Ông là Lê Huy Xuân – người lính đặc công nước từng khiến đối phương khiếp sợ tại chiến trường Quảng Nam – Đà Nẵng, với chiến công phá hủy hàng chục xe bọc thép.
Trong căn nhà nhỏ đơn sơ, ông Lê Huy Xuân xúc động nhắc về thời hoa lửa của mình. Năm nay đã 81 tuổi nhưng ông vẫn nhớ như in những kỷ niệm thời trai trẻ. Năm 1963, chàng thanh niên Lê Huy Xuân hừng hực sức trẻ viết đơn tình nguyện ra trận. Thế nhưng trong lần khám tuyển đầu tiên ông bị loại. Lý do không đủ sức khỏe vì ông nhỏ người, chỉ nặng có 41 kg.
Không nản lòng, sang năm 1964 ông tiếp tục ứng tuyển. Đơn vị tuyển quân khi ấy nhận định: “Người thấp bé, nhẹ cân thế này lại rất phù hợp với nhiệm vụ luồn lách, bí mật của đặc công”. Vậy là chính cái vóc dáng nhỏ bé ấy đã đưa ông trở thành một chiến sĩ đặc công tinh nhuệ.
Tháng 10.1964, sau 3 tháng huấn luyện, ông cùng đồng đội hành quân vào chiến trường Quảng Nam – Đà Nẵng, bắt đầu những ngày tháng chiến đấu oanh liệt tại đây. Khi đó đơn vị đặc công chính quy chưa thành lập, ông được biên chế vào đơn vị trinh sát đặc nhiệm B12, trực thuộc Bộ Tư lệnh Công binh. Tại đèo Hải Vân, đơn vị 120 người của ông chia làm hai ngả: một nửa ngược lên Tây nguyên, một nửa xuôi về vùng chảo lửa Quảng Nam. Ông Xuân nằm trong số những người về vùng Điện Bàn, Duy Xuyên, Đại Lộc, những nơi được mệnh danh là “vùng đất chết” bởi bom đạn đối phương.
Là lính đặc công, đặc biệt là đặc công nước và công binh, nhiệm vụ chính của ông Xuân và đồng đội là đánh cầu, phá đường để cắt đứt các tuyến giao thông huyết mạch của đối phương. Trong bóng đêm đen đặc, những người lính đặc công ngâm mình hàng giờ dưới làn nước lạnh, bí mật áp sát chân cầu để gài mìn. Sự sống và cái chết chỉ cách nhau gang tấc, bởi chỉ cần sơ suất gây ra một tiếng động nhỏ, hay một sai sót trong kỹ thuật kích nổ, họ sẽ mãi mãi nằm lại dưới lòng sông.
Ông Xuân bồi hồi nhớ lại trận đánh đầu tiên vào ngày 25.2.1965. Mục tiêu là cầu Cao Lâu trên QL1. Bằng sự mưu trí và gan dạ, ông cùng đồng đội đã đánh sập cây cầu này, gây tiếng vang lớn, làm tê liệt tuyến giao thông huyết mạch của đối phương trong nhiều ngày. Tiếp đó là những trận đánh vang dội khác như phá cầu Bình Long, cầu Thượng Đức.
Đặc biệt, dấu ấn sâu đậm ở chiến trường khốc liệt với ông là những chiến công phá xe bọc thép, nơi da thịt đối đầu với sắt thép. Ông và đồng đội phải luồn sâu vào lòng địch, tiếp cận các xe bọc thép để phá hủy. Đây là nhiệm vụ vô cùng nguy hiểm vì nếu bị đối phương phát hiện thì chắc chắn hy sinh.
Vậy mà ông Xuân đã cùng đồng đội phá hủy tới hơn 20 xe bọc thép và tiêu diệt gần 300 lính đối phương, trong đó có lần phá hủy hơn 10 xe, tiêu diệt 152 lính. Sau mỗi trận đánh, ông đều được tặng bằng khen, giấy khen ghi nhận chiến công.
