Mức phí hàng tháng mà Donald DeFesi phải đóng cho Ban Quản trị Khu dân cư (HOA) tại Walnut Creek, bang California, là 1.500 USD, tăng hơn gấp đôi so với năm 2015. Hiện mỗi tháng, số tiền anh chi cho phí quản lý, bảo hiểm căn hộ và thuế bất động sản còn cao hơn cả tiền trả góp nhà.
“Tôi thực sự không nghĩ phí HOA lại tăng mạnh đến vậy”, DeFesi nói với WSJ.
Tại Mỹ, HOA là tổ chức tư nhân được thành lập để quản lý, duy trì và đặt ra các quy tắc cho một khu dân cư, khu căn hộ (condo), hoặc một khu đô thị được quy hoạch sẵn. Chủ sở hữu phải đóng phần chi phí cho các tiện ích chung, khu vực chung được HOA quản lý.
Ban quản trị HOA gồm các thành viên là cư dân tình nguyện trong khu, cũng có thể thuê thêm đơn vị quản lý bên ngoài, để phụ trách vận hành hàng ngày.
Theo Cục Điều tra Dân số Mỹ, trong năm 2024 có khoảng 21,6 triệu hộ gia đình, tương đương 1/4 số hộ sở hữu nhà tại Mỹ, đang trả phí HOA hoặc phí chung cư. Trong số này, khoảng 3 triệu hộ đóng trên 500 USD mỗi tháng.
Khoảng 84% nhà ở riêng lẻ mới xây được bán trong năm 2022 ở Mỹ thuộc các khu có HOA. Tại phần lớn các bang miền nam và miền tây, gần như không thể tìm được một căn riêng lẻ không thuộc HOA quản lý.
Theo phân tích của Realtor, phí HOA trung vị tại các khu chung cư trong năm 2025 là 420 USD, tăng 29% so với năm 2019. Với các chủ nhà ở riêng lẻ trong những khu có HOA quản lý, phí trung vị tăng 26%, lên 63 USD mỗi tháng.
Phí HOA thường không phải khoản lớn trong ngân sách gia đình, nhưng lại tăng đúng lúc giá nhà ở sát mức đỉnh lịch sử, lãi suất vay thế chấp neo cao, khiến sức mua ngày càng giảm. Tại nhiều nơi trên khắp nước Mỹ, thuế bất động sản, phí bảo hiểm nhà, chi phí điện nước đồng loạt tăng.
Joel Berner, nhà kinh tế trưởng tại Realtor, cho biết những khoản chi phình to này đang “đẩy một bộ phận người dân ra khỏi giấc mơ sở hữu nhà”.
Lãi suất vay thế chấp về lâu dài có thể giảm so với hiện tại, tạo điều kiện để người mua nhà trong vài năm gần đây vay lại với lãi suất thấp hơn. Nhưng phí HOA và các khoản phí khác thường chỉ đi theo một hướng là tiếp tục tăng.
“Chi phí tăng khiến tôi phải rút tiền tiết kiệm, hoặc phải thắt lưng buộc bụng”, DeFesi nói.
Những khoản phí này thường được HOA dùng để chi trả cho bảo hiểm và bảo trì các khu vực sử dụng chung, có thể gồm cả các tiện ích như hồ bơi hay sân golf. Chúng tăng lên vì chi phí bảo hiểm tài sản, nhân công và vật liệu ngày một đắt đỏ.
Chi phí leo thang cũng là một trong những lý do chính khiến thị trường căn hộ chung cư ở Mỹ rơi vào giai đoạn ảm đạm nhất trong hơn 10 năm qua.
Rebecca Lotsoff đã tìm mua một căn chung cư hai phòng ngủ ở khu vực Chicago từ cuối năm 2022 và không muốn phải trả quá 500 USD phí quản lý hàng tháng, nhưng thất bại. “Các loại phí khiến lựa chọn của tôi bị thu hẹp rất nhiều. Tôi rất chán nản”,Lotsoff nói.
Ngoài khoản phí hàng tháng, các HOA đôi khi còn thu thêm khoản thu bổ sung để chi cho các hạng mục sửa chữa lớn hoặc những chi phí phát sinh khác.
Tại Durango, bang Colorado, HOA quản lý chung cư nơi Mike Downing sinh sống đã bắt đầu tăng phí trong những năm gần đây để bù đắp chi phí leo thang và tái lập quỹ dự phòng tài chính.
Ông Downing, hiện là trưởng Ban quản trị HOA chung cư, đóng khoảng 600 USD hàng tháng khi mua căn hộ vào năm 2019. Hiện nay, con số này lên gần 1.300 USD.
