Ngày 19-4, lực lượng Mỹ nổ súng và bắt giữ tàu chở hàng M/V Touska của Iran tại Vịnh Oman vì tàu này cố vượt lệnh phong tỏa mà Washington đang áp đặt quanh các cảng Iran. Đáng chú ý, tàu Touska gần đây đã ghé nhiều cảng Trung Quốc và bị nghi vận chuyển hàng hóa lưỡng dụng.
Mỹ vẫn đang giữ tàu Touska để kiểm tra lô hàng. Các nguồn tin an ninh hàng hải nói với Hãng tin Reuters rằng lô hàng này nhiều khả năng mang tính “lưỡng dụng” – tức có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự – sau hành trình xuất phát từ châu Á.
Dữ liệu hàng hải cho thấy tàu Touska đã nhiều lần cập cảng Chu Hải, miền nam Trung Quốc, trước khi đi qua Đông Nam Á rồi hướng về Iran. Các nhà phân tích nhận định đây là một phần trong lộ trình giúp Iran duy trì dòng chảy thương mại bất chấp sức ép từ Mỹ.
Theo một quan chức Mỹ chia sẻ với Fox News, tàu Touska lần gần nhất cập cảng Klang (Malaysia) vào ngày 12-4, sau đó trên đường tới cảng Bandar Abbas của Iran thì bị lực lượng Mỹ chặn lại tại Vịnh Oman, ngay bên ngoài eo biển Hormuz, vào ngày 19-4.
Các nhà phân tích nhận định việc tàu vẫn cố di chuyển trong lúc Hải quân Mỹ gia tăng hiện diện trong khu vực cho thấy hàng hóa trên tàu có thể mang tính ưu tiên cao.
“Con tàu đã cố vượt vòng phong tỏa – dường như là hành động đặc biệt ngu ngốc. Điều đó cho thấy trên tàu có thể có thứ gì đó Iran thật sự đang cần” – ông Ray Powell, Giám đốc sáng kiến minh bạch hàng hải SeaLight, nói với Fox News.
Ông Powell lưu ý tuyến đường của tàu qua Malaysia là điều đáng chú ý.
Theo ông, vùng biển gần eo biển Singapore vốn “nổi tiếng về việc chuyển hàng giữa các tàu” do thực thi pháp luật tương đối lỏng lẻo – chiến thuật này khiến việc truy vết hàng hóa trở nên khó khăn hơn.
Ông cũng cho rằng các điểm dừng tại Trung Quốc đặt ra câu hỏi về nguồn gốc lô hàng, dù chưa rõ cụ thể tàu chở gì.
Ngày 20-4, Trung Quốc lên tiếng chỉ trích vụ chặn bắt. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn (Guo Jiakun) nói Bắc Kinh quan ngại về việc Mỹ “chặn bắt bằng vũ lực” tàu chở hàng Iran.
“Tình hình tại eo biển Hormuz hiện nhạy cảm và phức tạp” – ông Quách nói tại họp báo, đồng thời nhấn mạnh các bên cần tránh làm leo thang căng thẳng và “tạo điều kiện cần thiết để hoạt động lưu thông bình thường qua eo biển được nối lại”.
Về diễn biến vụ chặn bắt, CENTCOM cáo buộc thủy thủ đoàn tàu Touska “không tuân thủ các cảnh báo lặp đi lặp lại trong suốt 6 giờ”.
Tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường USS Spruance đã bắn nhiều phát từ pháo MK 45 vào khoang máy, vô hiệu hóa hệ thống đẩy của tàu Touska, trước khi lính thủy đánh bộ Mỹ lên boong kiểm soát tàu.
Tờ New York Post ngày 3.5 đưa tin Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio dường như vừa bổ sung thêm một vai trò mới vào hồ sơ công việc dày đặc của mình trong chính quyền Tổng thống Donald Trump, khi làm DJ (Disc Jockey) tại một đám cưới.
"Vừa nãy, phía sau hậu trường, Ngoại trưởng của chúng ta Marco Rubio cũng làm DJ cho đám cưới. Đây là hình ảnh ông ấy đang làm việc tại một đám cưới gia đình tối nay… Bắt đầu nào!", Phó chánh văn phòng Nhà Trắng Dan Scavino viết trên X.
Ông Rubio (54 tuổi) thường được gọi là "bộ trưởng của mọi thứ" vì đảm nhiệm nhiều vai trò trong chính quyền Tổng thống Trump, bao gồm ngoại trưởng, cố vấn an ninh quốc gia và người đứng đầu Cơ quan Lưu trữ Quốc gia.