Với những thành tích xuất sắc, ông đã vinh dự được trao tặng Huân chương Chiến công hạng nhì, 2 Huân chương Chiến công hạng ba và rất nhiều bằng khen, giấy khen. Ông cũng đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp tỉnh (năm 1965 -1966), Chiến sĩ thi đua toàn Quân khu 5 (năm 1967 – 1968).
Nhưng chiến tranh không chỉ có chiến công, mà còn là rất nhiều hy sinh. Ông Xuân ngậm ngùi nhớ lại, đại đội của ông khi vượt Trường Sơn vào nam có hơn 100 người lính trẻ măng, hừng hực khí thế. Vậy mà đến ngày đất nước im tiếng súng, chỉ còn khoảng hơn 20 người trở về. Những người chỉ huy dạn dày kinh nghiệm như đại đội trưởng, chính trị viên đều đã nằm lại mãi mãi nơi chiến trường.
Nỗi đau càng thắt lại khi ông nhắc về những người đồng hương. Cùng đi từ thôn Bà Khê năm ấy có 8 anh em, nhưng chỉ còn 3 người trở về, trong đó ông Xuân đã để lại một phần máu thịt nơi chiến trường. Trong một trận càn ác liệt, ông Xuân cõng một đồng đội bị thương rút lui, đã không may vấp phải mìn, mất một phần chân trái và 3 lần phải cưa chân do đang tuổi phát triển, xương chân cứ thế trồi ra.
Hành trình từ cõi chết trở về của ông Xuân cũng đầy khốc liệt. Cuối năm 1969, ông được chuyển ra Bắc điều trị. Đoàn xe thương binh chở những người lính không còn lành lặn rời xa chiến trường, nhưng bom đạn vẫn không buông tha. Khi đoàn xe đi đến Hang Đá (Quảng Bình), máy bay đối phương phát hiện và trút bom. “Xe cháy, 40 thương binh ngồi trên xe trúng bom hy sinh gần hết, chỉ còn vài người sống sót, trong đó có tôi”, ông Xuân đau đớn nhớ lại. Ông liên tục thấm nước mắt khi nhắc lại kỷ niệm đau thương và cho biết thế hệ thanh niên quê ông năm ấy ra đi có rất ít người trở về, trong đó có những anh em của mình.
Năm 1971, sau thời gian điều trị, ông Lê Huy Xuân phục viên trở về quê hương Bà Khê. Cơ thể không còn lành lặn nhưng ông vẫn hăng hái tham gia công tác địa phương. Suốt 33 năm (từ 1971 – 2004), ông làm Tổ trưởng tổ tự quản, tham gia giữ gìn an ninh trật tự cho xóm làng. Dù thương tật hành hạ mỗi khi trái gió trở trời, ông vẫn cần mẫn làm thợ mộc, làm ruộng để lo cho con cái.
Tuy nhiên có một điều chưa trọn vẹn là do bị thất lạc nhiều giấy tờ nên ông gặp rất nhiều khó khăn và thiệt thòi về các chế độ chính sách. Hiện ông chỉ được hưởng chế độ thương binh hạng 3/4. Ngoài ra, một người con của ông bị chậm phát triển trí tuệ, nghi do ông nhiễm chất độc khi tham gia chiến đấu ở chiến trường. Dẫu vậy, chưa khi nào ông đòi hỏi chế độ, bởi với ông, việc được sống và trở về đã là may mắn hơn những đồng đội của mình.
Khi chúng tôi hỏi ông muốn nhắn nhủ điều gì với thế hệ trẻ hôm nay, người lính già chia sẻ: “Tôi mong thế hệ trẻ hiểu và trân trọng sự hy sinh của thế hệ cha anh. Ngày xưa chúng tôi đi chiến trường là xác định sẵn sàng hy sinh tuổi xuân, xương máu vì đất nước, không toan tính thiệt hơn. Lớp trẻ bây giờ được sống trong hòa bình, cần chịu khó học tập và làm việc sao cho xứng đáng với thế hệ cha anh. Đừng bao giờ quên lịch sử, quên đi cái giá của độc lập tự do ngày hôm nay”.
