40 năm thảm họa hạt nhân Chernobyl

Với việc cuộc đàm phán hòa bình bị đình trệ và Tổng thống Mỹ Donald Trump không đặt ra thời hạn để chấm dứt xung đột, câu hỏi được quan tâm nhất lúc này là bên nào có thể chịu đòn để chờ đối phương giương cờ trắng trước.

Tổng thống Trump đã sử dụng chiến thuật phong tỏa biển để gây sức ép lên Iran, tương tự như đã làm với Venezuela. Ông Trump tự tin rằng Mỹ có lợi thế về thời gian và việc phong tỏa sẽ sớm khiến nền kinh tế Iran sụp đổ, buộc nước này nhượng bộ như Venezuela. Trả lời báo chí tại Nhà Trắng ngày 23.4, ông Trump nói không vội trong việc đàm phán và nhấn mạnh điều ông muốn là "thỏa thuận tốt nhất, tồn tại mãi mãi", theo Reuters.

Trong khi đó, Iran cho rằng nước này đang ở thế cửa trên. Iran đã từ chối tham dự cuộc đàm phán được chuẩn bị vào đầu tuần này và tuyên bố sẽ không mở eo biển Hormuz cho đến khi Mỹ dỡ bỏ phong tỏa. Việc ông Trump tự động gia hạn ngừng bắn có thể được Tehran xem là dấu hiệu xuống nước.

"Vấn đề thật sự vào lúc này là nước nào chịu đau giỏi hơn", sử gia quân sự Max Boot, nhà nghiên cứu an ninh quốc gia tại Viện Nghiên cứu hội đồng quan hệ ngoại giao (CFR, Mỹ), nói với AP. Nhà nghiên cứu Brian Carter tại Viện Doanh nghiệp Mỹ đánh giá: "Chế độ Iran cực kỳ cứng rắn về ý thức hệ. Những nhân tố đang nắm quyền rất quyết tâm giành chiến thắng cuộc chiến và có vẻ sẵn sàng chịu đựng thiệt hại kinh tế cực lớn để đạt được điều đó".

Giới chuyên gia cho rằng Tổng thống Trump có thể coi chiến thuật phong tỏa là yếu tố dẫn đến thành công tại Venezuela và mang sang áp dụng với Iran. Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng thành công đó chủ yếu nhờ việc bắt Tổng thống Nicolas Maduro và sự hợp tác của người lên thay là bà Delcy Rodriguez. Trong khi đó, Iran lại là một thách thức hoàn toàn khác, cả về địa lý, chính trị lẫn quân sự.

Khác với Venezuela, Iran án ngữ vị trí yết hầu của tuyến hàng hải quan trọng, ảnh hưởng đến 20% dầu mỏ của thế giới. Điều này đồng nghĩa thế giằng co càng kéo dài, nền kinh tế toàn cầu càng bị thiệt hại. Đòn bẩy của Iran tại eo biển Hormuz trao cho nước này lợi thế trong giai đoạn đàm phán vì những rủi ro kinh tế, đặc biệt là khi giá xăng dầu tại Mỹ tăng cao trong năm bầu cử, có thể buộc Tổng thống Trump phải dỡ bỏ phong tỏa.

Quân đội Mỹ tuyên bố không có tàu nào trốn thoát sự phong tỏa và đang tăng cường lực lượng tại khu vực với tàu sân bay thứ 3 đã hiện diện, chiếc USS George H.W.Bush. Tuy nhiên, các hãng tình báo vận tải đường biển cho biết nhiều tàu chở dầu Iran đã rời khỏi vịnh Ba Tư bằng những chiêu thức khác nhau.

Theo dự báo, cuộc chiến phong tỏa sẽ còn kéo dài thêm một thời gian khi Mỹ và Iran tìm cách khẳng định quyền kiểm soát eo biển Hormuz và chờ xem nước nào sẽ phản ứng trước dưới sức ép từ thiệt hại kinh tế.

Tin Gốc: Thanh Niên

Video đăng trên mạng xã hội hôm 29/4 cho thấy một xe quân sự đa dụng Humvee của Israel được lắp các thanh kim loại và phủ lưới nilon xung quanh, trước khi một thiết bị bay không người lái góc nhìn thứ nhất (drone FPV) lao vào tấm lưới và bị mắc lại.

"Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đang thử nghiệm lưới chống drone có thể gấp gọn", Archer83Able, tài khoản chuyên phân tích dữ liệu nguồn mở trên mạng xã hội, cho hay.

Howard Altman, biên tập viên của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, nói rằng loại lưới này có thể khiến drone mắc kẹt và bị vô hiệu hóa, hoặc giữ nó ở khoảng cách đủ xa để hạn chế thiệt hại khi đầu đạn phát nổ.

"Kịch bản sau hiếm khi xảy ra, đồng thời phụ thuộc rất nhiều vào loại phương tiện và đầu đạn mà drone mang theo. Dựa trên video được công bố, lớp lưới này khó lòng bảo vệ các binh sĩ ngồi trên xe Humvee mui trần, không có vỏ bảo vệ trong trường hợp đầu đạn của drone kích nổ", Altman nói.

Động thái giữa lúc IDF hứng chỉ trích vì chưa chuẩn bị đầy đủ biện pháp bảo vệ người và khí tài khỏi các đòn tập kích bằng drone FPV của nhóm vũ trang Hezbollah ở Lebanon.

Những hình ảnh được công bố trong tuần trước cho thấy Hezbollah triển khai drone FPV tập kích hàng loạt xe tăng chủ lực Merkava Mark 4M tối tân và thiết giáp Eitan của Israel, cũng như nhắm đến nhiều binh sĩ đối phương. IDF xác nhận ít nhất một quân nhân đã thiệt mạng và 6 người bị thương trong vụ tập kích ở miền nam Lebanon ngày 26/4.

Trong sự việc ngày 27/4, một drone tự sát của Hezbollah cũng suýt đánh trúng trực thăng Black Hawk đang làm nhiệm vụ sơ tán binh sĩ Israel.

"Các diễn biến đã phơi bày điểm yếu ngày càng rõ là sự thiếu chuẩn bị của IDF trước mối đe dọa từ drone FPV tại Lebanon. IDF từng ghi nhận hàng chục trường hợp bị thương nhẹ do drone tập kích trong những tuần qua, nhưng vụ tấn công ngày 26/4 là lần đầu binh sĩ Israel thiệt mạng trong đòn tấn công như vậy", báo Times of Israel cho hay.

Chiến sự ở Lebanon tái bùng phát hồi đầu tháng 3, sau khi Hezbollah phóng rocket vào lãnh thổ Israel để trả đũa vụ lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei bị hạ sát trong ngày đầu chiến sự Trung Đông. Israel đáp trả bằng các cuộc tập kích quy mô lớn trên khắp Lebanon và điều quân vào miền nam quốc gia láng giềng.

IDF đang kiểm soát lãnh thổ sâu khoảng 5-10 km bên trong lãnh thổ Lebanon, tuyên bố mục tiêu nhằm bảo vệ miền bắc Israel khỏi các cuộc tấn công của Hezbollah. Quân đội Israel cũng cảnh báo người dân miền nam Lebanon không được tiến vào khu vực này.

Các vụ giao tranh giữa Hezbollah và IDF vẫn tiếp diễn, bất chấp lệnh ngừng bắn Israel - Lebanon có hiệu lực từ ngày 16/4 và đã được gia hạn thêm 3 tuần.

Tin Gốc: Vnexpress

Số phận kỳ lạ của con tàu Nga mang tên Ursa Major luôn bị bao phủ trong bức màn bí mật kể từ khi nó chìm vào ngày 23/12/2024 ở vùng biển Địa Trung Hải ngoài khơi Tây Ban Nha. Hàng loạt hoạt động quân sự quanh khu vực tàu đắm gần đây càng làm tăng thêm vẻ bí ẩn về chuyến hàng cũng như điểm đến của nó.

Dữ liệu chuyến bay công khai cho thấy quân đội Mỹ trong năm nay đã hai lần điều máy bay dò phóng xạ qua vùng biển nơi tàu Ursa Major bị đắm. Theo nguồn tin am hiểu vấn đề từ Tây Ban Nha, không lâu sau khi tàu chìm, một phương tiện bị nghi là tàu Nga cũng đã tiếp cận xác tàu và loạt vụ nổ được ghi nhận sau đó.