Ông là ngoại trưởng đầu tiên kiêm nhiệm chức cố vấn an ninh quốc gia kể từ thời cố Ngoại trưởng Henry Kissinger dưới thời chính quyền cố Tổng thống Richard Nixon.
Tại tiệc cưới do ông Scavino nêu, có thể thấy Ngoại trưởng Rubio đứng sau bàn DJ, áp một bên tai nghe vào tai phải, trong khi cúi xuống chiếc máy tính xách tay bên cạnh một người đàn ông khác, dường như là DJ được thuê.
Ông Rubio đã mang không khí đậm chất Miami (bang Florida) quê hương ông đến đám cưới, khi hàng chục khách mời khoác tay nhau nhảy múa vòng tròn. Chưa rõ đó là đám cưới của ai.
Trong khi nhiều người nhảy múa, ông Rubio vẫn áp chặt tai nghe với vẻ mặt tập trung cao độ. Có lúc dường như ông ra hiệu cho DJ tăng nhịp độ nhạc.
Ông Rubio không phải là người duy nhất tại Nhà Trắng làm DJ. Tổng thống Trump nổi tiếng với việc tự mình làm DJ cho các bữa tiệc tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago của ông ở Florida với điệu nhún nhảy quen thuộc.
Gần đây, ông Trump thừa nhận phu nhân là bà Melania Trump không thích những động tác đó và thường khuyên ông đừng nhảy vì cho rằng điều đó không phù hợp với một tổng thống.
"Chúng tôi đã tập trung lực lượng tác chiến cùng hỏa lực đáng kể ở trong và khu vực quanh eo biển Hormuz. Trong số này có trực thăng AH-64 Apache và MH-60 Seahawk, những khí tài đã được sử dụng ngay trong sáng nay để hạ 6 xuồng cao tốc của Iran đe dọa hoạt động hàng hải thương mại", đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) của quân đội Mỹ, nói ngày 4/5.
Ông Cooper cho biết lực lượng Mỹ còn "đánh chặn hiệu quả toàn bộ tên lửa và thiết bị bay không người lái (drone) phóng vào cả chiến hạm của Washington lẫn tàu thương mại".
"Chúng tôi đã tự bảo vệ mình và toàn bộ tàu thương mại, đúng với cam kết đã đưa ra", tư lệnh CENTCOM tiếp tục.
Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết số xuồng của Iran bị tấn công là 7 chiếc và "hiện chưa có thiệt hại nào xảy ra đối với các tàu đi qua eo biển", ngoại trừ một phương tiện của Hàn Quốc bị trúng đòn tấn công. Ông không nêu thêm chi tiết về sự việc.
Trong khi đó, Iran bác bỏ thông tin mà phía Mỹ đưa ra. "Mỹ tuyên bố đánh chìm một số tàu của Iran là sai sự thật", truyền hình nhà nước Iran dẫn lời một quan chức quân sự cấp cao nước này.
Kể từ khi xung đột nổ ra cuối tháng 2, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz với hầu hết tàu thuyền, ngoại trừ tàu của nước này và một số quốc gia "thân thiện", trong khi Mỹ áp đặt phong tỏa ngược lại lên mọi cảng biển của Iran từ ngày 13/4. Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế, hàng trăm tàu và khoảng 20.000 thủy thủ đã không thể đi qua eo biển này trong suốt cuộc xung đột.
Tổng thống Trump ngày 3/5 cho biết nhiều nước đã liên hệ với Mỹ đề nghị hỗ trợ các tàu đang mắc kẹt tại vùng Vịnh và Washington triển khai "Dự án Tự do" để hộ tống những phương tiện này qua Hormuz. CENTCOM tuyên bố triển khai lực lượng quy mô lớn gồm khu trục hạm, khoảng 100 máy bay, phương tiện không người lái và 15.000 quân nhân cho chiến dịch.
Đô đốc Cooper cho biết quân đội Mỹ không trực tiếp hộ tống mà triển khai nhiều lớp bảo vệ gồm tàu chiến, trực thăng, máy bay, hệ thống cảnh báo sớm trên không và tác chiến điện tử, hình thành "thế trận phòng thủ bao quát hơn nhiều so với hộ tống đơn thuần".
