Shing Tung Yau (Khâu Thành Đồng) sinh năm 1949, là một trong những nhà toán học đương đại có ảnh hưởng nhất thế giới. Ông là người gốc Hoa đầu tiên giành giải Fields vào năm 1982, khi mới 33 tuổi.
Yau được ghi nhận vì những đóng góp cho phương trình vi phân đạo hàm riêng, giả thuyết Calabi trong hình học đại số, giả thuyết khối lượng dương của lý thuyết tương đối rộng, các phương trình Monge-Ampère thực và phức.
Ảnh hưởng từ công trình của Yau còn thể hiện trong lĩnh vực hình học lồi, hình học đại số, hình học đếm, đối xứng gương, thuyết tương đối rộng và lý thuyết dây. Nghiên cứu của ông cũng chạm đến toán học ứng dụng, kỹ thuật và phân tích số.
Yau là người con thứ 5 trong gia đình có 8 anh, chị em. Khi ông mới vài tháng tuổi, cả gia đình chuyển đến Hong Kong. Là nhà kinh tế học và triết gia, cha ông giảng dạy tại một trường cao đẳng, sau này thuộc Đại học Trung văn Hong Kong (CUHK).
“Gia đình chúng tôi rất nghèo, ban đầu gần như chết đói”, ông Yau nói trong cuộc phỏng vấn với tờ Discover Magazine năm 2010. Họ sống trong một ngôi nhà ở ngoại ô, không có điện hay nước sinh hoạt. Yau thường xuyên trốn học, cầm đầu một nhóm lang thang khắp nơi, nhưng vẫn làm đủ bài tập mà cha giao ở nhà.
Dù khó khăn, cha của Yau luôn duy trì một nhóm sinh viên đến nhà để bàn luận về triết học và văn học. Ông cũng khuyến khích con quan tâm đến triết, toán, dạy các bài thơ và văn dài, nên khi mới 10-11 tuổi, Yau đã dần quen với lối suy luận trừu tượng.
Biến cố tới vào năm ông 14 tuổi, khi cha qua đời. Kinh tế kiệt quệ, mẹ ông phải làm hàng đan, móc để bán. Yau bắt đầu đọc và trân trọng những cuốn sách cha để lại, chú tâm học hành hơn. Ông vừa đi học, vừa làm gia sư để phụ giúp gia đình.
Sau khi tốt nghiệp trung học năm 1965, ông học cử nhân toán tại Đại học Trung văn Hong Kong. Ông có sức học vượt trội, có thể làm bài thi của nhiều môn mà không cần đến lớp. Stephen Salaff, một giảng viên ở trường, đề nghị ông đến Đại học California, Berkeley (Mỹ) làm tiến sĩ vì thấy tiềm năng to lớn của học trò.
Salaff liên hệ với một phó giáo sư, thuyết phục trường miễn, giảm yêu cầu đầu vào. Ông cũng tìm cách để Yau được nhận một trong hai suất học bổng từ Tập đoàn International Business Machines (IBM) để thực hiện nghiên cứu.
“Nếu không có sự giúp đỡ của ông ấy, tôi sẽ không trở thành nhà toán học như bây giờ”, ông Yau nói.
Năm 1969, Yau phải vay bạn bè để mua vé máy bay sang San Francisco, nhận học bổng 300 USD mỗi tháng nhưng gửi một nửa về cho gia đình.
Ông đăng ký nhiều lớp học cùng lúc và bắt đầu quan tâm đến hình học. Trong đó, một khóa về phương trình vi phân riêng phần phi tuyến do Charles Bradfield Morrey Jr. giảng dạy được ông đánh giá rất xuất sắc.
Vì không đủ tiền về nhà, Yau đã dành cả kỳ nghỉ Giáng sinh trong thư viện, vùi đầu vào các bài báo nghiên cứu và chuyên khảo, đặc biệt là Tạp chí Hình học Vi phân và các bài báo của John Milnor về lý thuyết nhóm hình học.