Chính phủ Tây Ban Nha khá kín tiếng và chỉ đưa ra thông báo về sự cố tàu chìm vào ngày 23/2, sau khi chịu áp lực từ các nghị sĩ đối lập. Văn bản này xác nhận thuyền trưởng người Nga đã khai với điều tra viên rằng tàu Ursa Major chở "các thành phần của hai lò phản ứng hạt nhân tương tự loại dùng cho tàu ngầm", đồng thời cho biết ông không chắc liệu chúng đã được nạp nhiên liệu hạt nhân hay chưa.

Chuỗi sự kiện dẫn đến sự cố tàu Ursa Major chìm xuống đáy Địa Trung Hải vẫn còn là một ẩn số. Con tàu bị chìm vào những tuần cuối nhiệm kỳ của tổng thống Mỹ Joe Biden, thời điểm cuộc xung đột tại Ukraine đang nghiêng về phía có lợi cho Nga và phía Washington đang rất mong muốn tránh một cuộc đối đầu trực tiếp với Moskva.

Tàu Ursa Major, còn có tên gọi khác là Sparta 3, từng tham chiến dịch quân sự của Nga tại Syria, được dùng để vận chuyển thiết bị quân sự về nước. Ngày 2/12/2024, tàu cập cảng nhiên liệu Ust-Luga ở vịnh Phần Lan, sau đó chuyển đến một bến container tại cảng St. Petersburg.

Ngày 11/12/2024, con tàu hướng khởi hành, hướng về cảng Vladivostok ở vùng Viễn Đông của Nga, mang theo hai "nắp hố ga" lớn, 129 container rỗng và hai cần cẩu Liebherr khổng lồ, theo bảng kê khai hàng hóa của tàu.

Hai tháng trước đó, chủ sở hữu của con tàu là công ty nhà nước Nga Oboronlogistics ra thông báo cho biết tàu của họ đã được cấp phép vận chuyển vật liệu hạt nhân. Video quá trình bốc dỡ hàng lên tàu Ursa Major tại cảng Ust-Luga do CNN phân tích cho thấy container được xếp vào trong khoang nhưng vẫn để lại một khoảng trống phía dưới, nơi về sau các "nắp hố ga" sẽ được đặt vào.

Theo thông báo từ hải quân Bồ Đào Nha, con tàu di chuyển dọc theo bờ biển Pháp trước khi đi qua vùng biển nước này. Hộ tống con tàu là hai tàu quân sự Nga, Ivan Gren và Aleksandr Otrakovsky.

Khoảng 4 giờ sau, khi tiến vào vùng biển Tây Ban Nha, con tàu đột ngột giảm tốc độ mạnh. Theo cuộc điều tra của chính phủ Tây Ban Nha, lực lượng cứu hộ đã liên lạc qua hệ thống vô tuyến để kiểm tra xem tàu có đang gặp sự cố hay không. Tuy nhiên, thủy thủ đoàn phản hồi rằng mọi việc vẫn ổn.

Nhưng khoảng 24 giờ sau, con tàu bất ngờ chuyển hướng mạnh và đến 11h53 ngày 23/12, tàu phát tín hiệu cầu cứu khẩn cấp. Theo báo cáo điều tra, tàu Ursa Major đã hứng chịu ba vụ nổ bên mạn phải, nhiều khả năng gần buồng máy, khiến hai thành viên thủy thủ đoàn thiệt mạng.

14 thành viên thủy thủ đoàn còn sống sót đã sơ tán bằng xuồng cứu sinh và sau đó được tàu cứu hộ Salvamar Draco của Tây Ban Nha đón. Đến 19h27, một tàu quân sự Tây Ban Nha có mặt để hỗ trợ.

Tuy nhiên, nửa giờ sau, tàu chiến Ivan Gren của hải quân Nga xuất hiện, yêu cầu các tàu xung quanh giữ khoảng cách 3,7 km, đồng thời yêu cầu bàn giao ngay lập tức những thủy thủ vừa được cứu.

Cơ quan cứu hộ hàng hải Tây Ban Nha kiên quyết thực hiện hoạt động cứu nạn và đã cử một trực thăng đến để tìm kiếm người sống sót. Một nhân viên cứu hộ đã cố gắng vào buồng máy của tàu Ursa Major, nhưng cửa đã bị niêm phong. Người này kiểm tra khu vực sinh hoạt để tìm người sống sót, nhìn vào bên trong các container và thấy hai chiếc chứa đầy rác, lưới đánh cá cùng những thiết bị khác.

