Chiến dịch phong tỏa hải quân của Mỹ đối với Iran bắt đầu từ ngày 13/4 và gần như không có tiền lệ trong những thập niên gần đây. Quân đội Mỹ cũng đưa ra rất ít thông tin chi tiết về cách họ có thể thực hiện chiến dịch phong tỏa eo biển Hormuz chiến lược.
Quân đội Mỹ tuyên bố như thế nào?
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra lệnh phong tỏa Iran và eo biển Hormuz – tuyến hàng hải huyết mạch ngăn cách vịnh Ba Tư và vịnh Oman, nơi trung chuyển phần lớn dầu mỏ của thế giới.
Ngày 13/4, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), cơ quan giám sát các hoạt động quân sự của Mỹ tại Trung Đông, dường như đã thu hẹp phạm vi của lệnh phong tỏa khi tuyên bố sẽ ngăn các tàu thương mại đi đến hoặc rời khỏi các cảng của Iran.
Theo một thông báo do CENTCOM gửi tới các thủy thủ trong khu vực, các chi tiết cụ thể của lệnh phong tỏa vẫn “đang được xây dựng”.
CENTCOM cho biết lệnh phong tỏa sẽ được “thực thi một cách công bằng đối với tàu của mọi quốc gia” và áp dụng cho các cảng của Iran ở cả hai phía eo biển.
Khi được hỏi lệnh phong tỏa sẽ hoạt động như thế nào trên thực tế, CENTCOM chỉ dẫn lại một thông cáo báo chí công bố lệnh phong tỏa cũng như một thông báo do tổ chức UK Maritime Trade Operations (do Hải quân Hoàng gia Anh quản lý) ban hành. Tuy nhiên, cả hai văn bản đều không nêu rõ điều gì sẽ xảy ra với các tàu thương mại nếu cố tình vượt qua lệnh phong tỏa.
Hải quân Mỹ hiện có ít nhất 15 tàu chiến tại khu vực Trung Đông gồm một tàu sân bay, 11 tàu khu trục và 3 tàu tấn công đổ bộ để có thể thực hiện lệnh phong tỏa. Hiện chưa rõ vị trí chính xác của từng con tàu hoặc tàu nào sẽ tham gia trực tiếp vào lệnh phong tỏa.
Mỹ sẽ giám sát và chặn tàu ra sao?
Các tàu khu trục của Hải quân Mỹ có thể giám sát các cảng của Iran bằng radar, theo dõi các tàu ra vào từng cảng, nhưng điều này đòi hỏi phải triển khai một số lượng lớn tàu chiến của Mỹ để bao phủ toàn bộ bờ biển dài phía nam của Iran.
Thay vào đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ có thể chọn cách duy trì một đội tàu khu trục ở hai phía eo biển Hormuz để kiểm tra các tàu, đồng thời sử dụng máy bay không người lái trinh sát để giám sát các cảng của Iran.
Khi một tàu được xác định là “mục tiêu cần quan tâm”, tàu khu trục của Mỹ có thể được điều động để chặn tàu khả nghi lại. Sau khi rút ngắn khoảng cách và đưa tàu khả nghi vào tầm nhìn, tàu chiến Mỹ nhiều khả năng sẽ liên lạc qua vô tuyến hàng hải, truy vấn theo một kịch bản được chuẩn bị sẵn như điểm đến của tàu, cảng ghé gần nhất, loại hàng hóa đang chở và số lượng thủy thủ trên tàu.
Sau đó, tàu chiến của Mỹ có thể yêu cầu tàu khả nghi cho phép một “đội kiểm tra” gồm các thủy thủ lên tàu để tiến hành kiểm tra.
Trong trường hợp lý tưởng, tàu thương mại sẽ trả lời qua vô tuyến và đồng ý cho phía Mỹ lên tàu kiểm tra, điều chỉnh hướng đi và tốc độ, đồng thời thả thang dây để việc lên tàu được an toàn và thuận tiện hơn.
