Ở một số tỉnh phía Bắc, Tết Hàn thực mùng 3 tháng 3 âm lịch gần như là một nếp sinh hoạt quen thuộc. Cứ đến ngày này, nhiều gia đình lại tất bật nặn bánh trôi bánh chay, thắp hương gia tiên, như một nghi thức không thể thiếu.
Chính vì vậy, dân gian vẫn hay nói với nhau câu “tháng ba bánh trôi bánh chay”, như một cách gọi tên thời điểm mà ai cũng có thể nhận ra.
Nhưng khi vào miền Nam, Tết Hàn thực lại mang một dáng vẻ khác. Không còn không khí rộn ràng hay tính cộng đồng rõ rệt, ngày mùng 3 tháng 3 trôi qua nhẹ hơn, đôi khi chỉ còn lại trong ký ức của một số gia đình.
Có lẽ vì khí hậu và nhịp sống khác biệt, miền Nam không có sự chuyển mùa rõ ràng như miền Bắc, nên cảm nhận về tiết Thanh minh hay “mốc chuyển” của thời gian cũng nhạt hơn. Những ý niệm về “ăn lạnh để giảm nóng”, hay điều hòa âm dương, vì thế cũng không còn hiện diện rõ trong đời sống thường ngày.
Từ những thói quen tưởng như rất đời thường ấy, câu hỏi về nguồn gốc Tết Hàn thực mùng 3 tháng 3 âm lịch bắt đầu được đặt ra. Với nhiều người, đây đơn giản là ngày làm bánh trôi, bánh chay dâng lên bàn thờ tổ tiên.
Theo ông Hoàng Triệu Hải, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu địa lý kiến trúc Phương Đông, đằng sau những viên bánh nhỏ ấy là cả một lớp nghĩa sâu của văn hóa Việt.
“Tết Hàn thực không phải là ngày lễ vay mượn, mà được hình thành từ cách người Việt quan sát tự nhiên và tổ chức đời sống theo âm lịch, âm dương ngũ hành”, ông Hải nói.
Thời điểm Tết Hàn thực mùng 3 tháng 3 cũng là lúc tiết Thanh minh đã bắt đầu, trời chuyển nhẹ từ xuân sang hạ, không khí ấm dần lên, cây cối thay lá. Người Việt thường đi tảo mộ, dọn dẹp phần mộ tổ tiên, cắt tỉa cỏ cây, như một cách vừa chăm sóc ký ức gia đình, vừa “sửa soạn” lại không gian trước mùa mới.
Những việc tưởng như rất giản dị như phát quang một ngôi mộ, đặt lại nén nhang, lau sạch bia đá, lại mang trong mình một ý nghĩa sâu xa hơn. Đó không chỉ là sự tưởng nhớ, mà còn là cách con người điều chỉnh mối quan hệ với tự nhiên trong thời điểm chuyển mùa.
Khi mùa xuân dần khép lại, nhường chỗ cho cái nắng đầu hạ, Tết Hàn thực mùng 3 tháng 3 âm lịch xuất hiện như một “nhịp chuyển” nhẹ. Và trong nhịp chuyển đó, những viên bánh trôi bánh chay, nén nhang trên bàn thờ trở thành cách để người Việt giữ mình gắn với cội nguồn, dù cuộc sống đã đổi thay rất nhiều.
Hiện nay, một số quan niệm cho rằng Tết Hàn thực của người Việt gắn liền với tích Giới Tử Thôi của Trung Quốc. Tuy nhiên, ông Hoàng Triệu Hải cho rằng cách lý giải này không thực sự trùng với ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch, mà chỉ là một lớp nghĩa được gán thêm về sau.
“Ngày 3 tháng 3 âm lịch không liên quan trực tiếp đến điển tích đó, nên nếu chỉ hiểu Tết Hàn thực theo câu chuyện này thì chưa đủ”, ông nói.
Điều quan trọng hơn nằm ở chính cái tên “Hàn thực” – thức ăn lạnh. Nhưng “lạnh” ở đây không đơn thuần là nhiệt độ của món ăn, mà là một cách biểu đạt mong muốn cân bằng với thời tiết khi mùa hè đang đến gần.
