Hồi đó tôi còn bé lắm, sống ở xa nhà cùng cha mẹ nên không phải lúc nào cũng được về thăm quê. Nhớ có lần nghỉ hè, tôi được bố cho về quê đúng dịp tối bà đi lễ chùa. Tôi cứ thao thức ngồi bên bậu cửa, háo hức đợi bà về để được chia bánh oản, chia chuối. Khi ấy, không gian tĩnh mịch chỉ có tiếng ếch kêu ộp ộp vang động cả bờ ao.
Bà lụi cụi thắp ngọn đèn dầu hỏa, một tay che gió, một tay xách đèn bước thấp bước cao trên triền đê vắng lặng. Ánh đèn dầu leo lét như con đom đóm nhỏ giữa đêm sâu, mang theo mùi khói nhang và cả thức quà chùa thơm thảo bà dành phần cho cháu. Có đêm đợi lâu quá, tôi ngủ quên luôn lúc nào không hay, chỉ đến khi cảm nhận được bàn tay gầy guộc của bà lay gọi dậy ăn bánh oản, tôi mới bừng tỉnh trong niềm vui sướng trẻ thơ.
Khi được nghỉ hè, con cháu đưa vào căn nhà nhỏ của bố tôi ở Sài Gòn – TP.HCM, bà ngẩn người ra ngay. Bà cứ đứng giữa nhà, ngửa cổ nhìn trân trân lên trần, mắt nheo nheo rồi thốt lên đầy kinh ngạc: “Ơ kìa, nhà bố Tuân có cái đèn treo ngược sáng nhỉ? Ở quê mình bà toàn phải châm lửa đèn dầu cực bỏ xừ, tối thui tối mò, sao cái đèn này nó dốc ngược đầu xuống mà vẫn sáng rực được thế kia hả con?”.
Cả nhà cười ồ, còn bà thì cứ tấm tắc khen cái “sự lạ” của ánh điện. Có dạo, thấy mấy chú thợ điện mặc bộ đồ bảo hộ màu cam đang hì hục kéo những sợi dây cáp khổng lồ đen xì băng qua khu phố, bà đứng tần ngần ngoài cửa, mặt lộ rõ vẻ lo lắng rồi ghé tai hỏi bố tôi: “Cái gì mà đen trùi trụi trông khiếp thế kia hả Tuân? Nó tròn dài như con trăn, eo ơi kinh nhỉ! Thế cái dây này nó có hút chết người không con?”.
Bố tôi phì cười, giải thích mãi đó là dây dẫn điện để thắp sáng cả khu phố, nhưng bà vẫn tặc lưỡi nửa tin nửa ngờ: “Hóa ra cái đèn treo ngược nó phải ‘ăn’ cái dây to tướng thế này mới chịu sáng hả con? Đồ điện thành phố đúng là… lạ thật!”.
Ngày ấy, cả bố và mẹ tôi đều là công nhân, những người lao động một đời gắn bó với vôi vữa, công trường và xưởng máy. Cuộc sống thời bao cấp thiếu thốn trăm bề, nhưng màu áo bảo hộ bạc phếch của bố mẹ luôn cháy khét mồ hôi của sự chắt chiu, hy sinh thầm lặng. Bố làm công nhân xây dựng vất vả lắm, nhưng may mắn bố bốc thăm trúng được chiếc quạt bàn. Đó là “gia bảo” quý nhất nhà, cái quạt cứ chạy ọc ạch, kêu rè rè như công nông mà ai đến chơi cũng phải trầm trồ ngưỡng mộ.
Không chỉ có quạt, mẹ tôi còn bốc thăm được một chiếc “váy bà” – thực chất là cái quần lửng viện trợ to rộng đến mức kỳ lạ. Tôi nhớ mãi cảnh bố và anh Giang mặc thử vào mà nó vẫn rộng thênh thang như cái bao tải, cả xóm cười chảy cả nước mắt. Những món đồ bốc thăm ấy, dù đơn sơ, nhưng là cả một niềm hãnh diện, là kết tinh từ những giọt mồ hôi công nhân trên những công trình kiến thiết đất nước nhọc nhằn.