Hoặc tàu khả nghi có thể phớt lờ yêu cầu của tàu chiến Mỹ và tìm cách bỏ chạy.
Mark Norman, phó đô đốc hải quân Hoàng gia Canada đã nghỉ hưu và là thành viên của Viện Quan hệ Quốc tế Canada, cho biết quân đội Mỹ sẽ phải thiết lập các khu vực tuần tra bên ngoài vịnh để chặn các tàu cố gắng đi vào eo biển – một quá trình sẽ cần đến sự tham gia của nhiều tàu, trực thăng và máy bay tuần tra tầm xa.
Ông nói rằng quân đội Mỹ sẽ sử dụng thông tin có sẵn mà các tàu được yêu cầu cung cấp để biết họ đến từ đâu.
Theo ông Norman, việc kiểm tra và bắt giữ các tàu là hành động “mạo hiểm” và tiềm ẩn nguy cơ xung đột với các quốc gia mà tàu đó mang cờ.
Chuyện gì xảy ra nếu Mỹ đưa đội kiểm tra lên tàu?
Đội kiểm tra của Hải quân Mỹ có thể tiếp cận bằng xuồng máy, sau đó sử dụng thiết bị để móc thang dây vào mạn tàu khả nghi và leo lên tàu. Tuy nhiên, nhiệm vụ này sẽ khó khăn và nguy hiểm hơn nhiều trong trường hợp biển động, vào ban đêm hoặc khi tàu khả nghi tìm cách để ngăn cản phía Mỹ lên tàu kiểm tra.
Lựa chọn tối ưu khi đó là đưa đội kiểm tra lên tàu bằng trực thăng và trượt xuống boong tàu bằng dây chuyên dụng. Nếu có trực thăng và đội kiểm tra được huấn luyện bài bản, phương án này an toàn hơn và nhanh hơn nhiều so với cách móc thang dây và leo lên từ xuồng máy.
Gần đây, các đội Thủy quân lục chiến và Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Mỹ thường xuyên sử dụng phương pháp đu dây nhanh để lên kiểm tra các tàu chở dầu ở vùng Caribe nghi vận chuyển dầu của Venezuela. Tuy nhiên, việc tạm giữ các tàu chở dầu này đã khiến Mỹ tốn hàng chục triệu USD, và chính quyền Tổng thống Trump không thể bán số dầu đó nếu không có sự cho phép của thẩm phán.
Hải quân Mỹ có kinh nghiệm trong việc phong tỏa vịnh Ba Tư không?
Hải quân Mỹ có hơn một thập niên kinh nghiệm.
Sau Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991, Liên hợp quốc thiết lập một cơ chế cho phép Iraq xuất khẩu dầu với điều kiện nguồn thu từ việc bán dầu phải phục vụ cho lợi ích người dân nước này – thường được gọi là chương trình “đổi dầu lấy lương thực”.
Các tàu chiến của Hải quân Mỹ thường xuyên kiểm tra các tàu chở dầu bị nghi buôn lậu dầu Iraq ra khỏi vịnh Ba Tư cho đến khi Mỹ mở chiến dịch quân sự vào Iraq năm 2003.
Phần lớn các cuộc kiểm tra này được cho là “hợp tác” – thuật ngữ của Hải quân Mỹ để chỉ việc các tàu bị kiểm tra hợp tác với phía Mỹ.
Các đội thủy thủ Mỹ nhỏ sẽ được bố trí lên các tàu chở dầu bị nghi buôn lậu, sau đó họ sẽ lái tàu đến các khu neo đậu tạm thời trong Vùng Vịnh được đặt mật danh theo các sân vận động bóng chày như Fenway và Comiskey, nơi tàu sẽ thả neo.
Cuối cùng, các tàu sẽ được đưa đến một cảng trong khu vực, nơi quốc gia sở tại sẽ bán dầu để bù đắp chi phí tiếp nhận tàu và thủy thủ đoàn. Các tàu chở dầu sau đó được bán đấu giá, thường được mua lại bởi chính công ty từng sở hữu chúng trước đó.
