Ngày 27-4 (giờ New York, Mỹ), Hội nghị kiểm điểm lần thứ 11 Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) đã chính thức khai mạc tại trụ sở Liên hợp quốc (LHQ) dưới sự chủ trì của Việt Nam, đánh dấu một sự kiện quan trọng trong nỗ lực duy trì nền tảng pháp lý quốc tế về giải trừ và không phổ biến vũ khí hạt nhân.
Dưới sự chủ trì của Đại sứ Đỗ Hùng Việt – Trưởng Phái đoàn đại diện thường trực Việt Nam tại LHQ, chủ tịch được chỉ định của hội nghị, kỳ kiểm điểm lần này sẽ diễn ra từ ngày 27-4 đến 22-5.
Đoàn Việt Nam tham dự hội nghị do Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng làm trưởng đoàn. Tham gia đoàn còn có Thiếu tướng Nguyễn Đình Hiền – Tư lệnh Binh chủng Hóa học (Bộ Quốc phòng), kiêm Phó trưởng thường trực Cơ quan đầu mối quốc gia Việt Nam về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, cùng các đại diện của Bộ Công an và Bộ Ngoại giao.
Phiên khai mạc thu hút sự tham dự và phát biểu của các đại diện cấp cao từ 191 quốc gia thành viên NPT, trong đó có các bộ trưởng ngoại giao, đại sứ, lãnh đạo các tổ chức quốc tế và quan sát viên.
Hội nghị sẽ rà soát toàn diện việc thực thi NPT kể từ kỳ họp năm 2022. Hội nghị bao gồm các phiên thảo luận chung và chủ đề chuyên sâu về giải trừ quân bị, không phổ biến hạt nhân và hợp tác hạt nhân hòa bình.
Đặc biệt, trong bối cảnh tình hình địa chính trị phức tạp với các thách thức như hiện đại hóa kho vũ khí hạt nhân, căng thẳng khu vực và sự gia tăng nguy cơ phổ biến hạt nhân, hội nghị năm nay được kỳ vọng sẽ đạt được các biện pháp cụ thể để thúc đẩy việc thực thi Hiệp ước NPT một cách thực chất.
Đây không chỉ là dịp rà soát mà còn là diễn đàn quan trọng để củng cố cam kết toàn cầu, hướng tới một trật tự thế giới công bằng, không vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Việt Nam, trên vai trò chủ tịch của hội nghị, thể hiện sự đóng góp tích cực và chuẩn bị chu đáo.
Đại sứ Đỗ Hùng Việt đã nhấn mạnh tinh thần xây dựng, đối thoại và hợp tác đa phương trong các phát biểu trước thềm hội nghị, khẳng định lập trường nhất quán của Việt Nam ủng hộ giải trừ vũ khí hạt nhân toàn diện, không phân biệt đối xử.
Là quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân nhưng chịu hậu quả nặng nề từ chiến tranh hóa học và mong muốn hòa bình bền vững, Việt Nam cam kết thúc đẩy sự đoàn kết giữa các quốc gia thành viên, đặc biệt là tiếng nói của các nước đang phát triển, nhằm xây dựng một thế giới phi vũ khí hạt nhân.
Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng – trưởng đoàn Việt Nam – đã có bài phát biểu tại phiên thảo luận chung.
Bà khẳng định sự ủng hộ của Việt Nam dành cho Hiệp ước NPT, xem đây là nền tảng quan trọng trong cấu trúc an ninh quốc tế. Việt Nam kêu gọi các nước tuân thủ nghiêm túc, cân bằng cả ba trụ cột về giải trừ quân bị, không phổ biến vũ khí hạt nhân và sử dụng hòa bình năng lượng hạt nhân.
Các nước sở hữu vũ khí hạt nhân có trách nhiệm đặc biệt cần thực hiện các cam kết giải trừ quân bị và không đe dọa sử dụng vũ lực, đồng thời thúc đẩy các biện pháp xây dựng lòng tin và tăng cường trao đổi về các vấn đề chiến lược.