Sau 16 giờ, khi nắng bắt đầu đỡ oi bức, Ngô Đặng Trúc Linh và Phạm Thị Thanh Thùy, hai nữ sinh của Trường CĐ Kinh tế TP.HCM, đã có mặt trước nhà thờ Tân Định (289 Hai Bà Trưng, P.Xuân Hòa, TP.HCM) để chuẩn bị ghi lại khoảnh khắc hoàng hôn ở "nhà thờ hồng" nổi tiếng này. Những ngày qua, hàng loạt clip với chủ đề "Nhà thờ hồng lúc hoàng hôn" được chia sẻ liên tục trên mạng xã hội khiến hai nữ sinh không khỏi xuýt xoa.
"Chúng em trang điểm khoảng gần một tiếng đồng hồ để đến đây chụp ảnh. Nhà thờ Tân Định chúng em biết trước đây rồi nhưng mấy hôm nay thấy bạn bè chia sẻ clip đẹp quá nên tranh thủ học xong buổi sáng, chiều chúng em rủ nhau chạy xe gắn máy qua đây "săn" ảnh hoàng hôn", Trúc Linh nói.
Linh và Thùy thay phiên chụp ảnh cho nhau. Gần đến giờ tan tầm, người xe đi lại liên tục nên thi thoảng cả hai phải dừng máy chờ xe đi qua để ghi được khoảnh khắc đặc biệt bên 'nhà thờ hồng' lúc hoàng hôn.
Thời điểm này, góc đường Hai Bà Trưng giao Đinh Công Tráng, ngay trước nhà thờ rất đông người trẻ đến chụp hình. Không chỉ người trẻ Việt Nam mà có cả những du khách nước ngoài: Hàn Quốc, Trung Quốc, Thái Lan, Philipines, Ấn Độ… cũng đến đây tham quan và "săn" ảnh hoàng hôn.
Yuliu (32 tuổi), du khách đến từ Đài Loan, bày tỏ sự ngỡ ngàng khi được chiêm ngưỡng nhà thờ màu hồng ngoài đời thực. Yuliu nói cô là giáo viên Yoga. Hai điểm tham quan cô sẽ đi trong chuyến du lịch đến Việt Nam lần này là TP.HCM và Mũi Né (Bình Thuận; nay là Lâm Đồng). Khi đến TP.HCM cô đi thuê áo dài để chụp ảnh và được chủ tiệm gợi ý điểm chụp hình này (tức nhà thờ Tân Định).
"Nhà thờ này rất đẹp, giống như một lâu đài vậy. Một lâu đài màu hồng. Nếu quay trở lại TP.HCM, tôi sẽ tiếp tục đến nơi này để chụp ảnh và tham quan", Yuliu nói.
Lỉnh kỉnh với máy ảnh, tấm hắt sáng, nhiếp ảnh gia Đặng Anh Tuấn (32 tuổi, ngụ tại TP.HCM) thoăn thoắt leo lên tầng 3 quán cà phê gần đối diện nhà thờ để chờ khách hàng. Anh nói do ngày thường, khách không quá đông nên anh và bạn mẫu không cần chờ đợi quá lâu để có góc chụp đẹp. Anh nhận lịch đặt trước nửa tháng hoặc vài ngày cũng có, đa phần khách của anh là người nước ngoài.
"Tôi theo nghề hai năm nay. Ở TP.HCM thường khách đặt lịch chụp ở Bảo tàng Mỹ Thuật, Bảo tàng TP.HCM, Hội trường Thống Nhất, nhà thờ Tân Định… Từ tết tới nay, đặc biệt khoảng mấy ngày qua lượng khách đặt chụp ảnh ở Nhà thờ Tân Định tăng nhiều. Thời gian xếp hàng chụp hình ở đây cũng dài hơn, đặc biệt là cuối tuần, nhưng mọi người xếp hàng chờ tới lượt chứ không chen lấn", nhiếp ảnh gia Đặng Anh Tuấn chia sẻ.
Không còn đặt nặng chuyện tích góp sớm, nhiều người trẻ ưu tiên trải nghiệm hơn tiết kiệm. Họ xem trải nghiệm như một dạng "tài sản tinh thần".