Ông Cooper thêm rằng "Dự án Tự do" được triển khai sau khi lực lượng Mỹ sử dụng một "công nghệ đặc biệt tinh vi" để mở thông một hành lang qua Hormuz trong vài tuần qua, rồi "dựng lên một chiếc ô bảo vệ bao trùm lên khu vực".
"Hành lang này cuối cùng sẽ trở thành tuyến lưu thông hai chiều, nhưng điều quan trọng nhất trong ngắn hạn là đưa các tàu rời đi an toàn", ông nói.
Trong khi đó, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran ngày 4/5 công bố bản đồ mới về khu vực lực lượng này tuyên bố kiểm soát ở eo biển Hormuz. Khu vực này nằm giữa hai ranh giới, trong đó một đường từ cực tây đảo Qeshm của Iran đến thành phố Umm Al Quwain, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Đường còn lại kẻ từ khu vực Kuh-e Mobarak, Iran tới phía nam Fujairah, UAE.
Trong đoàn, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch NVIDIA Jensen Huang, tỉ phú Elon Musk (Tesla), nhà lãnh đạo Apple Tim Cook cùng nhiều lãnh đạo các tập đoàn lớn của Mỹ cũng tháp tùng chủ nhân Nhà Trắng đến Trung Quốc.
Bloomberg đưa tin thương vụ bán 500 máy bay Boeing 737 Max, một trong những đơn hàng lớn nhất lịch sử của Boeing, dự kiến sẽ được công bố trong chuyến thăm. Tổng thống Trump và Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ thảo luận việc thành lập một hội đồng thương mại mới để điều phối danh sách các mặt hàng Mỹ mà Trung Quốc nên mua và ngược lại. Vấn đề kiểm soát đất hiếm được cho là cũng nằm trong chương trình nghị sự giữa hai nhà lãnh đạo. Và hai bên dường như sẽ thảo luận về khả năng gia hạn thời gian tạm dừng thương chiến Mỹ - Trung, vốn đạt được trong cuộc gặp của hai nhà lãnh đạo tại Hàn Quốc hồi tháng 10 năm ngoái.
Vấn đề Đài Loan cũng trở thành một tâm điểm mà giới quan sát chú ý với câu hỏi liệu sự ủng hộ của Washington đối với Đài Bắc có giảm đi nếu Mỹ và Trung Quốc đạt một số thỏa thuận. Trước khi đến Bắc Kinh, ông Trump từng tiết lộ sẽ trao đổi với ông Tập về các hợp đồng chuyển giao vũ khí Mỹ cho Đài Bắc. Đây là động thái hoàn toàn khác với quan điểm trước đó của các đời tổng thống Mỹ rằng Washington sẽ không tham vấn Bắc Kinh về vấn đề hỗ trợ Đài Loan.
Thêm một trọng tâm khác của chuyến thăm sẽ là trí thông minh nhân tạo (AI), khi cả hai nước đều đối mặt những lời kêu gọi hãy hợp tác liên quan hệ thống các tiêu chuẩn và cơ chế an ninh nhằm bảo đảm an toàn cho người dùng khi sử dụng công nghệ này trên toàn cầu.
Hôm qua, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết "hoan nghênh" chuyến thăm của ông Trump và khẳng định "Trung Quốc sẵn sàng hợp tác với Mỹ để mở rộng hợp tác và lèo lái những bất đồng". An ninh đã được đặc biệt siết chặt tại Bắc Kinh trước chuyến thăm. AFP đưa tin cảnh sát được triển khai tại các nút giao thông lớn của thành phố và phía an ninh áp dụng các biện pháp kiểm tra trên hệ thống tàu điện ngầm của thủ đô.
Theo Tân Hoa xã, lịch trình cuộc gặp thượng đỉnh bao gồm lễ đón chính thức, những cuộc gặp riêng giữa hai nhà lãnh đạo và chuyến tham quan Thiên Đàn, quần thể đền thờ tế trời cổ đại lớn nhất Trung Quốc ở quận Đông Thành của Bắc Kinh. Ông Trump sẽ tham dự quốc yến vào chiều tối 14.5, kế đến là dùng trà và bữa trưa kết hợp làm việc với ông Tập vào ngày 15.5 trước khi về nước.
Trước khi lên máy bay đến Trung Quốc, ông Trump nói rằng có vẻ như không cần sự hỗ trợ của Bắc Kinh để chấm dứt cuộc xung đột với Iran cũng như nới lỏng sự kiểm soát của chính quyền Tehran đối với eo biển Hormuz.