Các quốc gia cũng cần thúc đẩy các cơ chế quốc tế bổ trợ như sớm đưa vào thực thi Hiệp ước Cấm thử hạt nhân toàn diện và tăng cường gia nhập, phê chuẩn Hiệp ước Cấm vũ khí hạt nhân.
Việt Nam đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng và quyền lợi của các quốc gia đang phát triển trong sử dụng hòa bình năng lượng nguyên tử nhằm thúc đẩy sự tiến bộ, thông qua tăng cường hợp tác quốc tế, mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ, chuyên môn và bảo đảm nguồn tài chính bền vững.
Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng cũng chia sẻ nỗ lực của Việt Nam trong hoàn thiện chính sách pháp luật quốc gia, thể hiện qua việc thông qua Chiến lược phát triển và ứng dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình đến năm 2035, với tầm nhìn đến năm 2050, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân, tập trung vào các lĩnh vực y tế, nông nghiệp, bảo vệ môi trường và an ninh năng lượng.
Trước những thách thức toàn cầu đầy phức tạp, Việt Nam cũng kêu gọi cộng đồng quốc tế tái khẳng định sự ủng hộ đối với giá trị của Hiệp ước NPT thông qua việc tăng cường nỗ lực tập thể và thông qua văn kiện kết quả hội nghị cân bằng, thực chất, định hướng cho chu kỳ tiếp theo của hiệp ước.
Theo Hãng tin Reuters ngày 5-5, nhiều khu vực ở trung tâm Matxcơva rơi vào tình trạng mất kết nối Internet trên điện thoại di động trong cùng ngày, dù dịch vụ gọi điện thoại vẫn hoạt động ở một số nơi.
Các nhà mạng, trong đó có MTS, cảnh báo việc gián đoạn có thể kéo dài từ ngày 5 đến 9-5, trùng với thời gian diễn ra các hoạt động lễ hội quy mô lớn của Nga nhằm kỷ niệm 81 năm Ngày Chiến thắng Thế chiến 2 tại thủ đô.
Giới chức Matxcơva cho biết đây là biện pháp cần thiết nhằm đảm bảo an ninh trong bối cảnh nguy cơ tấn công từ máy bay không người lái (drone) của Ukraine gia tăng.
Bộ Kỹ thuật số Nga sau đó thông báo đã khôi phục truy cập Internet trên di động tại thủ đô, nhấn mạnh các đợt gián đoạn "có mục tiêu" nhằm giảm độ chính xác của drone và hỗ trợ các hoạt động phòng thủ.
Tuy nhiên, việc hạn chế Internet đã gây ra nhiều bất tiện trong đời sống thường nhật. Theo Hãng tin AFP, một số cửa hàng không thể xử lý thanh toán bằng thẻ, trong khi các dịch vụ ATM, gọi xe và ứng dụng bản đồ trực tuyến bị ảnh hưởng.
Ngân hàng Sberbank cũng cảnh báo khả năng gián đoạn các dịch vụ tài chính và nhắn tin, còn tập đoàn công nghệ Yandex cho biết việc đặt taxi trực tuyến có thể gặp khó khăn.
Các trang giám sát truy cập Internet ghi nhận tình trạng gián đoạn không chỉ xảy ra ở Matxcơva, mà còn lan rộng sang nhiều khu vực khác ở phần châu Âu của Nga, bao gồm cả thành phố St Petersburg.
Trong những tháng gần đây, việc cắt giảm hoặc gián đoạn Internet đã trở thành hiện tượng phổ biến tại các khu vực biên giới nước này, khi Nga cho rằng đây là điều cần thiết để đối phó với drone Ukraine sử dụng mạng viễn thông địa phương.
Kiev gần đây cũng tăng cường các cuộc tấn công tầm xa, nhắm vào cơ sở năng lượng và hạ tầng sâu trong lãnh thổ Nga. Ngày 5-5, một nhà máy lọc dầu lớn tại thị trấn Kirishi (vùng Leningrad) đã bốc cháy sau vụ tấn công bằng drone.
