Theo Hãng tin AFP, hôm nay công ty theo dõi tàu biển Kpler cho biết 3 tàu chở dầu của Iran – mang theo tổng cộng 5 triệu thùng dầu thô – đã trở thành những tàu đầu tiên như vậy rời vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz kể từ khi lệnh phong tỏa của Mỹ có hiệu lực.
Công ty này thông tin ba tàu là Deep Sea, Sonia I và Diona – đều nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ – đã đi qua eo biển Hormuz vào hôm 15-4, sau khi rời đảo Kharg của Iran. Các tàu lần lượt hoàn tất việc bốc dầu vào các ngày 2, 8 và 9-4.
Chưa rõ điểm đến của các tàu này, nhưng trong vài năm qua chúng đã liên tục vận chuyển hàng hóa tới khu vực quanh Singapore.
Mỹ đã áp lệnh phong tỏa các cảng của Iran kể từ hôm 13-4, nhằm ngăn chặn Tehran xuất khẩu dầu mỏ.
Theo Hãng tin Reuters, Pháp và Anh sẽ đồng chủ trì một cuộc họp với khoảng 40 quốc gia vào ngày 17-4, nhằm phát đi tín hiệu tới Mỹ rằng một số đồng minh thân thiết của Washington sẵn sàng tham gia khôi phục tự do hàng hải tại eo biển Hormuz khi điều kiện cho phép.
Kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran hôm 28-2, Tehran gần như đã đóng eo biển này đối với các tàu không phải của mình. Đến hôm 13-4, Mỹ bắt đầu áp đặt lệnh phong tỏa đối với các tàu ra vào các cảng của Iran.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã kêu gọi các quốc gia khác hỗ trợ thực thi lệnh phong tỏa, đồng thời chỉ trích các đồng minh trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) vì chưa tham gia.
Anh, Pháp và một số nước khác cho rằng việc tham gia phong tỏa đồng nghĩa với việc trực tiếp bước vào cuộc chiến. Tuy nhiên, họ cho biết sẵn sàng góp phần bảo đảm tuyến hàng hải này được duy trì thông suốt khi đạt được lệnh ngừng bắn lâu dài hoặc khi xung đột chấm dứt.
Sáng kiến đang được thảo luận hiện chưa bao gồm Mỹ hay Iran, dù các nhà ngoại giao châu Âu cho biết bất kỳ sứ mệnh khả thi nào cuối cùng cũng sẽ cần có sự phối hợp với cả hai bên. Washington sẽ được thông báo về kết quả cuộc họp.
Ngày 17-4, Nga bày tỏ ủng hộ thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Lebanon, đồng thời cho biết họ hy vọng quãng thời gian tạm lắng giao tranh này có thể mở đường cho một thỏa thuận lâu dài hơn, trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 10 ngày bắt đầu có hiệu lực, theo Hãng tin AFP.
“Chúng tôi chắc chắn hoan nghênh quyết định ngừng bắn và hy vọng rằng trong vài ngày tới, các bên thực sự có thể đạt được những thỏa thuận giúp ngăn chặn việc tái diễn các cuộc đụng độ quân sự” – người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov phát biểu trước báo giới.
Ngày 17-4, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz, lưu ý chiến dịch của nước này nhằm vào nhóm vũ trang Hezbollah vẫn chưa hoàn tất, chỉ vài giờ sau khi thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 10 ngày có hiệu lực tại Lebanon.
Ông cũng cảnh báo rằng nếu giao tranh tái diễn, những người dân sơ tán đang trở về khu vực miền nam Lebanon sẽ buộc phải rời đi một lần nữa.
“Cuộc tấn công trên bộ vào Lebanon cùng các đòn tấn công nhằm vào Hezbollah đã đạt được nhiều kết quả, nhưng vẫn chưa hoàn tất” – ông Katz nói, đồng thời giải thích rằng các tay súng Hezbollah vẫn chưa được quét sạch khỏi một số khu vực ở miền nam Lebanon.
Theo Hãng tin AP, hôm nay các quan chức cho biết Sri Lanka đã đưa 238 thủy thủ Iran về nước, trong đó có 32 người sống sót sau vụ tấn công bằng ngư lôi của Mỹ khiến tàu của họ bị đánh chìm trên Ấn Độ Dương.
Tàu ngầm Mỹ đã đánh chìm tàu IRIS Dena vào ngày 4-3, khi con tàu này đang trên đường trở về sau khi tham gia một cuộc tập trận hải quân theo lời mời của Ấn Độ. Hải quân Sri Lanka đã vớt được 87 thi thể, trong khi 32 người sống sót được đưa đi điều trị tại bệnh viện.
Một tàu Iran thứ hai đã được đưa vào cảng ở miền nam Sri Lanka sau khi thủy thủ đoàn báo cáo gặp sự cố kỹ thuật.