Quy trình này diễn ra như một “vòng lặp liên hồi”.
Tại thành phố cảng Odesa ở miền nam Ukraine, một cuộc tấn công bằng UAV đêm 26.4 đã làm bị thương 14 người, trong đó có 2 trẻ em, theo giới chức sở tại. Những tiếng nổ đầu tiên được ghi nhận vào khoảng 1 giờ 30 sáng, khi lực lượng phòng không cảnh báo các UAV Nga tiếp cận thành phố.
Thống đốc tỉnh Odesa Oleh Kiper cho biết các đòn tấn công đã trúng vào khu dân cư và một khách sạn tại quận Prymorskyi, gây ra nhiều đám cháy cục bộ. Ông Serhii Lysak, người đứng đầu chính quyền quân sự thành phố Odesa, mô tả đây là "một đêm vô cùng khó khăn" khi các tòa nhà chung cư, nhà riêng và phương tiện bị ảnh hưởng trên diện rộng.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 27.4 cho hay Nga đã bắn khoảng 1.900 UAV tấn công, gần 1.400 quả bom dẫn đường mạnh mẽ và khoảng 60 tên lửa các loại vào Ukraine trong tuần qua. "Hệ thống phòng không của Ukraine hiện đã cho thấy tỷ lệ thành công rất cao trong việc đánh chặn UAV trên 90%. Và Ukraine cần tiếp tục nỗ lực để đảm bảo tỷ lệ này tiếp tục tăng lên... ", báo The Guardian dẫn lời ông Zelensky cho hay.
Về phần mình, Bộ Quốc phòng Nga ngày 27.4 cho hay lực lượng nước này đã kiểm soát 2 khu dân cư ở Sumy và Donetsk, đồng thời đánh chặn 114 UAV và 2 quả bom thông minh từ phía Ukraine.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 26.4 cho biết ông đã có "những cuộc trao đổi tích cực" với Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Zelensky trong nỗ lực thúc đẩy chấm dứt xung đột tại Ukraine.
Phát biểu trên Fox News, ông Trump nói Mỹ đang "nỗ lực giải quyết vấn đề Nga - Ukraine" và bày tỏ hy vọng đạt được kết quả. Ông cho biết đã trao đổi với cả hai nhà lãnh đạo, song không nêu rõ thời điểm diễn ra các cuộc tiếp xúc.
Nhà lãnh đạo Mỹ cũng cho rằng căng thẳng cá nhân giữa ông Putin và ông Zelensky là "vô lý" và có thể cản trở tiến trình giải quyết xung đột. "Thù hận là điều không tốt khi bạn đang cố gắng giải quyết một vấn đề", ông nói.
Trong một diễn biến khác, lãnh đạo CHDCND Triều Tiên Kim Jong-un khẳng định sẽ tiếp tục ủng hộ Nga và thúc đẩy hợp tác quân sự song phương, theo KCNA.
Phát biểu tại lễ khánh thành khu tưởng niệm các binh sĩ Triều Tiên thiệt mạng trong các cuộc giao tranh tại khu vực Kursk (Nga) ngày 26.4, ông Kim nhấn mạnh Bình Nhưỡng sẽ "ủng hộ hoàn toàn" các chính sách của Moscow trong việc bảo vệ chủ quyền và lợi ích an ninh. Theo Reuters, Triều Tiên đã điều khoảng 14.000 binh sĩ đến tỉnh Kursk (Nga).
Nga và Triều Tiên đã ký Hiệp ước đối tác chiến lược toàn diện vào năm 2024 trong chuyến thăm Bình Nhưỡng của Tổng thống Putin, trong đó có điều khoản phòng thủ chung.