Ở chiều ngược lại, Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố đã bắn hạ hàng trăm drone Ukraine trong các đợt tấn công đêm 4-5.
Trước những rủi ro an ninh, Điện Kremlin cho biết lễ duyệt binh năm nay sẽ được thu hẹp quy mô, với lần đầu tiên sau 20 năm không có các màn phô trương khí tài quân sự như truyền thống.
Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao, ngày 14-4 theo giờ địa phương tại Phủ Tổng thống Quirinale, (Rome), trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Ý, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã hội kiến Tổng thống Ý Sergio Mattarella.
Chủ tịch Quốc hội chuyển lời thăm hỏi của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Tổng thống Sergio Mattarella, đồng thời chúc mừng những thành tựu quan trọng mà Ý đã đạt được dưới sự lãnh đạo của ngài Tổng thống.
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh dù cách xa về mặt địa lý, Việt Nam và Ý chia sẻ nhiều điểm tương đồng sâu sắc về văn hóa và lịch sử đấu tranh giành độc lập - nền tảng nhằm phát huy hơn nữa mối quan hệ Đối tác chiến lược giữa hai nước và hướng tới việc nâng cấp quan hệ trong thời gian tới.
Ông đề nghị hai nước phát huy mạnh mẽ vai trò của cơ quan lập pháp, tăng cường giám sát việc thực thi các thỏa thuận hợp tác song phương và đa phương. Đặc biệt cần chú trọng mở rộng không gian hợp tác sang các lĩnh vực mang tính thời đại mà Ý có thế mạnh và Việt Nam có nhu cầu như khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Tổng thống Sergio Mattarella đánh giá cao ý nghĩa chuyến thăm, nhấn mạnh đây là chuyến công tác của lãnh đạo chủ chốt đầu tiên của Việt Nam tới Ý sau cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI và kiện toàn bộ máy Nhà nước.
Qua Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Tổng thống đã gửi lời chúc mừng tới Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.
Tổng thống Ý tin tưởng chuyến thăm sẽ tạo xung lực mới gắn kết hai quốc gia. Ông đề nghị tiếp tục đẩy mạnh kim ngạch thương mại hai chiều, mở rộng giao lưu, hợp tác trong các lĩnh vực thiết kế thời trang, văn hóa, du lịch và giáo dục.
Trao đổi về tình hình thế giới và khu vực trong bối cảnh có nhiều chuyển biến phức tạp, khó lường, Tổng thống Sergio Mattarella đặc biệt đề cao việc bảo vệ các giá trị hòa bình và ủng hộ mạnh mẽ chủ nghĩa đa phương. Hai nhà lãnh đạo nhất trí tăng cường phối hợp, ủng hộ lẫn nhau tại các tổ chức quốc tế và khu vực, trọng tâm là Liên hợp quốc.
Việt Nam và Ý chia sẻ tầm nhìn chung, nhất trí quan điểm giải quyết mọi tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở thượng tôn luật pháp quốc tế.
Cũng trong khuôn khổ chuyến thăm, ngày 14-4, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã tiếp Phó chủ tịch Thượng viện Ý Licia Ronzulli.
Chủ tịch Quốc hội khẳng định Việt Nam hết sức coi trọng vai trò và vị trí hàng đầu của Ý ở châu Âu và trên thế giới, vui mừng nhận thấy quan hệ hai nước thời gian qua phát triển tích cực.
Ông đề nghị hai bên đẩy mạnh trao đổi đoàn, thúc đẩy việc nâng cấp quan hệ Việt Nam - Ý lên tầm cao mới, tiếp tục triển khai tích cực và hiệu quả các cơ chế hợp tác hiện có, các Ủy ban của Quốc hội, các nhóm nghị sĩ hữu nghị chia sẻ kinh nghiệm hoạt động nghị viện, đặc biệt là lập pháp, giám sát.
