".
Như vậy, các trường hợp đã đóng tiền mua thẻ BHYT hộ gia đình và thẻ đã phát hành có giá trị sử dụng. Người tham gia sẽ không được hoàn lại số tiền đã đóng.
"Chỉ khi thẻ bảo hiểm y tế hiện tại hết hạn, người thuộc diện theo Nghị quyết 56 mới được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí tiếp theo ngày liền kề thẻ cũ hết hạn".
Với trường hợp mẹ chị Hồng Nhi, thẻ đã đóng tiền và hết hạn ngày 20-11-2026 thì thẻ mới theo Nghị quyết 56 sẽ có giá trị tiếp theo từ ngày 21-11-2026.
Tương tự, bạn đọc tên Thu phản ánh mẹ chị có thẻ bảo hiểm y tế hết hạn ngày 9-12-2025 nhưng đã đóng tiền gia hạn từ ngày 7-11-2025 để đảm bảo quyền lợi liên tục. Sau đó, địa phương không hoàn tiền mà cấp thẻ mới đến ngày 9-12-2026, khiến gia đình băn khoăn có phải bị trùng thẻ hay không.
Về trường hợp này, ông Thanh khẳng định: khi người dân đã mua thẻ bảo hiểm y tế hộ gia đình trước đó, thẻ này đã có hiệu lực theo quy định. Thẻ bảo hiểm y tế miễn phí theo Nghị quyết 56 chỉ được cấp nối tiếp sau khi thẻ cũ hết hạn, nên sẽ không có việc sử dụng hai thẻ trùng thời gian.
"Như vậy, số tiền đã đóng để mua thẻ bảo hiểm y tế hộ gia đình sẽ không được hoàn trả. Người dân sẽ được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí ngay sau khi thẻ hiện tại hết hạn", ông Thanh nhấn mạnh.
Theo Nghị quyết 56, người từ đủ 65 tuổi đến dưới 75 tuổi, có đăng ký thường trú tại TP.HCM và chưa được hưởng hỗ trợ bảo hiểm y tế từ các chính sách khác, sẽ được hỗ trợ toàn bộ mức đóng.