Ông cho biết một số chủ nhà trong khu chung cư rất bức xúc trước các đợt tăng phí và cho rằng mức phí cao hơn có thể khiến việc bán nhà trở nên khó khăn hơn. “Mọi thứ khá căng thẳng. Đây là bài toán khó với tất cả những người liên quan”, Downing nói.
Theo Realtor, tại các thị trường ở bang Florida, phí HOA và phí quản lý chung cư đang chiếm tỷ trọng lớn nhất trong khoản thanh toán hàng tháng liên quan đến nhà ở của người mua.
Sau vụ sập chung cư ở Surfside năm 2021, các công ty bảo hiểm tại bang này bắt đầu siết chặt khâu đánh giá mức độ an toàn của chung cư. Giới chức bang cũng ban hành các yêu cầu an toàn mới với chung cư cũ. Những điều này đẩy phí HOA tại bang tăng lên.
Với người mua nhà, tránh những khu có HOA chưa chắc đã là lựa chọn rẻ hơn. Phí quản lý có thể được dùng để chi trả những khoản như sửa chữa, dọn tuyết, vốn là chi phí chủ nhà phải tự lo nếu không có HOA.
Một số HOA đang tìm cách kìm mức tăng phí. Cindy Kielty, trưởng Ban quản trị HOA nơi bà sinh sống tại St. Charles, bang Missouri, cho biết ban quản lý có thể cắt bớt một số dịch vụ như tưới cỏ để giảm chi phí cho dân cư.
Khi mua nhà năm 2009, hai vợ chồng bà đóng khoảng 125 USD phí quản lý mỗi tháng, nay đã tăng lên 350 USD. “Mọi người rồi sẽ phải thay đổi kỳ vọng về những gì HOA còn chi trả. Họ có hai lựa chọn, tự làm nhiều việc hơn để sửa chữa nhà, hoặc trả thêm tiền cho HOA”, bà Kielty nói.
Một vết nứt (đới tách giãn) đang hoạt động đã chạm đến "ngưỡng tới hạn" và sẽ sớm đứt gãy, hình thành nên một đại dương mới ở châu Phi, trang Science Alert ngày 1.5 dẫn nghiên cứu mới được đăng trên chuyên san khoa học Nature Communications cho biết. Khu vực này gọi là đới tách giãn Turkana, kéo dài khoảng 500 km từ Kenya sang Ethiopia và là một phần của đới tách giãn Đông Phi.
Tuy nhiên, từ "sớm" ở đây chỉ mang tính tương đối vì quá trình này vẫn sẽ mất vài triệu năm nữa. Đó là thời gian quá dài đối với loài người nhưng chỉ là một "cái chớp mắt" so với quy mô thời gian địa chất.
Sự sắp xếp các lục địa hiện tại của trái đất có vẻ là cố định đối với chúng ta, nhưng chúng luôn chuyển động dù cực kỳ chậm chạp.
Hơn 200 triệu năm trước, tất cả các lục địa đều gắn liền thành một siêu lục địa (Pangea) nhưng sau đó dần tách rời ra. Trong tương lai, các lục địa được dự báo sẽ tụ họp lại với nhau một lần nữa. Khi các mảng kiến tạo va chạm, núi non hình thành. Khi các mảng kiến tạo tách rời, đại dương ra đời.
Đới tách giãn Đông Phi là một minh chứng rõ rệt cho sự tách rời. Mảng châu Phi hiện đang tách thành 2, gồm mảng Nubian khổng lồ ở phía tây (chiếm phần lớn lục địa) và mảng Somalia nhỏ hơn ở phía đông (bao gồm phần lớn bờ biển phía đông và đảo Madagascar).
Trong nghiên cứu mới, các nhà khoa học tập trung vào đới tách giãn Turkana. Nhóm nghiên cứu đã phân tích các phép đo địa chấn và tính toán độ dày của lớp vỏ tại đây.
Sự tách giãn lục địa là quá trình xảy ra khi lớp vỏ trái đất bắt đầu bị kéo giãn ra, theo ông Christian Rowan, nhà địa chất học tại Đại học Columbia (Mỹ) và là tác giả chính của nghiên cứu. Khi đó, lớp vỏ bắt đầu nứt vỡ, đứt gãy và sụt xuống trong quá trình bị kéo giãn, từ đó hình thành hệ thống đới tách giãn.