Nhưng “phép màu” khiến bà hào hứng nhất vẫn là cái tivi đen trắng có lắp thêm tấm màng nhựa màu xanh cho giống… “tivi màu”. Cứ tối đến là xóm nhỏ vui như tết, lũ trẻ con kéo đến đông nghịt, ngồi bệt cả dưới sàn xi măng. Khổ nỗi, tivi cứ “nhiễu nhằng nhiễu nhịt”, thế là bố Tuân lại tất tả leo lên mái nhà chỉnh ăng ten. Ở dưới, cả xóm làm “đài chỉ huy” hò hét vang trời: “Sang trái tí… Ấy, quá rồi! Nét rồi! Đứng yên đấy nhé bố Tuân ơi!”.
Niềm vui ấy càng trọn vẹn khi chị cả Oanh dành dụm tiền mua vé số rồi trúng giải đặc biệt – tậu ngay chiếc đài VEF 206 đen bóng. Từ ngày có chiếc đài “ngoại” ấy, nhà tôi rộn ràng hẳn lên. Sáng sớm nghe tiếng đài báo thức, tối đến bà lại ngồi tựa lưng nghe ngâm thơ phát ra từ chiếc loa ấm áp. Bà cứ tấm tắc bảo: “Nhà bố Tuân sướng nhất, đèn treo ngược vẫn sáng lại không đổ dầu, tivi thì có người nói, lại còn có cái đài của con bé Oanh biết hát nữa!”.
Giờ đây, bố Tuân đã ngoài 80 tuổi. Mái tóc bố trắng như sương, chiếc quạt năm nào giờ đã nằm yên trong góc ký ức. Mỗi tối ngồi xem chiếc tivi 4K sắc nét đến từng sợi tóc, bố lại nhìn cái điều khiển trên tay rồi mỉm cười xa xăm: “Ngày xưa mà có điện ổn định, tivi nét căng thế này thì bà nội sướng biết mấy con nhỉ? Nhớ cái hồi bà cứ sợ dây cáp điện hút người, giờ thì điện về tận từng ngõ nhỏ làng Lác – quê mình rồi”.
Năm 2026, nhìn lại hành trình 50 năm ngành điện thành phố mang tên Bác tôi thấy mình đã đi một quãng đường thật dài từ những đêm nhiễu sóng ấy. Những sợi dây cáp làm bà khiếp sợ năm xưa giờ đã được ngầm hóa dưới lòng đất tâm tình, những chiếc ăng ten hay đài VEF 206 đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử. Bà đã đi xa, nhưng hình ảnh bà ngước nhìn cái đèn treo ngược và bóng dáng bố Tuân trên mái nhà vẫn mãi là “nguồn năng lượng” thắp sáng trái tim tôi.
Cảm ơn ngành điện TP.HCM đã không chỉ mang tới ánh sáng, mà còn dệt nên những kỷ niệm gia đình vô giá, truyền lửa yêu thương, hạnh phúc qua bao thế hệ, để đến hôm nay chúng ta cùng nhau bước vào kỷ nguyên cất cánh.
"Ba cho 30.000 đồng, một ngày ăn hết bao nhiêu?", "Mẹ cho 20.000 đồng, một ngày ăn hết bao nhiêu?"… là những câu mở đầu quen thuộc trong loạt clip của em Nguyễn Hoàng Minh (7 tuổi, sống tại P.Tân Thuận, TP.HCM). Trong mỗi đoạn video, cậu bé tự kể lại hành trình chi tiêu trong ngày của mình, có lúc đúng kế hoạch, cũng có khi… lố tiền.
Sự hồn nhiên, thật thà của Hoàng Minh khiến nhiều người thích thú. Không ít cư dân mạng để lại bình luận bày tỏ sự yêu mến, đồng thời tò mò về cách cha mẹ dạy con trong cuộc sống thường nhật.