“Ăn đồ lạnh vào dịp này là cách người xưa gửi gắm mong muốn mùa hạ bớt nóng, thời tiết hài hòa hơn”, ông Hải phân tích.
Trong cách nhìn đó, bánh trôi bánh chay không chỉ là món ăn quen thuộc của Tết Hàn thực mùng 3 tháng 3 âm lịch, mà còn là một dạng “biểu tượng” được người Việt tạo ra từ rất lâu. Hình tròn của bánh, màu trắng của bột, phần nhân bên trong… tất cả đều mang ý nghĩa riêng.
Theo ông Hải, bánh trôi tròn, nhân vuông được hiểu là dương sinh âm; bánh chay với nhân đậu vàng và vỏ trắng thể hiện sự giao hòa âm dương.
“Khi đặt những viên bánh lên bàn thờ trong ngày Tết Hàn thực, người Việt không chỉ dâng một món ăn, mà còn gửi vào đó những ước vọng rất đời thường: một mùa hè dịu hơn, một năm thuận lợi hơn, và một sự cân bằng trong cuộc sống”, ông Hải nói.
Theo chuyên gia, có thể ai cũng từng ăn bánh trôi bánh chay dịp Tết Hàn thực, nhưng không phải ai cũng biết mình đang giữ một phong tục đã tồn tại qua nhiều thế hệ.
Lúc 18 giờ 30 hôm nay 13.5, Vietlott thông báo kết quả quay số mở thưởng kỳ 01509 loại hình xổ số tự chọn Vietlott - xổ số Mega 6/45. Bộ số của giải độc đắc được quay tối nay là: 08 – 10 – 15 – 32 – 35 – 43.
Sau khi quay thưởng, loại hình xổ số này ghi nhận không có người trúng giải độc đắc nên số tiền trúng giải độc đắc sau kỳ quay số tối nay của loại hình xổ số Mega 6/45 cộng dồn đến 25.897.418.500 đồng.
Trong khi đó, hệ thống ghi nhận có 29 người trúng giải nhất trị giá 10 triệu đồng; có 1.395 người trúng giải nhì trị giá 300.000 đồng; có 22.263 người trúng giải ba với số tiền là 30.000 đồng.
Trước đó, tối 15.4, Vietlott thông báo kết quả quay số mở thưởng kỳ 01497 loại hình xổ số tự chọn Vietlott - xổ số Mega 6/45. Bộ số của giải độc đắc được quay kỳ này là: 21 – 22 – 33 – 35 – 36 – 43.
Sau khi quay thưởng, loại hình xổ số này ghi nhận có một người trúng giải độc đắc với số tiền cộng dồn lên đến 14.929.490.000 đồng. Ngay khi xác định có người trúng giải độc đắc, lập tức số tiền của giải này trở về con số ban đầu là 12 tỉ đồng.
Nhân vật trong các video clip là em Phan Quỳnh Thư (ở phường Phước Long, TP.HCM). Trong những đoạn clip ngắn, cô bé 11 tuổi chủ động bắt chuyện với khách nước ngoài bằng tiếng Anh, hỏi họ về chuyến đi, cuộc sống hay cảm nhận khi đến Việt Nam.
Giữa những cuộc trò chuyện ấy, Quỳnh Thư còn giới thiệu thêm những món đồ chơi dân gian như tò he, chuồn chuồn tre hay kể vài điều thú vị về cuộc sống, con người Việt Nam. Chính sự tự nhiên và đáng yêu ấy đã giúp các clip nhận được nhiều lượt xem và chia sẻ.
Quỳnh Thư bắt đầu quay video từ khoảng tháng 7.2025. Ban đầu, kênh cá nhân của em chủ yếu đăng tải những hoạt động thường ngày, chuyện học tập hay các cuộc thi mà em tham gia.
Sau đó, được mẹ gợi ý thử trò chuyện với khách nước ngoài bằng tiếng Anh, cô bé nhanh chóng thích thú với ý tưởng này. Từ những video đầu tiên, Thư dần quen với việc cầm micro đứng giữa phố để bắt chuyện với du khách.