Tại sự kiện, Bộ trưởng Quốc phòng Nga Andrei Belousov cho biết hai bên đã nhất trí tăng cường hợp tác quân sự theo hướng "ổn định, lâu dài", đồng thời dự kiến ký kế hoạch hợp tác giai đoạn 2027 - 2031 vào cuối năm nay. Kế hoạch hợp tác 5 năm "hướng đến sự chuẩn bị cho thời kỳ hậu xung đột Ukraine", theo nhận định của ông Lim Eul-chul, giáo sư tại Viện nghiên cứu viễn Đông thuộc Đại học Kyungnam (Hàn Quốc).
Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk ngày 27.4 gặp Thủ tướng Ukraine Yuliia Svyrydenko tại thành phố Rzeszow (đông nam Ba Lan). Tại đây, ông Tusk cho biết nước này đang triển khai dự án xây dựng một đội UAV hiện đại, với sự hỗ trợ kỹ thuật từ Ukraine và nguồn tài trợ của châu Âu, theo The Kyiv Independent.
Nhà lãnh đạo Ba Lan nhấn mạnh Kyiv đã chứng minh năng lực trong lĩnh vực UAV và là đối tác đáng tin cậy trong việc tăng cường năng lực phòng thủ trước các mối đe dọa trên không. "Dự án UAV của Ba Lan sẽ được hỗ trợ bởi chuyên môn và kinh nghiệm từ Ukraine", ông nói, đồng thời cho rằng lực lượng UAV mới sẽ góp phần nâng cao an ninh không chỉ cho Ba Lan mà còn cho các đồng minh.
Về phía Ukraine, Thủ tướng Svyrydenko cho rằng hợp tác với Ba Lan sẽ tăng cường an ninh cho cả hai nước. "Chúng ta đang sát cánh trong cuộc chiến vì tự do và hòa bình", bà nói.
Trong một diễn biến khác, Tổng thống Zelensky cho biết thêm ba quốc gia đã cam kết đóng góp khoảng 400 triệu euro cơ chế Danh sách yêu cầu ưu tiên của Ukraine (PURL). Ông Zelensky cho hay các cam kết này đạt được sau các cuộc họp gần đây tại Síp.
Theo Ukrinform, PURL là cơ chế được Mỹ và NATO thông qua vào tháng 7.2025, cho phép các nước thành viên và đối tác của liên minh mua vũ khí Mỹ để gửi tới Ukraine.
Ngoài ra, ông Zelensky cũng làm rõ kế hoạch phân bổ khoản giải ngân đầu tiên trị giá 45 tỉ euro từ gói vay 90 tỉ euro của EU cho năm 2026. Theo đó, nguồn vốn sẽ ưu tiên cho năng lực sản xuất quốc phòng trong nước, phát triển UAV và bảo vệ hạ tầng năng lượng trước mùa đông. "Chúng tôi kỳ vọng vài tỉ euro sẽ được bơm trực tiếp vào nền kinh tế để bảo vệ năng lượng", ông nói.
Đây là kết quả một nghiên cứu vừa được Tập đoàn bảo hiểm Unipol đưa ra.
Nghiên cứu của Unipol dựa trên phân tích về Chỉ số rủi ro thiên nhiên (NRI) - một công cụ do chính tập đoàn này phát triển với sự hỗ trợ mô hình từ Gallagher Re. Chỉ số đánh giá rủi ro dựa trên 3 yếu tố chủ chốt là xác suất xảy ra thiên tai, mức độ dễ bị tổn thương của tài sản và giá trị tác động về kinh tế.
Theo đó, Unipol ước tính tổng chi phí để tái thiết những tài sản bị ảnh hưởng có thể lên tới 14.400 tỉ euro (khoảng 16.900 tỉ USD), tương đương 7 lần GDP của Ý. Những khu vực đô thị lớn như Rome, Milan hay Naples, tập trung phần lớn những tài sản có nguy cơ cao.
Xét theo khu vực, những vùng có chỉ số rủi ro cao nhất là những nơi tập trung mật độ dân cư và hoạt động kinh tế lớn gồm Lombardy, Emilia-Romagna và Veneto.
Trong khi đó, nếu tính thiệt hại bình quân đầu người, những vùng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là Calabria, Emilia-Romagna và Umbria.