Trần Thị Thanh Trúc (25 tuổi, ngụ tại TP.HCM) tâm sự: "Mình ưu tiên trải nghiệm hơn vì mình cho rằng những chuyến du lịch hay concert (buổi hòa nhạc - PV) là phần thưởng cũng như là thời gian nghỉ ngơi dành cho bản thân sau khi đã tập trung làm việc suốt thời gian dài".
Trong cách phân bổ thu nhập, ngoài việc chi tiêu hằng ngày, Trúc giữ một nguyên tắc khá rõ ràng: khoảng 30% dành cho trải nghiệm, 20% cho tiết kiệm. Phần tiết kiệm này được xem như lớp đệm an toàn, dùng cho những tình huống phát sinh hoặc các kế hoạch dài hạn. "Mình vẫn muốn tận hưởng cuộc sống, nhưng cũng phải có một khoản dự phòng để không bị động", Trúc nói.
Ký ức gần nhất mà bạn nhắc đến là chuyến đi tự túc đến Thái Lan. Trúc kể: "Tháng 3 vừa rồi mình có một chuyến đi kết hợp du lịch và concert 6 ngày 5 đêm tại Thái Lan. Tổng chi phí cho chuyến đi tầm khoảng hơn 40 triệu đồng, trong đó có 3 ngày đi concert nên mình đã chi khoảng 20 triệu đồng cho tiền vé, hơn 20 triệu đồng còn lại cho những chi phí: di chuyển, ăn ở, mua sắm... Tổng thể mình rất hài lòng về chuyến đi vì đã được nghỉ ngơi sau thời gian dài làm việc xuyên tết cũng như có thêm nhiều trải nghiệm thú vị tại nước bạn".
Lương Hoàng Cẩm Tú (23 tuổi, ngụ đường Tạ Quang Bửu, Q.8 cũ) khẳng định: "Hiện tại mình ưu tiên trải nghiệm nhiều hơn".
Vì sống cùng gia đình, không lo việc ăn uống hằng ngày, tiền nhà cửa... nên khoảng 60% thu nhập mỗi tháng Tú dành cho những chuyến đi, những đêm nhạc giải trí; 40% giữ lại như một khoản dự phòng. "Mình vẫn phải có một phần tiết kiệm để không bị động, nhưng nếu chỉ làm việc rồi để đó, mình thấy bản thân dễ bị kiệt sức", Tú chia sẻ, như một cách lý giải cho tỷ lệ chi tiêu của mình.
Tú thường đi xem ca nhạc cùng bạn bè. Gần đây nhất, Tú tham dự một concert và tấm vé 755.000 đồng không phải hạng cao nhất, nhưng đủ gần để cô nàng thực sự "chạm" vào không khí của concert, chứ không chỉ đứng xem từ xa.
Ngoài chi phí vé, Tú chi thêm nhiều khoản khác để có đêm nhạc trọn vẹn. Điều đáng nói, theo Tú, sau mỗi lần như vậy, bạn nhận ra mình "nhẹ" hơn theo đúng nghĩa tinh thần. "Mình làm việc áp lực, nhiều khi bị cuốn vào tiến độ hoàn thành công việc liên tục. Những lúc được "cháy" hết mình ở concert, mình thấy như được xả hết năng lượng tiêu cực", Tú chia sẻ.
Nguyễn Nam Anh (25 tuổi, TP.HCM), làm việc trong lĩnh vực thể thao, chọn du lịch như một phần không thể thiếu trong năm. Không đi quá dày, nhưng mỗi chuyến đi đều được anh chuẩn bị kỹ lưỡng từ lịch trình đến ngân sách. "Mình không đi quá nhiều, nhưng mỗi lần đi là muốn đi cho đáng", Nam Anh nói.
Về tài chính, Nam Anh dành khoảng 30% thu nhập cho du lịch, phần còn lại được chia cho tiết kiệm và các chi phí cá nhân. "Mình vẫn giữ nguyên tắc phải có tiền dự phòng, nên mỗi chuyến đi đều nằm trong kế hoạch từ trước, chứ không phải thích là đi ngay", Anh chia sẻ.