Turkana là khu vực tách giãn đang hoạt động duy nhất trên trái đất hiện nay thể hiện hiện tượng "thắt cổ chai" (necking), một giai đoạn địa chất mà các bồn đại dương mới được hình thành. Tất cả các quá trình như biến dạng, đứt gãy và tích tụ trầm tích đều tập trung trong một khu vực, khiến lớp vỏ trái đất mỏng đi đáng kể, theo Rowan. Khi lớp vỏ bị kéo giãn liên tục đến mức vỡ hoàn toàn, lớp vỏ đại dương mới có thể được hình thành.
Trong vài triệu năm tới, khu vực này sẽ hoàn tất giai đoạn "thắt cổ chai" và bước vào giai đoạn tiếp theo là đại dương hóa. Lớp vỏ sẽ giãn ra mỏng đến mức magma phun trào từ bên dưới, sau đó tụ lại và nguội đi để tạo thành lòng chảo. Đây sẽ là đáy biển mới khi nước từ Ấn Độ Dương bắt đầu tràn vào. Quá trình này đã bắt đầu diễn ra tại vùng trũng Afar ở Đông Bắc Phi, gần biển Đỏ.
Lâu nay, các nhà khoa học cho rằng Đông Phi vẫn đang ở giai đoạn mới bắt đầu giãn tách nhưng nghiên cứu mới chỉ ra rằng thực tế quá trình này đã tiến đến giai đoạn "thắt cổ chai" từ 4 triệu năm trước.
Trước đây, vùng trũng Afar (Ethiopia) được coi là nơi duy nhất sắp thành biển. Tuy nhiên, nghiên cứu này cho thấy vùng Turkana ở phía nam cũng đang tiến triển rất sát nút, mở ra khả năng toàn bộ dải Đông Phi sẽ bị nước biển tràn vào sớm hơn các mô hình cũ dự báo.
"Chúng tôi nhận thấy rằng sự rạn nứt trong khu vực này đang ở giai đoạn tiến triển hơn, và lớp vỏ trái đất tại đây mỏng hơn so với những gì mọi người từng công nhận. Đông Phi đã tiến xa hơn trong quá trình phân tách so với những suy nghĩ trước đây", ông Rowan cho biết.
An ninh năng lượng và an ninh lương thực nổi lên như hai yếu tố then chốt để bảo vệ không gian phát triển chung của khối.
Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Cebu (Philippines) đang đặt an ninh năng lượng và an ninh lương thực vào trung tâm nghị sự - một điều không hề ngẫu nhiên.
Khi khủng hoảng Trung Đông phơi bày những mắt xích yếu trong chuỗi cung ứng khu vực, từ kho dự trữ dầu chiến lược mỏng của Philippines và Indonesia (chỉ 30 - 50 ngày tiêu thụ) đến sự phụ thuộc vào phân bón từ Tây Á, ASEAN buộc phải chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động xây dựng năng lực tự cường.
Theo TS Nguyễn Tuấn Khanh (Trường ĐH KHXH&NV - ĐH Quốc gia TP.HCM), hành lang thịnh vượng không đơn thuần là kết nối hạ tầng vật lý, mà là không gian tăng trưởng tích hợp - gắn kết hạ tầng, thương mại, đầu tư và con người, lan tỏa phát triển từ các trung tâm lớn đến vùng sâu vùng xa.
Trong cấu trúc đó, năng lượng và lương thực là hai trụ đỡ không thể thiếu: hành lang sẽ không thể vận hành nếu thiếu nguồn cung năng lượng ổn định, và không thể bền vững nếu an ninh lương thực bị đe dọa.
Hội nghị lần này tiếp cận vấn đề theo hướng thực dụng, thể hiện qua việc ký kết các thỏa thuận chia sẻ nhiên liệu, thực thi Hiệp định An ninh dầu mỏ ASEAN (APSA) và tối ưu hóa Quỹ Dự trữ gạo khẩn cấp ASEAN+3 (APTERR).
Về dài hạn, TS Trương Quang Hoàn (Viện hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho rằng ASEAN cần đẩy mạnh chia sẻ tài nguyên điện qua sáng kiến Lưới điện ASEAN (APG), nâng cao kho dự trữ năng lượng chung và đa dạng hóa nguồn cung.
Về lương thực, trọng tâm là bảo đảm các chuỗi cung ứng thông qua tự do hóa dòng chảy hàng hóa, nâng cao năng lực công nghệ sản xuất, bảo quản và hỗ trợ tài chính cho nông dân cùng các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME).