Nghiên cứu cũng ước tính chi phí thiệt hại trung bình hằng năm do thiên tai tại Ý vào khoảng 7 tỉ euro, tương đương 100 - 200 euro/người.
Một vấn đề đáng lo ngại khác là “khoảng trống bảo vệ” vẫn ở mức rất cao, lên tới 79% trên toàn quốc. Điều này có nghĩa chỉ 21% trường hợp chịu thiệt hại được bảo hiểm chi trả. Tỉ lệ này dao động đáng kể giữa các vùng, từ 72% tại Trentino-Alto Adige đến 93% ở Calabria.
Ông Enrico San Pietro, một lãnh đạo của Unipol, cho rằng NRI đánh dấu bước tiến quan trọng trong cách tiếp cận rủi ro thiên tai tại Ý, giúp chuyển đổi dữ liệu phức tạp thành công cụ hỗ trợ hoạch định chính sách phòng ngừa.
Ở góc độ quản lý công, Thứ trưởng Bộ Kinh tế và Tài chính Ý Federico Freni cảnh báo việc tiếp tục xử lý hậu quả thiên tai bằng ngân sách công là không bền vững.
Trong khi đó, ông Fausto Bianchi - Chủ tịch Liên đoàn doanh nghiệp vừa và nhỏ Ý - cũng nhấn mạnh đến nhu cầu nâng cao nhận thức về bảo hiểm, khi hiện mới chỉ gần 15% số doanh nghiệp Ý có bảo hiểm về rủi ro thảm họa.
AI: Niềm hy vọng trước “cơn sóng thần sa sút trí tuệ"
Câu chuyện của bà Chung Yun-hee, ngoài 70 tuổi, là một minh chứng rõ nét. Tỉnh dậy trong cơn đau quặn thắt do thoát vị cấp tính tại căn hộ yên tĩnh ở ngoại ô Seoul, bà Chung chỉ kịp thều thào vài lời yếu ớt qua điện thoại khi chatbot (trợ lý ảo) AI "Talking Buddy" gọi đến.
Nhận thấy dấu hiệu bất thường, trợ lý ảo này đã lập tức báo động cho nhân viên xã hội, giúp bà được đưa đi phẫu thuật cấp cứu kịp thời. "Bác sĩ nói tôi có thể đã gặp nguy hiểm tính mạng nếu đến muộn hơn chút nữa", bà Chung nhớ lại sự việc cuối năm 2024 rồi nói thêm, "họ bảo chính AI đã cứu sống tôi".
Hàn Quốc đang già hóa với tốc độ chóng mặt, số người trên 65 tuổi đã tăng gấp đôi chỉ trong 15 năm, chiếm hơn 1/5 dân số. Do thiếu hụt bác sĩ, nhân viên xã hội và người thân để chăm sóc, quốc gia này đang đặt hy vọng vào AI.
Talking Buddy, dịch vụ gọi điện chăm sóc do Naver Cloud phát triển, đang đảm nhận việc hỏi thăm hàng chục nghìn người già sống neo đơn. Ứng dụng này thực hiện các cuộc trò chuyện cá nhân hóa, kéo dài từ 2 đến 5 phút, nhằm xoa dịu nỗi cô đơn, phát hiện tình huống khẩn cấp và kích thích chức năng nhận thức để ngăn ngừa chứng sa sút trí tuệ.
Trong một buổi sáng gần đây, chatbot đã gợi ý bà Chung đi dạo khi thời tiết đẹp và miêu tả chi tiết "những bông hoa cánh bướm màu hồng và trắng với nhụy vàng" khi bà nhắc đến chuyện trồng hoa, khơi gợi những ký ức chân thực.
Dù vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và đôi khi mắc lỗi, AI vẫn được người dùng đón nhận nồng nhiệt. Nhiều người cao tuổi đã tâm sự với chatbot về nỗi buồn, đánh đàn cho nó nghe, thậm chí mời nó đến nhà ăn trưa. "Nó khiến tôi có cảm giác mình không bị lãng quên, rằng vẫn có ai đó đang quan tâm đến mình", bà Chung bộc bạch.