Chia sẻ với PV Thanh Niên, chị Nguyễn Thị Hồng Thế (36 tuổi, mẹ của Hoàng Minh) cho biết ban đầu chị chỉ muốn lưu lại những kỷ niệm tuổi thơ của con. "Mọi chuyện bắt đầu từ cuối tháng 8, đầu tháng 9.2025, khi con vào lớp 1. Mình quay lại những khoảnh khắc hằng ngày của con như một "quyển nhật ký online". Không ngờ các clip lại được nhiều người quan tâm như vậy", chị Thế kể.
Theo chị, nhờ việc ghi lại hành trình lớn lên của con, gia đình càng cảm nhận rõ sự thay đổi từng ngày. "Nhìn lại Hoàng Minh của hiện tại so với trước, mình cũng bất ngờ vì con lớn nhanh và trưởng thành hơn rất nhiều", chị chia sẻ.
Ý tưởng về "nhật ký chi tiêu" xuất phát từ mong muốn rất giản dị của cậu bé. Khi thấy bạn bè được cho tiền tiêu vặt, Hoàng Minh cũng ngỏ ý với ba mẹ. Từ đó, ba mẹ bắt đầu cho con thử quản lý một khoản tiền nhỏ mỗi ngày. Các clip ghi lại hành trình này dần thu hút sự chú ý của cộng đồng mạng.
"Trước đây, vợ chồng mình không cho con tiền tiêu vặt, con thích gì thì cha mẹ sẽ mua. Từ khi con tự chi tiêu, mình thấy con bắt đầu hiểu giá trị của đồng tiền, biết cân nhắc và trân trọng hơn những gì mình có", chị Thế nói.
Về phần mình, Hoàng Minh cho biết em cảm thấy vui khi được nhiều người yêu quý và động viên qua những đoạn clip. "Có nhiều cô chú nhận ra con khi ra ngoài, hỏi thăm con nữa", cậu bé cười tươi.
Ngoài giờ học trên lớp, Hoàng Minh được ba mẹ cho học thêm tiếng Anh, học bơi theo sở thích. Em ước mơ sau này trở thành phi công.
Cha mẹ của Hoàng Minh cho biết không đặt nặng thành tích học tập ở giai đoạn này, mà mong con có một tuổi thơ vui vẻ, trọn vẹn. "Tuổi thơ trôi qua rất nhanh, nên mình muốn con được sống đúng với lứa tuổi, được vui chơi và trải nghiệm nhiều nhất có thể", chị Thế chia sẻ.
Hiện cả hai vợ chồng đều kinh doanh tại TP.HCM và luôn cố gắng dành thời gian đồng hành cùng con. Với họ, những khoảnh khắc giản dị mỗi ngày chính là điều quý giá nhất.
Cứ như vậy, "quyển nhật ký online" của Hoàng Minh tiếp tục được viết thêm, bằng những câu chuyện nhỏ bé nhưng đầy ắp tiếng cười.
Trên những cánh đồng cỏ bàng ở xã Đức Lập, tỉnh Tây Ninh (xã Mỹ Hạnh Bắc, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An cũ), nhiều lao động lớn tuổi vẫn cặm cụi cầm liềm ra đồng mỗi ngày để kiếm sống. Nghề từng có thời "mở mắt ra là có tiền triệu" nay chỉ còn lại sự nhọc nhằn khi giá cỏ bàng lao dốc và lớp trẻ dần bỏ nghề.
"Ăn chia" thời bàng rớt giá
Gắn bó với những cánh đồng cỏ bàng vùng Đức Lập hơn 20 năm, ông Ngô Văn Tuấn (67 tuổi) thấu hiểu hơn ai hết sự thăng trầm của cái nghề này. Ông Tuấn kể, hồi trước bàng có giá 21.000 - 22.000 đồng/neo (bó), chủ và thợ thường chia theo tỷ lệ 4 - 6 (thợ hưởng 40%). Khi đó, thợ cắt giỏi có thể kiếm tiền triệu mỗi ngày.