Theo nguồn tin nắm rõ cuộc điều tra, tàu Ursa Major lúc đó vẫn ổn định và khó có khả năng chìm ngay. Tuy nhiên, vào lúc 21h50, tàu Ivan Gren đã bắn một loạt pháo sáng lên bầu trời, ngay sau đó là 4 tiếng nổ lớn.

Mạng lưới Địa chấn Quốc gia Tây Ban Nha cho biết cùng thời điểm tại khu vực đó, họ ghi nhận được 4 tín hiệu địa chấn tương tự nhau, giống với các vụ nổ mìn dưới nước hoặc nổ mìn khai thác đá trên mặt đất.

Đến 23h10, tàu Ursa Major chìm.

14 thủy thủ Nga sống sót đã được lực lượng cứu nạn đưa vào bờ tại thành phố cảng Cartagena để cảnh sát và các điều tra viên Tây Ban Nha lấy lời khai. Theo văn bản chính phủ Tây Ban Nha gửi các nghị sĩ đối lập, thuyền trưởng người Nga tỏ ra e ngại, không muốn tiết lộ về số hàng hóa trên tàu vì lo sợ cho an toàn của bản thân.

Thuyền trưởng không thể giải thích rõ về các "nắp hố ga" có tên trong bảng kê khai hàng hóa ban đầu. "Cuối cùng, ông thừa nhận đó thực chất là linh kiện của hai lò phản ứng hạt nhân tương tự loại dùng cho tàu ngầm. Theo lời khai của ông, dù chưa được kiểm chứng, những bộ phận này không chứa nhiên liệu hạt nhân", văn bản cho biết thêm.

Nguồn tin am hiểu cuộc điều tra cho hay thuyền trưởng người Nga tên Igor Anisimov tin rằng mình sẽ phải chuyển hướng tới cảng Rason của Triều Tiên để bàn giao hai lò phản ứng.

Các điều tra viên Tây Ban Nha cũng nhận thấy điểm bất thường khi một con tàu thực hiện hải trình xa như vậy chỉ để chở hai chiếc cần cẩu, 100 container rỗng và hai chiếc "nắp hố ga" từ cảng này sang cảng khác của Nga, trong khi hệ thống đường sắt xuyên quốc gia Nga vốn rất phát triển. Cuộc điều tra nhận định số cần cẩu trên tàu thực chất nhằm phục vụ việc bốc dỡ lô hàng nhạy cảm ngay khi cập cảng Rason của Triều Tiên.

Vài ngày sau, các thành viên thủy thủ đoàn được đưa về Nga. 4 ngày sau khi tàu Ursa Major chìm, công ty Oboronlogistics, mô tả đây là một "vụ tấn công có mục tiêu" với 3 vụ nổ. Một lỗ hổng có kích thước 50 cm x 50 cm được phát hiện trên thân tàu với phần vỏ kim loại bị biến dạng hướng vào trong, cho thấy tàu bị tấn công từ bên ngoài. Thông báo từ công ty cho biết thêm "mảnh vỡ văng khắp boong tàu".

Một tuần sau, theo nguồn thạo tin, tàu nghiên cứu Yantar của hải quân Nga xuất hiện và neo lại ngay phía trên xác tàu Ursa Major trong 5 ngày. Sau đó, người ta ghi nhận thêm 4 vụ nổ nữa dưới đáy biển, có khả năng nhằm phá hủy phần còn lại của xác tàu Ursa Major dưới đáy biển.

Dữ liệu theo dõi hàng hải từ công ty tình báo thương mại Kpler cũng cho thấy tàu Yantar quay lại khu vực này vào tháng 1/2025, cách vị trí cuối cùng của tàu Ursa Major khoảng 20 km.

Những hoài nghi

Sau vụ chìm tàu, báo Nga Kommersant đưa tin tàu Ursa Major lúc đó chở các cần cẩu và nắp đậy lò phản ứng hạt nhân cho một tàu phá băng mới đang được đóng tại Vladivostok.

Trong văn bản gửi các nghị sĩ đối lập, chính phủ Tây Ban Nha cho hay xác tàu Ursa Major nằm ở độ sâu khoảng 2.500 m và việc trục vớt hộp đen "là không khả thi nếu không có nguồn lực kỹ thuật lớn và chấp nhận rủi ro".

Các chuyên gia đặt câu hỏi tại sao chính phủ lại coi việc này là "quá rủi ro" nếu thực sự không có vật liệu phóng xạ liên quan.