Ngày 17-4, thị trường chứng khoán diễn biến trái chiều, trong khi giá dầu thế giới giảm, khi nhà đầu tư chờ đợi thông tin về khả năng gia hạn thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ – Iran. Việc các chuyến dầu của Iran lần đầu đi qua eo biển Hormuz sau nhiều tuần càng làm tăng thêm hy vọng.
Giá dầu giảm mạnh trước kỳ vọng nguồn cung từ vùng Vịnh sẽ được nối lại, trong đó giá dầu Brent giảm 3% xuống còn 96,42 USD/thùng.
Sau khi phần lớn thị trường chứng khoán châu Á đóng cửa trong sắc đỏ, các thị trường Paris và Frankfurt tăng điểm trong phiên giao dịch giữa ngày tại châu Âu, trong khi thị trường London giảm nhẹ.
Một số chỉ số đã lập đỉnh kỷ lục trong tuần này, trong đó có chỉ số S&P 500 và Nasdaq tại Mỹ, nhờ những tín hiệu cho thấy cuộc xung đột ở Trung Đông có thể đang tiến gần đến hồi kết, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết các nhà đàm phán đã gần đạt được thỏa thuận.
Tuy nhiên, những lo ngại vẫn hiện hữu, khi nhà đầu tư cho rằng thỏa thuận ngừng bắn mong manh kéo dài hai tuần giữa Mỹ và Iran – dự kiến hết hiệu lực vào tuần tới – có thể đổ vỡ và gây ra một đợt sụt giảm mạnh mới trên thị trường.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi đã gặp người đồng cấp Trung Quốc Vương Nghị tại Bắc Kinh ngày 6-5, theo Tân Hoa xã.
Hãng thông tấn Fars cho biết ông Araqchi đến thủ đô Trung Quốc từ sáng cùng ngày. Hai nhà ngoại giao thảo luận về quan hệ song phương và các diễn biến khu vực, quốc tế.
Trung Quốc là khách hàng lớn của dầu mỏ Iran, bất chấp các lệnh trừng phạt mà Mỹ áp đặt nhằm cắt đứt nguồn thu của Tehran.
Chuyến công du của ông Araqchi diễn ra trước thềm cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình ngày 14 và 15-5 tại Bắc Kinh - chuyến thăm từng bị hoãn sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 5-5 kêu gọi Trung Quốc gây áp lực lên Iran, thúc ép Tehran nới lỏng kiểm soát eo biển Hormuz - tuyến đường từng trung chuyển 1/5 lượng dầu mỏ thế giới.
"Tôi hy vọng phía Trung Quốc sẽ nói thẳng với ông ấy điều cần phải nói, rằng những gì các ông đang làm tại eo biển đang khiến các ông bị cô lập trên trường quốc tế", ông Rubio phát biểu trước báo giới.
Theo Reuters, đầu tuần này, Mỹ và Iran đã xảy ra các cuộc đụng độ mới tại vùng Vịnh. Hai nước đang tranh giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz bằng các lệnh phong tỏa hàng hải, đe dọa phá vỡ lệnh ngừng bắn vốn đã rất mong manh.
Ông Trump sau đó tuyên bố Hải quân Mỹ sẽ hộ tống các tàu thuyền qua eo biển, song chiến dịch bị tạm hoãn sau khi ông cho biết đã đạt được "những tiến triển đáng kể" hướng tới một thỏa thuận toàn diện với Iran.
Về phía Iran, ông Araqchi nhận định các cuộc tấn công ngày 4-5 - xảy ra ngay sau khi ông tuyên bố Tehran đang xem xét đề nghị đàm phán của ông Trump - cho thấy không tồn tại giải pháp quân sự nào cho cuộc khủng hoảng này.
Dù duy trì lập trường trung lập, Bắc Kinh đã lên tiếng phản đối các cuộc tấn công nhằm vào chủ quyền của Iran, đồng thời thúc đẩy các nỗ lực hòa giải. Trung Quốc cũng nhiều lần kêu gọi hai bên duy trì lệnh ngừng bắn và dỡ bỏ các hạn chế tại eo biển Hormuz.
Theo cơ chế miễn trừ được công bố trên trang web của Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ hôm 17/4, Washington cho phép các bên liên quan bán, vận chuyển hoặc dỡ hàng đối với dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ có nguồn gốc từ Nga đến ngày 16/5.
Điều này đồng nghĩa dầu Nga được Mỹ miễn trừng phạt trong vòng một tháng. Tuy nhiên, cơ chế này chỉ được áp dụng với các lô hàng đã được chuyển lên tàu trước ngày 17/4.