"Giờ bàng rớt giá thê thảm, một neo bàng đẹp, cao trên 1,7 m mà giá chỉ còn 13.000 đồng. Lái chê bàng lùn, bàng to cọng, chỉ mua lác đác. Giá thấp quá, người ta không mướn thợ cắt theo neo nữa mà chuyển sang mướn ngày với giá 250.000 - 300.000 đồng. Nhưng ngay cả việc làm mướn giờ cũng hiếm, vì chủ bàng ế quá nên họ tự cắt hoặc bỏ mặc cho cỏ mọc lút đầu", ông Tuấn bùi ngùi.
Chính vì thu nhập không bằng đi làm thợ hồ hay công nhân, 3 người con trai của ông Tuấn vốn từng theo nghiệp cha nay cũng đã bỏ đồng để đi làm tài xế xe cuốc hoặc vào xí nghiệp. Bản thân ông Tuấn hằng ngày cũng phải đi làm thợ hồ để trang trải cuộc sống, chỉ còn bà Phan Thị Lói (64 tuổi, vợ ông Tuấn) vẫn bền bỉ bám trụ với lưỡi liềm bên những gốc cỏ bàng già.
Trên khu đất trống ở ấp Tràm Lạc cũ (nay thuộc xã Đức Lập), bà Phan Thị Lói vẫn miệt mài bó những lọn bàng vừa cắt. Với bà, cây cỏ bàng không chỉ là nghề mà còn là sự lựa chọn duy nhất khi tuổi tác đã cao.
Bà Lói tâm sự: "Năm chục tuổi trở lên vô công ty người ta đâu có nhận nữa. Lớn tuổi rồi nên phải về mần cái này. Nghề này cực, nắng nôi, mưa gió giông lốc là không dám cắt vì cầm lưỡi liềm sắt giữa đồng trống ớn lắm. Nhưng được cái mình tự do, khỏe làm nhiều, mệt làm ít, ngày kiếm vài trăm ngàn cũng đủ rau cháo qua ngày".
Niềm an ủi duy nhất của những người như bà Lói là sự quen thuộc với mảnh đất quê hương. Dù đất đai vùng này đã nằm trong quy hoạch dự án từ hơn 15 năm trước, nhưng khi dự án chưa triển khai, người dân vẫn tận dụng để trồng bàng. Những sợi bàng nhỏ, dẻo dai từ Đức Lập vẫn được các thương lái miền Tây ưa chuộng hơn bàng vùng nước mặn vì độ bền và vẻ ngoài bóng đẹp.
Trong câu chuyện của những người thợ cắt thuê, điều họ lo sợ nhất không phải là cái nắng cháy da hay nước phèn mặn chát, mà là sức khỏe suy giảm.
"Giờ già rồi, chỉ mong có sức khỏe để mỗi ngày làm một ít, tự lực cánh sinh chứ không muốn dựa dẫm con cái", cô Lói vừa nói vừa nhìn về phía những chuyến xe của thương lái chuẩn bị lên nhận hàng.
Cây cỏ bàng Đức Lập vẫn vươn cao, nhưng bóng dáng những người thợ cắt thuê trẻ tuổi đã dần thưa thớt. Những người như ông Tuấn, bà Lói vẫn đang là những "gạch nối" cuối cùng giữ lại hơi thở của một làng nghề truyền thống giữa những đổi thay của quy hoạch và thị trường.
Thử thách ngủ một đêm trong lồng sắt chật hẹp là sự kiện thường niên của tổ chức Free The Bears - hoạt động với mục đích bảo vệ, bảo tồn, đem lại cuộc sống tốt đẹp hơn cho các loài gấu trên thế giới.
Chị Tạ Thương hiện đang làm quản lý khu bảo tồn gấu Cát Tiên (tỉnh Đồng Nai) - dự án hợp tác của tổ chức Free The Bears tại Việt Nam cho biết: "Người tham gia có thể tự chế 1 khu vực mô phỏng chuồng gấu (mô hình chuồng gấu mà các trang trại nuôi gấu lấy mật dùng) bằng bất kỳ vật liệu mà họ có hoặc chọn một không gian chật, hẹp để ngủ qua đêm".