“Tôi thấy hình học rất thanh lịch và đẹp đẽ. Tôi rất hào hứng với việc không gian có thể có độ cong và làm thế nào để nắm bắt được chúng”, ông Yau nói sau khi nhận Huân chương Khoa học quốc gia Mỹ năm 1997.
Từ năm thứ hai, Yau dành phần lớn thời gian nghiên cứu về đa tạp phức, đặc biệt say mê với giả thuyết Calabi. Chỉ sau hai năm, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, đồng thời có ba bài báo được xuất bản.
Vào thời điểm ấy, nhiều người cho rằng giải được giả thuyết Calabi là bất khả thi. Nhưng ông tin rằng ngay cả khi không thể, ông vẫn phải hiểu tại sao. Ông theo đuổi bài toán xuyên suốt những năm đầu sự nghiệp, như khi gia nhập Viện Nghiên cứu cao cấp tại Princeton năm 1971, làm giáo sư bậc một ở Đại học New York-Stony Brook năm 1972, lên giáo sư bậc hai ở Stanford,…
Cuối cùng, năm 1976, ông chứng minh thành công giả thuyết Calabi. Bài báo của ông cũng đặt nền móng cho lý thuyết dây 10 năm sau đó, cho thấy hầu hết 10 chiều không gian-thời gian cần thiết cho “lý thuyết vạn vật” có thể được cuộn lại, ẩn khuất trong một không gian mà ngày nay được gọi là Calabi-Yau.
Ba năm sau, ông Yau cùng công sự chứng minh được một kết quả quan trọng khác về thuyết tương đối rộng của Einstein: bất kỳ nghiệm nào của phương trình Einstein đều phải có năng lượng dương.
“Ông ấy là một nhà giải tích hình học với năng lực kỹ thuật phi thường và tầm nhìn sâu sắc. Ông giải quyết được những vấn đề mà tiến độ nghiên cứu đã đình trệ trong nhiều năm”, Louis Nirenberg, nhà toán học người Canada, viết vào năm 1982, khi Yau nhận giải Fields.
Sau giải thưởng này, Yau tới Đại học California-San Diego, rồi tới Harvard vào năm 1987, gắn bó hơn 3 thập kỷ sau đó. Ông được phong chức Giáo sư danh dự William Caspar Graustein về Toán học ở Harvard, trước khi hồi hương, về làm việc tại Đại học Thanh Hoa năm 2022.
Yau cũng đạt nhiều thành tựu trong hình học, tôpô học và vật lý, được vinh danh bằng các giải thưởng như Veblen về Hình học (1981), giải Crafoord của Viện Hàn lâm khoa học Thụy Điển (1994), giải Wolf (2010) và gần đây nhất là giải Shaw (2023).
Ngoài nghiên cứu, ông dốc toàn lực để xây dựng nền toán học Trung Quốc. Ông thường về thăm Trung Quốc trong kỳ nghỉ hè khi còn dạy tại Harvard, giúp đỡ các sinh viên xuất sắc sang Mỹ học tiến sĩ.
Ông cũng góp phần gây quỹ để thành lập loạt viện toán học ở Trung Quốc, như Viện Khoa học Toán học ở CUHK (1993), Trung tâm Toán học Morningside thuộc Viện Hàn lâm khoa học Trung Quốc (1995) và Trung tâm Toán học và Khoa học tại ba đại học lớn, gồm Chiết Giang, Thanh Hoa và Quốc gia Đài Loan.
“Mục tiêu của tôi rất đơn giản, đó là chứng minh rằng Trung Quốc có thể phát triển một môn học cơ bản như toán học”, ông Yau phát biểu vào năm 2015 tại lễ khánh thành Trung tâm Toán và Khoa học Yau-Đại học Thanh Hoa, nơi ông làm giám đốc cho đến nay.