Theo đó, cô bé thường bắt đầu clip bằng những câu hỏi đơn giản để tạo không khí thoải mái. Khi cuộc trò chuyện trở nên tự nhiên hơn, Thư giới thiệu thêm về vài nét văn hóa Việt Nam mà em yêu thích.
Một trong những video được nhiều người xem nhất là cảnh Quỳnh Thư hướng dẫn du khách nước ngoài chơi chuồn chuồn tre. Sự hào hứng của cô bé cùng phản ứng thích thú của các vị khách khiến đoạn clip nhận được hàng triệu lượt xem.
"Em thích nói chuyện với người nước ngoài vì mỗi lần như vậy em học được thêm nhiều điều mới. Em cũng muốn kể cho họ nghe về những điều thú vị ở Việt Nam", Quỳnh Thư chia sẻ.
Những ngày đầu, Thư từng khá ngại khi bắt chuyện với người lạ. Nhưng sau nhiều lần trò chuyện, cô bé dần tự tin hơn. "Lúc đầu em hồi hộp lắm, nhiều khi cầm micro mà không biết nói gì trước. Nhưng sau đó em quen dần và thấy rất vui vì mọi người đều thân thiện", Thư kể.
Quỳnh Thư hiện là học sinh lớp 5 tại Trường liên cấp song ngữ ICS. Được tiếp xúc với tiếng Anh từ nhỏ nên cô bé khá yêu thích ngôn ngữ này.
Sau thời gian trò chuyện với khách quốc tế, Thư cho biết khả năng giao tiếp của mình cải thiện nhiều hơn trước. Em cũng bớt ngại khi nói chuyện với người lạ và học thêm được nhiều cách diễn đạt mới.
Dù tham gia khá nhiều hoạt động, Quỳnh Thư vẫn ưu tiên việc học. Trong tuần, em tập trung cho việc học ở trường, còn cuối tuần mới dành thời gian quay video.
Đồng hành cùng Quỳnh Thư trong cả việc học lẫn quá trình làm nội dung là gia đình. Chị Phan Thị Thúy An (38 tuổi, mẹ của Thư) bận rộn với công việc điều hành một trung tâm tiếng Anh dành cho trẻ mầm non còn ba của em hiện làm việc tại một văn phòng nội thất. Cô bé khá tự giác nên gia đình ít khi phải nhắc nhở chuyện học tập. "Khi gặp bài khó hoặc chưa hiểu vấn đề gì, ba mẹ sẽ cùng hỗ trợ để con tìm cách giải quyết", chị An chia sẻ.
Chị cho biết thêm, cả nhà rất vui khi thấy con ngày càng tự tin hơn sau quá trình thực hiện các video. "Từ khi bắt đầu quay video, tôi thấy con mạnh dạn hơn khi giao tiếp với người lạ. Việc tự tìm hiểu nội dung trước khi quay cũng giúp con biết thêm nhiều điều về văn hóa, lịch sử nước mình", chị nói.
Cô Phan Nguyệt, giáo viên chủ nhiệm của Quỳnh Thư ở Trường liên cấp song ngữ ICS, cho biết em là một học sinh chăm ngoan, luôn nỗ lực trong học tập, rèn luyện và chỉn chu trong mọi hoạt động học tập, sinh hoạt tại trường. Cô giáo nhận xét Thư tự tin khi thuyết trình, làm MC hay dẫn dắt cho nhiều hoạt động.
Báo Thanh Niên cập nhật nhanh nhất kết quả xổ số miền Nam ngày 26 tháng 4; kết quả xổ số miền Bắc (XSMB), kết quả xổ số miền Trung (XSMT), kết quả xổ số điện toán trực tiếp nhanh nhất hôm nay chủ nhật ngày 26.4.2026.
Đài Tiền Giang, Kiên Giang, Đà Lạt, Khánh Hòa...
Mời bạn đọc xem kết quả xổ số (KQXS) miền Bắc (XSMB), kết quả xổ số miền Nam (XSMN), kết quả xổ số miền Trung (XSMT) được cập nhật trên Báo Thanh Niên mỗi ngày.