Bên cạnh hai trọng tâm trên, hội nghị cũng được kỳ vọng thúc đẩy một loạt sáng kiến quan trọng: Kế hoạch Hành động kinh tế biển 2026 - 2030, Thỏa thuận khung Kinh tế xanh (GEFA) và các kế hoạch bảo vệ lao động di cư. Đáng chú ý, Thỏa thuận khung Kinh tế số ASEAN (DEFA) được xem là điểm nhấn với tiềm năng đưa kinh tế số khu vực đạt 2.000 tỉ USD vào năm 2030.
Các chuyên gia đều nhìn nhận Việt Nam có tiềm năng đóng góp thực chất vào không gian thịnh vượng chung. Với vị thế xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, Việt Nam đang bảo đảm nguồn cung ổn định, giá cả hợp lý cho các nước nhập khẩu lương thực lớn trong khối như Philippines và Indonesia.
Về năng lượng, tiềm năng điện gió và điện mặt trời cho phép Việt Nam vươn lên thành trung tâm năng lượng xanh mới nổi của khu vực - mà dự án điện gió Monsoon (Lào - Việt Nam) là minh chứng điển hình cho mô hình tích hợp năng lượng tái tạo xuyên biên giới. Những bước tiến về thị trường carbon cũng tạo tiền đề để Việt Nam dẫn dắt các tiêu chuẩn xanh trong khu vực.
Ông Keith Leong, nhà nghiên cứu trưởng KRA Group, nhận định: nhờ nổi lên như một "công xưởng" mới đầy tiềm năng trên bản đồ sản xuất toàn cầu, sự hiện diện tích cực và cam kết của Việt Nam với các nguyên tắc cốt lõi của ASEAN góp phần không nhỏ vào việc khẳng định vị thế và tầm quan trọng của khối.
Ông Leong nhấn mạnh: "Việt Nam luôn ý thức rõ ASEAN là một phần không thể tách rời trong tương lai địa chính trị và địa kinh tế của mình. Chính vì vậy, sự hiện diện tích cực và tham gia sâu rộng của Việt Nam vào các cơ chế của ASEAN không chỉ mang lại lợi ích to lớn cho chính quốc gia này mà còn cho cả khu vực.
Trong bối cảnh hiện nay, năng lực nội tại và tầm nhìn chiến lược của Việt Nam trong các lĩnh vực trọng yếu như an ninh năng lượng và an ninh lương thực sẽ là những giá trị vô cùng quý báu, góp phần củng cố sức mạnh chung cho toàn khối".
TS Hoàn cho rằng về lâu dài Việt Nam cần tham gia chủ động vào toàn bộ các sáng kiến tại hội nghị, đặc biệt là chia sẻ kinh nghiệm tự chủ chiến lược trong chuỗi cung ứng hàng hóa, dịch vụ và thúc đẩy phát triển công nghệ số "lấy người dân làm trung tâm".
Cảnh sát bang Johor hồi cuối tuần thông báo bắt nghi phạm 71 tuổi, bị cáo buộc dùng súng shotgun nã đạn khiến hai người đàn ông và một phụ nữ Việt Nam tử vong tại khu ẩm thực ở Taman Kota Jaya.
Nạn nhân người Việt là chủ cửa hàng nơi xảy ra nổ súng. Sau khi gây án, nghi phạm lái xe tới quán cà phê cách hiện trường khoảng 200 m, rồi bị bắt tại địa điểm này.
Vụ nổ súng gây rúng động, bởi theo người dân, nghi phạm là một "cụ ông tốt bụng", quen mặt trong khu phố, nói năng nhã nhặn, cư xử ôn hòa.
Nghi phạm sở hữu vườn cây và có giấy phép súng săn để bảo vệ hoa lợi, thỉnh thoảng còn mang rau củ, trái cây từ vườn để biếu hàng xóm.
"Đó là một ông chú hiền lành, chưa từng gây rắc rối cho ai, nên chúng tôi đều rất sốc", Hamzah Kamat, chủ nhà hàng đối diện khu ẩm thực, nói. "Nổ súng tại đây đã đủ sốc rồi, nhưng bất ngờ hơn cả, nghi phạm lại là ông ấy".
Theo cảnh sát bang Johor, nghi phạm sở hữu đất nông nghiệp, đủ điều kiện sở hữu, sử dụng súng. Nguyên nhân vụ nổ súng chưa được làm rõ, song cảnh sát loại trừ khả năng liên quan đến khủng bố, cho rằng động cơ có thể xuất phát từ nợ nần cá nhân. Nghi phạm không có tiền án tiền sự.