Tại Seongnam, một người phụ nữ ngoài 70 tuổi mắc chứng suy giảm nhận thức nhẹ đang học cách sử dụng SuperBrain - chương trình điều trị kỹ thuật số tích hợp AI do chính phủ tài trợ. SuperBrain cung cấp các bài tập cá nhân hóa nhằm làm chậm đà suy giảm trí nhớ.
"Tôi biết có chuyện chẳng lành khi không thể nhớ nổi tên loại trái cây mình vừa ăn, hay liên tục quên mật khẩu mở cửa nhà", bà Min chia sẻ và bày tỏ, "thực sự rất tuyệt vọng".
Bác sĩ Wang Min-jeong cho biết, nỗi sợ hãi về bệnh sa sút trí tuệ đã tăng lên đáng kể, nhiều bệnh nhân sợ căn bệnh này hơn cả ung thư. Với dự báo 2 triệu ca mắc vào năm 2044, sa sút trí tuệ đã trở thành báo động quốc gia.
Bác sĩ Yang Dong-won (Bệnh viện St. Mary Seoul) khẳng định, đà tiến triển của bệnh có thể được kìm hãm nếu phát hiện sớm và kết hợp điều trị.
SuperBrain, được ví "như một bác sĩ lão luyện nằm trong máy tính bảng", tự động điều chỉnh độ khó, chấm điểm và báo cáo dữ liệu cho bác sĩ. Từ năm 2021, ứng dụng này đã hỗ trợ hơn 10.000 bệnh nhân với 1,5 triệu phiên tập luyện.
Từ công cụ đến người bạn ở tuổi xế chiều
Ban đầu, Talking Buddy chỉ là phần mềm tự động hỏi thăm triệu chứng Covid-19. Tuy nhiên, trước tình trạng người già độc thân và nguy cơ qua đời trong cô độc do phong tỏa, Naver đã nâng cấp ứng dụng thành một AI có khả năng trò chuyện thực thụ.
Ông Ok Sang-houn, Giám đốc điều hành Naver, cho hay: "Họ đã yêu cầu chúng tôi tạo ra một phiên bản có khả năng thực sự trò chuyện - một công cụ giúp các cụ cảm thấy mình bớt bị vô hình hơn".
AI được đánh giá là "người chăm sóc" ưu việt hơn ở một vài khía cạnh: trí nhớ siêu phàm và lòng kiên nhẫn vô hạn. "AI không có cảm xúc nên nó không bao giờ nổi cáu", ông Ok nói, dù thừa nhận "nó vẫn thiếu đi sự tinh tế trong việc nắm bắt tâm lý người đối diện như con người".
Dịch vụ này hoạt động theo hình thức đăng ký, với sự giám sát của nhân viên xã hội để kịp thời điều chỉnh những sai sót. Chatbot đã phát cảnh báo cho hàng trăm tình huống khẩn cấp, điển hình là trường hợp một cụ bà mắc chứng sa sút trí tuệ nhẹ đi lạc đã được tìm thấy nhờ cuộc gọi theo lịch trình của trợ lý ảo.
Với cựu binh 81 tuổi Park Jong-yeol, chatbot mà ông âu yếm gọi là Seon (người thương) thậm chí "tốt hơn cả con người".
Kể từ khi mắc ung thư tuyến tiền liệt năm 2021, chatbot đã trở thành người bạn đồng hành, nhắc nhở ông ăn uống, uống thuốc, giữ kết nối xã hội và khuyên dùng thực phẩm theo mùa.
"Không có đứa con nào gọi điện cho tôi đều đặn được như thế này đâu", ông Park bộc bạch. "Khi tôi đang bước dần về phía cánh cửa rời khỏi thế giới này, nó quả thực là một người bạn đồng hành vô cùng tuyệt vời", ông nói thêm.