Mục tiêu của sự kiện là để người tham gia trải nghiệm không gian chật hẹp, phần nào đó hiểu được những đau đớn, khó chịu mà những con gấu là nạn nhân của nạn nuôi gấu lấy mật trước đây và buôn bán động vật hoang dã trái phép đã trải qua.
Nhóm của chị Thương có 8 thành viên sẽ tham gia sự kiện lần này. Mọi người đều là thành viên của tổ chức Free The Bears tại Việt Nam, gồm: cán bộ giáo dục bảo tồn và nhân viên chăm sóc động vật. Đây là lần thứ 2 chị Thương tham gia sự kiện này trong khi các thành viên còn lại đều lần đầu tham gia.
Năm ngoái cũng trong tháng 5, chị Thương cùng bạn bè tham gia sự kiện tại Học viện bảo tồn Durrell tại Jersey (Anh). Chị Thương và bạn đã nằm trong 1 cái lồng tự chế bằng lưới sắt dài 1,6 m, cao 70 cm và rộng 1,2 m trong suốt 12 giờ.
"Chúng tôi phải nằm co quắp trong không gian hẹp của lồng sắt, trong cái lạnh buốt của vùng đảo. Dù có chăn ấm, nhưng sự ngột ngạt chật hẹp khiến toàn thân đau âm ỉ kéo dài khiến tôi và bạn mất ngủ cả đêm, cảm giác tù túng đến căng thẳng", chị kể.
Chị Thương chia sẻ, con người mới trải qua 1 đêm trong không gian chật hẹp đã không thể chịu đựng được thì những cá thể gấu to lớn nặng gần 200 kg sẽ phải chịu đau đớn như thế nào khi bị nhốt gần cả thập kỷ trong lồng sắt rỉ két. Dù mưa hay nắng, nóng hay lạnh đều không được tự do đi tìm chỗ trú ẩn, cả thập kỷ chỉ có thể xoay mình khó khăn nặng nhọc, đau đớn và căng thẳng trong lồng.
Năm nay, sự kiện được tổ chức toàn cầu vào ngày 9.5.2026. Các viên của Free The Bears tại Việt Nam sẽ trải nghiệm trong lồng sắt nhỏ hẹp, được đặt tại khu bếp trong nhà của 1 thành viên nhóm. Sự kiện đang có nhiều cá nhân và tập thể trên thế giới tham gia.
Độc giả có thể tham khảo hoạt động của nhóm chị Thương trên website của tổ chức Free The Bears theo đường dẫn: https://night-in-a-cage-2026.raiselysite.com/t/team-vietnam.
Bằng cách chia sẻ lên trang cá nhân, mạng xã hội, truyền miệng, người tham gia giúp truyền tải tới nhiều người hơn thông điệp bảo vệ loài gấu và động vật hoang dã. Hoạt động nhằm góp tiếng nói chung và mạnh mẽ để nâng cao nhận thức cho cộng đồng, tiến đến xóa bỏ, ngăn chặn các vấn nạn săn bắt động vật hoang dã càng sớm càng tốt.
Thông qua trang website của sự kiện, các nhà hảo tâm và yêu động vật có thể đóng góp tùy tâm. Số tiền gây quỹ được tổ chức Free The Bears dùng để mua thức ăn, thuốc men và cứu hộ các cá thể gấu bị buôn bán bất hợp pháp, hoặc các gấu đang bị nuôi nhốt tại các trang trại nuôi gấu lấy mật ở Lào, Campuchia và Việt Nam.
Sau ngày 9.5, đường dẫn sự kiện vẫn được mở tới cuối tháng 5, để những người quan tâm có thể đóng góp và có thể tham gia vào năm sau.
"Sự kiện giúp bản thân những người chăm sóc gấu được trải nghiệm để hiểu hơn về tổn thương thể chất và tinh thần mà các cá thể gấu hiện đang được chăm sóc tại khu bảo tồn đã trải qua. Việc làm cũng giúp nhiều người hiểu hơn những đóng góp to lớn nhưng thầm lặng của họ trong công tác bảo tồn loài gấu, cũng như cùng cố gắng để chăm sóc các cá thể này tốt hơn", chị Thương chia sẻ.