Hiện, ông còn là chủ tịch Học viện Qiuzhen thuộc Thanh Hoa, nơi tập trung đào tạo các nhà toán học trẻ thông qua các chương trình đặc biệt. Ông cũng đang dẫn đầu nhóm 40 nhà toán học Trung Quốc và quốc tế, tham gia vận động để Hong Kong có thể đăng cai Đại hội Toán học quốc tế (ICM), nơi trao giải Fields, vào năm 2030.
GS Nguyễn Hữu Tú, Hiệu trưởng trường Đại học Y Hà Nội, ngày 17/4 cho biết nhà trường vừa ký bản ghi nhớ hợp tác 5 năm với Đại học Bắc Kinh (Bắc Đại) - trường trong top 15 thế giới theo QS và THE.
Hai bên thỏa thuận trao đổi giảng viên, sinh viên; đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ; nghiên cứu khoa học chung và thử nghiệm lâm sàng; chia sẻ học liệu, công bố quốc tế và kinh nghiệm đào tạo.
"Đây là hợp tác mở ra cơ hội lớn giữa Đại học Y Hà Nội với trường hàng đầu thế giới, có nhiều điểm tương đồng, lại gần về địa lý, được Chính phủ hai nước ủng hộ và ưu tiên", ông Tú nói.
Nhiều trường của Việt Nam cũng ký thỏa thuận hợp tác với Đại học Bắc Kinh hay Thanh Hoa, trong dịp Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc ngày 14-17/4.
Ngoài các nội dung hợp tác tương tự Y Hà Nội, Đại học Quốc gia TP HCM và Đại học Bắc Kinh thảo luận về phát triển chương trình đào tạo bằng đôi, bằng phụ; công nhận tín chỉ lẫn nhau; tăng cường các chương trình học thuật ngắn hạn và nghiên cứu.
Thỏa thuận của Đại học Bách khoa Hà Nội tập trung vào các lĩnh vực thế mạnh như kỹ thuật, công nghệ, khoa học dữ liệu, đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Đại học này cũng ký hợp tác với hai trường khác là là Hàng không và Vũ trụ Nam Kinh và Đông Hoa.
Trong khi đó, Đại học Quốc gia Hà Nội (VNU) ký bốn thỏa thuận với Đại học Thanh Hoa, Phúc Đán, Quảng Tây và Học viện Ngoại giao của Trung Quốc. Các trường thành viên như Khoa học Xã hội và Nhân văn tăng cường liên kết đào tạo, hợp tác nghiên cứu... với Học viện Ngoại ngữ thuộc Đại học Bắc Kinh hay các lĩnh vực Khoa học Chính trị, Quan hệ quốc tế, Ngôn ngữ học với Đại học Thanh Hoa.
Trên Fanpage sáng 17/4, Đại học Thanh Hoa cho biết đã ký 8 thỏa thuận với 5 trường của Việt Nam.
Trước đó, tại diễn đàn Hợp tác giáo dục đại học, Khoa học công nghệ và Đổi mới sáng tạo hôm 14/4, các đại học của Việt Nam đã ký 52 văn bản thỏa thuận hợp tác. Ngoài Y Hà Nội, Bách khoa, hai đại học quốc gia còn có Đại học Kinh tế Quốc dân, Thủy lợi, CMC, Anh quốc Việt Nam...
Giáo dục đại học Trung Quốc có bước tiến mạnh mẽ, đặc biệt trong 10 năm qua. Hiện, khoảng 100 trường của nước này có mặt trong các bảng xếp hạng uy tín thế giới, nổi bật là Thanh Hoa, Bắc Kinh, Phúc Đán, Giao thông Thượng Hải, Chiết Giang, Nam Kinh...
Trong kỳ tuyển sinh đại học Mỹ năm 2025-2026, Nguyễn Linh Chi - lớp 12 Trường Marie Curie (Hà Nội) - đã nhận thư trúng tuyển vào các đại học tại Mỹ, trong đó có Đại học New York và UC-Berkeley.