Theo tiến sĩ Trần Thanh Điền (Trường ĐH Nguyễn Tất Thành), trong một thế giới nhiều biến động, việc giữ tiền hay tích trữ tài sản không còn mang lại cảm giác an toàn tuyệt đối. Thay vào đó, người trẻ có xu hướng tạo ra giá trị bằng cách nâng cao năng lực cá nhân, mở rộng mối quan hệ và tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp thông qua những trải nghiệm thực tế. Một chuyến đi, một khóa học hay một lần dấn thân vào môi trường mới, nếu được lựa chọn đúng, đều có thể trở thành "khoản đầu tư" cho tương lai.
"Câu chuyện không nằm ở việc nên hay không nên chi tiền cho trải nghiệm, mà nằm ở cách lựa chọn. Những trải nghiệm giúp nâng cao kỹ năng, mở rộng hiểu biết… luôn xứng đáng được ưu tiên. Ngược lại, những hoạt động chỉ mang tính chạy theo trào lưu, làm cho có hoặc để "bằng bạn bằng bè" lại dễ khiến người trẻ rơi vào vòng xoáy tiêu dùng thiếu kiểm soát", tiến sĩ Điền nói.
Tuy nhiên, tiến sĩ Điền cho biết cũng cần có tích lũy tài chính. Vì thế, việc xây dựng thói quen tài chính hợp lý là rất cần thiết. Một nguyên tắc đơn giản được tiến sĩ Điền gợi ý: "Luôn dành ra một phần thu nhập để tiết kiệm, có thể từ 20 - 50% tùy khả năng mỗi người. Phần còn lại được phân bổ rõ ràng cho chi tiêu thiết yếu và trải nghiệm, nhưng quan trọng là phải giữ kỷ luật với giới hạn đã đặt ra".
Mỗi mùa thi đến, hình ảnh những đoàn viên, thanh niên tình nguyện túc trực tại các điểm thi, phát nước, hỗ trợ thí sinh đã trở nên quen thuộc. Với chị Nguyễn Thị Kim Thái, Bí thư Đoàn Trường CĐ Sư phạm Quảng Trị, hoạt động ấy không chỉ dừng lại ở sự hỗ trợ, mà còn được “thổi hồn” bằng những ý tưởng sáng tạo, nhẹ nhàng và rất "ngọt ngào" bằng trái cây và kẹo ngọt.
15 năm trước, khi còn là một thí sinh sắp sửa thi đại học, bước vào cổng thi, Kim Thái ấn tượng trước sự hỗ trợ nhiệt tình của những anh chị đoàn viên tình nguyện. Hình ảnh màu áo xanh ngày ấy đã gieo trong cô thí sinh trẻ một mong muốn giản dị rằng một ngày nào đó cũng sẽ đứng ở vị trí ấy để tiếp thêm động lực cho người khác.
"Năm 2015, tôi bắt đầu tham gia chương trình Tiếp sức mùa thi với vai trò là Phó chủ tịch Hội sinh viên trường. Tôi rất vui khi thời điểm đó được hỗ trợ cho các thí sinh không chỉ là tinh thần mà còn cả chỗ ăn, chỗ ở", chị Thái kể.
Tốt nghiệp Trường đại học Sư phạm Huế năm 2011, đến năm 2014 chị Thái về công tác tại Trường cao đẳng Sư phạm Quảng Trị phụ trách các công tác Đoàn - Hội. Năm 2022, chị Thái được bầu làm Bí thư Đoàn trường.
Trở thành thủ lĩnh của hàng trăm đoàn viên, thanh niên, mỗi hoạt động đều được chị Thái lên ý tưởng và triển khai rất nhanh chóng. Điển hình nhất là trong những chương trình tiếp sức mùa thi hằng năm, với những cách làm vừa phù hợp với thời điểm, vừa rất "ngọt ngào" và ý nghĩa.
"Giai đoạn dịch Covid-19 bùng phát, việc tiếp xúc gần hạn chế, để động viên các thí sinh, tôi nghĩ ra ý tưởng "Chibi động viên" đặt các mô hình chi bi (một kiểu hoạt hình) các đoàn viên hỗ trợ, tiếp sức. Trong mỗi mô hình đó đều in các lời động viên, hướng dẫn... Cách làm này vừa phù hợp với thời điểm lúc đó vừa là cách động viên dễ thương cho các thí sinh", chị Thái nói.