"Hộp đen thường nổi lên mặt nước sau khi tàu chìm, có thiết bị định vị để dễ dàng tìm thấy trong bất kỳ vụ tai nạn nào. Tôi tin rằng đã có bên nắm giữ hộp đen. Tuy nhiên, chúng ta không rõ phía Tây Ban Nha hay Nga đã tìm ra nó", nghị sĩ Juan Antonio Rojas Manrique, cựu thuyền trưởng tàu thương mại, bày tỏ hoài nghi.

Quân đội Mỹ cũng thể hiện mối quan tâm đến khu vực khi hai lần cử máy bay "đánh hơi hạt nhân" mang tên WC135-R xuất phát từ Nebraska bay qua vùng biển này. Theo dữ liệu bay công khai, các chuyến bay diễn ra vào ngày 28/8 năm ngoái và ngày 6/2 năm nay.

Kris Pierce, người phát ngôn căn cứ Không đoàn 55 tại Offutt, Nebraska, xác nhận vai trò của dòng máy bay WC135-R thường là "hỗ trợ thu thập và phân tích các dấu vết hạt nhân", song từ chối cung cấp thông tin chi tiết về hai lần bay trên.

Chưa rõ liệu hai chuyến bay tốn kém và hiếm hoi này có phát hiện dấu vết ô nhiễm phóng xạ nào từ xác tàu Ursa Major hay không. Chính phủ Tây Ban Nha không cho thấy họ lo ngại về phóng xạ dọc bờ biển phía nam đất nước, nơi vốn là điểm du lịch nổi tiếng.

Lỗ thủng trên thân tàu

Cuộc điều tra của Tây Ban Nha đã xem xét tác động ban đầu khiến tàu Ursa Major đi chệch lộ trình và bị nghiêng. Thuyền trưởng người Nga khai với các điều tra viên rằng ông không nghe thấy bất kỳ tiếng nổ nào vào ngày 22/12/2024, khi con tàu bất ngờ chạy chậm lại. Phải đến 24 giờ sau, 3 vụ nổ mới liên tiếp xảy ra gần buồng máy, khiến hai thủy thủ thiệt mạng.

Các điều tra viên nhận định lỗ thủng kích thước 50x50 cm trên thân tàu Ursa Major nhiều khả năng do ngư lôi siêu khoang Barracuda gây ra. Hiện nay, chỉ có Mỹ, một số đồng minh NATO, Nga và Iran được cho là sở hữu loại ngư lôi tốc độ cao này.

Cơ chế của nó là đẩy luồng khí ra phía trước để giảm lực cản nước, giúp ngư lôi đạt vận tốc cực lớn đủ sức xuyên thủng vỏ tàu mục tiêu. Vì thế, chúng không cần sử dụng đầu đạn nổ vẫn có thể gây hư hại nghiêm trọng cho tàu mục tiêu.

Nguồn tin am hiểu cuộc điều tra cho biết nhận định này phù hợp với kích thước lỗ thủng trên thân tàu Ursa Major. Ngoài ra, nó có thể đã tạo ra một cú va chạm không gây tiếng động, dẫn đến việc con tàu bất ngờ giảm tốc độ vào ngày 22/12.

Nhưng theo Plunkett, chuyên gia phân tích từ Janes, thủy lôi nam châm là lời giải thích hợp lý hơn cho kích thước và vị trí lỗ thủng. "Nó giống như tác động từ một khối thuốc nổ đã được ai đó hoặc thiết bị nào đó gài trực tiếp lên vỏ tàu", ông nhận xét.

Công ty Oboronlogistics của Nga, quân đội Nga, Tây Ban Nha không phản hồi yêu cầu bình luận. Lầu Năm Góc cũng từ chối đưa ra ý kiến. Nhiều quan chức tình báo và an ninh phương Tây mô tả sự việc này là "kỳ lạ" hoặc cho rằng một số kết luận trong cuộc điều tra của Tây Ban Nha khá "xa vời thực tế". Tuy nhiên, họ không đưa ra được lời giải thích thỏa đáng nào khác cho những vụ nổ ban đầu nhắm vào con tàu.

Bí mật về số hàng hóa cùng nguyên nhân khiến tàu Ursa Major chìm vẫn nằm lại dưới đáy biển.

Tin Gốc: Vnexpress