Giấy phép mới có hiệu lực thay thế giấy phép tương tự được ban hành ngày 19/3, vốn đã hết hạn hôm 11/4, nhằm kiểm soát giá năng lượng toàn cầu vốn đã tăng mạnh trong bối cảnh cuộc chiến giữa Mỹ, Israel với Iran ở Trung Đông.
Động thái của chính quyền Tổng thống Donald Trump diễn ra hai ngày sau khi Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent tuyên bố Washington sẽ không gia hạn cơ chế miễn trừ, trong đó cho phép các nước mua dầu Nga mà không phải đối mặt lệnh trừng phạt của Mỹ.
Kirill Dmitriev, đặc phái viên của Tổng thống Nga, cho biết cơ chế miễn trừ đầu tiên có thể giải phóng 100 triệu thùng dầu thô của Nga, tương đương gần một ngày sản lượng toàn cầu.
Việc tạm nới lỏng lệnh trừng phạt có thể giúp tăng nguồn cung dầu trên thế giới trong ngắn hạn, nhưng vẫn chưa ngăn được giá dầu tăng vọt do eo biển Hormuz bị đóng cửa một phần.
Các cơ chế miễn trừ này cũng có thể làm phức tạp thêm nỗ lực của phương Tây trong việc cắt giảm nguồn thu từ dầu của Nga cho cuộc chiến ở Ukraine, đồng thời khiến Mỹ bất đồng với các đồng minh. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho rằng đây không phải thời điểm để nới lỏng lệnh trừng phạt với dầu Nga.
Iran hôm 17/4 thông báo mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch đối với vận chuyển năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, dữ liệu của trang theo dõi hàng hải dân sự Marine Traffic cho thấy nhiều tàu hàng chưa sẵn sàng đi qua eo biển Hormuz sau khi Iran mở cửa, dường như do lo ngại thủy lôi và thiếu hướng dẫn an toàn.
"Một trong những phương án của Iran trong trường hợp bị tấn công lần nữa có thể là làm giàu uranium lên 90%. Chúng tôi sẽ xem xét vấn đề này tại Quốc hội" - ông Ebrahim Rezaei, người phát ngôn Ủy ban An ninh quốc gia và chính sách đối ngoại thuộc Quốc hội Iran, viết trên nền tảng X ngày 12-5.
Cũng trong ngày 12-5, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tiếp tục khẳng định lập trường cứng rắn của Tehran trong đàm phán với Mỹ, cho rằng "không có giải pháp nào khác ngoài việc chấp nhận quyền lợi của người dân Iran như được nêu trong đề xuất 14 điểm" mà Tehran đưa ra nhằm chấm dứt xung đột tại Trung Đông.
Trên mạng xã hội X, ông Ghalibaf viết: "Bất kỳ cách tiếp cận nào khác sẽ hoàn toàn không đạt được kết quả. Sẽ không có gì ngoài thất bại này đến thất bại khác".
Cùng ngày, lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thông báo mở rộng đáng kể phạm vi phòng thủ của Iran tại eo biển Hormuz, đồng thời cảnh báo rằng nước này sẽ không cho phép bất kỳ hành vi xâm phạm nào đối với lãnh hải hoặc lợi ích quốc gia của Tehran.
Hôm 11-5, Tổng thống Mỹ Donald Trump bình luận thỏa thuận ngừng bắn với Iran đang trong tình trạng nguy kịch, làm dấy lên lo ngại căng thẳng tại Trung Đông có thể kéo dài.
Phát biểu trước báo giới, ông Trump nói thỏa thuận ngừng bắn Mỹ - Iran hiện "yếu ớt một cách không thể tin nổi", đồng thời gọi đề xuất của Tehran nhằm chấm dứt xung đột là "rác rưởi".
Tháng 6 năm ngoái, ông Trump khẳng định các cơ sở hạt nhân của Iran đã bị "xóa sổ" trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày, khiến năng lực làm giàu uranium của Iran bị suy giảm nghiêm trọng.
Hiện vẫn chưa rõ số phận của khoảng 400kg uranium được làm giàu tới 60% - chỉ còn một bước kỹ thuật ngắn nữa để đạt mức khoảng 90% (cấp độ vũ khí).
Các đánh giá tình báo của Mỹ cho rằng chương trình hạt nhân của Iran sẽ không bị cản trở đáng kể, trừ khi lượng uranium làm giàu cao này bị loại bỏ.
Vấn đề hạt nhân vẫn là điểm gây tranh cãi chính trong các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran nhằm chấm dứt cuộc xung đột bắt đầu từ cuối tháng 2.
Tehran muốn tách vấn đề hạt nhân sang giai đoạn sau, trong khi Washington yêu cầu Iran đưa lượng uranium làm giàu cao ra nước ngoài và từ bỏ hoạt động làm giàu uranium trong nước.