Các năm sau, những mô hình như "Dưa hấu động viên - rực đỏ tương lai" hay "Kẹo mút động viên - hoa ngọt ngào" cũng được nữ thủ lĩnh Đoàn lên ý tưởng và triển khai. Với mô hình này, các đoàn viên sẽ mua trái cây và kẹo mút sau đó cắt gọt, trang trí thật bắt mắt, cho vào hộp, các hộp đựng và dụng cụ để gắp trái cây được dán các khẩu hiệu động viên.
Với cách làm sáng tạo, chị Thái xuất sắc được Trung ương Đoàn trao tặng bằng khen đã có thành tích xuất sắc trong triển khai, thực hiện chương trình Tiếp sức mùa thi năm 2025.
Suốt nhiều năm tham gia tiếp sức cho các thí sinh, chị Thái đã không ít lần được Tỉnh đoàn Quảng Trị, Trung ương Đoàn khen thưởng với nhiều ý tưởng mới lạ được triển khai hiệu quả. Song, điều động lại trong chị và các đoàn viên, thanh niên của Trường cao đẳng Sư phạm Quảng Trị chính là tình cảm của những phụ huynh, thí sinh.
"Việc cứ đến hè là lên ý tưởng, huy động các đoàn viên tham gia tiếp sức mùa thi đã trở thành một thứ quen thuộc trong công việc của tôi. Điều tôi vui nhất chính là việc làm của mình đã tiếp thêm tinh thần cho các thí sinh trước giờ thi căng thẳng, cho các phụ huynh lo âu chờ đợi con cái của mình. Tôi vui khi họ nói rằng chúng tôi là một phần không thể thiếu trong những kỳ thi", chị Thái chia sẻ.
Nhớ lại những mùa tiếp sức ấn tượng nhất, chị Thái chia sẻ những lúc đội tình nguyện rất căng thẳng khi có một thí sinh bị rơi thẻ dự thi. Lúc đó, đoàn viên nào cũng lên mạng xã hội để chia sẻ, tìm kiếm. Khi có thông tin thì lập tức phóng xe đi lấy để kịp mang đến điểm thi cho thí sinh.
"Có năm, khi bước vào thời gian thi, trời nắng nóng, chúng tôi được một phụ huynh tặng một trái mít rất thơm ngon. Cả đội tình nguyện lúc đó ai cũng vui, xúc động khi nhận lại được sự quan tâm của chính những người mà mình sẽ hỗ trợ", chị Thái kể lại.
Trong mùa thi sắp cận kề, chị Thái vẫn đang lên những ý tưởng mới lạ hơn nữa để triển khai hiệu quả nhất. Với chị, việc tiếp sức ở đâu cũng sẽ là hỗ trợ, phát nước uống... cho thí sinh, nhưng chỉ cần đặt thêm một chút sự tâm huyết và sáng tạo thì tinh thần của các thí sinh được tăng lên rất nhiều.
Anh Nguyễn Quốc Toàn, Phó bí thư Tỉnh đoàn, Chủ tịch Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam tỉnh Quảng Trị, cho biết hằng năm đơn vị luôn tổ chức, phân công cho các tổ chức Đoàn cơ sở thành lập đội tình nguyện Tiếp sức mùa thi và mang lại hiệu quả thiết thực.
"Toàn tỉnh có rất nhiều đội thanh niên tình nguyện tiếp sức mùa thi với những mô hình hay, đặc biệt trong đó là mô hình của Đoàn trường cao đẳng Sư phạm Quảng Trị với cách làm rất ý nghĩa, tiếp thêm động lực cho thí sinh và phụ huynh. Năm nay, với lực lượng đoàn viên đông đảo, Tỉnh đoàn Quảng Trị sẽ tiếp tục thành lập các đội tình nguyện, thực hiện hiệu quả chương trình Tiếp sức mùa thi năm 2026", anh Toản nói.