Chủ tịch Quốc hội cho rằng hai bên còn nhiều tiềm năng hợp tác như trong các lĩnh vực về thời trang, may mặc, giày da, chuyển đổi số, năng lượng, đề nghị hai bên tiếp tục triển khai hiệu quả cơ chế Ủy ban hỗn hợp về hợp tác kinh tế Việt Nam - Ý, tận dụng Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - Liên minh châu Âu (EVFTA) để tăng cường hợp tác đầu tư trong các lĩnh vực tiềm năng như công nghệ cao, kinh tế xanh, tài chính - dịch vụ, logistics.
Ông đề nghị Ý thúc đẩy các nước còn lại trong EU sớm phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ Đầu tư giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVIPA), Ủy ban châu Âu (EC) sớm xem xét gỡ bỏ thẻ vàng đối với xuất khẩu thủy sản của Việt Nam, đưa Việt Nam ra khỏi danh sách các quốc gia không hợp tác về thuế. Ông cũng đề nghị Ý tiếp tục hỗ trợ ODA cho Việt Nam trong các lĩnh vực ưu tiên.
Phó chủ tịch Thượng viện Licia Ronzulli khẳng định Việt Nam là hình mẫu phát triển năng động và là đối tác quan trọng, ưu tiên của Ý trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Bà nhất trí cao với các định hướng hợp tác của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, khẳng định Ý sẽ thúc đẩy việc triển khai hiệu quả EVFTA và ủng hộ tiến trình phê chuẩn EVIPA, cũng như nỗ lực gỡ "thẻ vàng" IUU của Việt Nam, coi đây là bước đi quan trọng khơi thông dòng vốn đầu tư và thương mại.
Phó chủ tịch Thượng viện bày tỏ vui mừng trước sự hiện diện đông đảo các doanh nghiệp Ý tại Việt Nam với nhiều tiềm năng hợp tác về năng lượng, trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo, du lịch.
Hai bên nhất trí tăng cường tiếp xúc, tham vấn, hợp tác và ủng hộ lẫn nhau tại các diễn đàn đa phương. Nhân dịp này, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã trân trọng mời Phó chủ tịch Thượng viện sang thăm Việt Nam và thông qua bà Phó chủ tịch, chuyển lời mời sang thăm chính thức Việt Nam tới ngài Chủ tịch Thượng viện.
Viết trên mạng xã hội sáng qua (17.4, theo giờ VN), Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo: "Tôi vừa có cuộc hội đàm tuyệt vời với Tổng thống Joseph Aoun đáng kính của Li Băng và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Hai nhà lãnh đạo này đã nhất trí rằng để đạt được hòa bình giữa hai nước, họ sẽ chính thức bắt đầu một lệnh ngừng bắn kéo dài 10 ngày". Theo đó, lệnh ngừng bắn có hiệu lực lúc 17 giờ (theo giờ miền đông Mỹ) tương ứng là 4 giờ sáng 17.4 (theo giờ VN).
"Trước đó, ngày 14.3, lãnh đạo Li Băng và Israel gặp nhau lần đầu tiên sau 34 năm tại Washington D.C, với sự hiện diện của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio. Tôi đã chỉ đạo Phó tổng thống J.D Vance và Ngoại trưởng Rubio, cùng với Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Razin' Caine làm việc với Israel và Li Băng để đạt được một nền hòa bình lâu dài", Tổng thống Trump viết thêm trên Truth Social.
Sau thông tin trên, người dân ở thủ đô Beirut (Li Băng) đã bắn pháo hoa và hò reo ăn mừng vào khoảng nửa đêm 16.4 (theo giờ địa phương). Theo tờ The Guardian, hàng ngàn gia đình di tản đã bắt đầu trở về miền nam Li Băng sau khi lệnh ngừng bắn được công bố. Trước đó, giao tranh bùng phát từ ngày 2.3 sau khi lực lượng Hezbollah ở Li Băng đã tấn công Israel để "chia lửa" với Iran. Đáp trả lại, Israel đã tấn công tổng lực nhằm vào phía nam Li Băng và nhiều mục tiêu của Hezbollah. Cuộc chiến đã làm hơn 2.100 người ở Li Băng thiệt mạng và khiến hơn 1 triệu người phải di tản.
Tuy nhiên, sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực vào ngày 17.4, quân đội Li Băng cáo buộc Israel thực hiện "một số hành động xâm lược", vi phạm thỏa thuận của họ. Chính quyền Li Băng cũng khuyến cáo người dân đang di tản chưa nên quay về nhà ngay.
Trong khi đó, dù gọi lệnh ngừng bắn là một cơ hội "lịch sử" cho hòa bình, nhưng Thủ tướng Netanyahu từ chối rút quân khỏi miền nam Li Băng trong thời gian tạm dừng giao tranh, vì lý do "nguy cơ xâm lược" và để ngăn chặn hỏa lực vào Israel.
Không những vậy, ông Israel Katz, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, tuyên bố quân đội Israel "nắm giữ và sẽ tiếp tục giữ vững" tất cả các vị trí đã "dọn sạch và kiểm soát" ở Li Băng. Ông Katz còn cho biết Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) duy trì kiểm soát dải đất sâu tới 10 km dọc theo biên giới ở miền nam Li Băng, tiếp tục phá hủy các ngôi nhà ở những ngôi làng mà ông mô tả là đã bị biến thành "tiền đồn khủng bố".
Ông nhấn mạnh mục tiêu của Israel là giải giáp Hezbollah vẫn chưa đạt được và một khu vực ở miền nam Li Băng "chưa được phi quân sự hóa". "Điều này sẽ phải được thực hiện, hoặc bằng cách ngoại giao hoặc bằng cách nối lại các hoạt động quân sự của Israel khi kết thúc lệnh ngừng bắn", ông Katz tuyên bố.
Trong phân tích gửi đến Thanh Niên cách đây chưa lâu, Eurasia Group (Mỹ), đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, nhận định Tel Aviv đang xem đây là cơ hội để giải giáp hoàn toàn Hezbollah khi lực lượng này đang suy yếu và Iran khó có khả năng hỗ trợ. Chuyên gia Firas Maksad, Giám đốc chương trình Trung Đông của Eurasia Group, thậm chí dự báo hành động quân sự của Israel ở Li Băng có thể tiếp tục kéo dài sau khi xung đột Iran kết thúc. Tuy nhiên, chính chuyên gia Maksad đánh giá việc giải giáp hoàn toàn Hezbollah sẽ rất khó khăn, một phần vì quy mô của lực lượng này rất lớn khi phân bổ vũ khí và nhân lực trải rộng khắp đất nước Li Băng. Hezbollah là lực lượng chính trị và quân sự chính trị đại diện cho người dân theo nhánh Hồi giáo Shiite vốn rất đông đảo. Việc giải giáp Hezbollah cũng không thể được thực hiện từ xa.
Thế nhưng, chuyên gia Nimrod Novik, thuộc Diễn đàn Chính sách Israel và cựu cố vấn cấp cao của cố Thủ tướng Israel Shimon Peres, cho rằng mục tiêu ngắn hạn của Israel là làm suy yếu Hezbollah đến mức chính phủ Li Băng có thể ra tay giải giáp.
Trong khi đó, phía Iran đặt ra việc Israel và Mỹ không tấn công, hủy diệt Hezbollah là một trong các điều kiện để đạt được thỏa thuận kết thúc xung đột. Ngược lại, cả Mỹ lẫn Israel đều bác bỏ điều kiện này.
Giữa những diễn biến mới nhất khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, Hezbollah tuyên bố các tay súng của lực lượng này "sẽ giữ sẵn ngón tay trên cò súng". Tuyên bố của Hezbollah không đề cập cụ thể đến lệnh ngừng bắn nói rằng họ "sẵn sàng bảo vệ chống lại sự phản bội và phản bội của kẻ thù".
Những yếu tố trên khiến cho vấn đề Hezbollah khó có thể giải quyết, đồng thời đe dọa lệnh ngừng bắn vừa đạt được giữa Israel và Li Băng.