"New York University là trường em mong đợi nhất, cũng là trường đầu tiên em nhận kết quả. Khoảnh khắc nhận thư trúng tuyển em đã vỡ òa hạnh phúc và thở phào nhẹ nhõm. Sau đó vội vàng khoe bố mẹ", Chi nói tháng 8 tới đây sẽ sang Mỹ học ngành quản trị du lịch và khách sạn tại Đại học New York.
Chia sẻ về hành trình chinh phục các đại học hàng đầu của Mỹ, Chi cho biết trước những vòng xét tuyển gắt gao, nữ sinh đã có sự chuẩn bị từ sớm cho hồ sơ ứng tuyển.
Với bài luận, Chi đã mất khoảng bốn tháng để hoàn thành, số lần chỉnh sửa không nhớ hết. Chi từng nghĩ đến nhiều chủ đề cho bài luận như: viết về người mình ngưỡng mộ, chuyến đi diễn đáng nhớ, vai diễn đáng nhớ...
Nhưng sau cùng nữ sinh cảm nhận chỉ có câu chuyện về 10 năm chinh phục niềm đam mê trượt băng mới có thể cho hội đồng tuyển sinh tại Mỹ thấy được hình ảnh, con người chân thực nhất của mình.
Chi kể từ nhỏ đã đam mê múa đương đại và hiện đại. Năm 8 tuổi, trong một dịp đi trung tâm thương mại cùng bố mẹ, cả Chi và anh trai đã bị hấp dẫn bởi bộ môn trượt băng nghệ thuật và thuyết phục bố mẹ cho theo đuổi từ ngày ấy đến nay.
Thời điểm đó, bộ môn trượt băng nghệ thuật còn khá mới ở Việt Nam và điều kiện sân băng không đạt chuẩn quốc tế, không có huấn luyện viên trong nước khiến việc tập luyện của nữ sinh rất khó khăn. Thời gian đầu nữ sinh thường xuyên phải đi tập huấn ở các nước Nhật, Thái Lan, Úc, đồng thời tập luyện online với huấn luyện viên nước ngoài.
Có những thời điểm căng thẳng, ngoài giờ học trên lớp mỗi ngày nữ sinh đều tranh thủ tập trên sân băng từ 4-6 tiếng. Có những thời điểm đi tập huấn, thi đấu, nữ sinh phải tranh thủ tự học trên máy bay. Trên lớp, Chi luôn duy trì kết quả học tập trung bình trên 9 phẩy, sở hữu IELTS 7.5.
Mười năm khổ luyện, Chi sở hữu bộ sưu tập tám huy chương vàng và một huy chương bạc tại các giải trượt băng nghệ thuật quốc gia, hàng chục giải thưởng liên quan đến múa đương đại, ballet, nhiều bằng khen của Tổng cục Thể dục thể thao, Ủy ban Olympic Việt Nam...
Từ những trải nghiệm của bản thân, Chi đã đưa vào bài luận những niềm vui của bản thân trên hành trình theo đuổi trượt băng nghệ thuật, được biên đạo một số tiết mục và dạy trượt băng, hội họa cho các bạn nhỏ khiếm khuyết...
"Trượt băng nghệ thuật dạy mình cách cảm nhận và truyền tải cảm xúc. Đây cũng là kỹ năng quan trọng để tạo ra trải nghiệm tuyệt vời cho khách hàng. Những năm tháng thi đấu đã giúp mình rèn luyện sự linh hoạt, khả năng kết nối; tăng kỹ năng làm việc nhóm và sự thích nghi với mọi môi trường", Chi nói về việc dùng đam mê nghệ thuật để thuyết phục hội đồng tuyển sinh ngành quản trị du lịch và khách sạn Đại học New York.
Bên cạnh các hoạt động nghệ thuật, để hồ sơ ứng tuyển thu hút hơn, năm lớp 12 Chi chủ động đăng ký phỏng vấn thực tập tại khách sạn Sheraton và trúng tuyển. Trong một tháng này, bạn vừa đi học từ sáng đến trưa, buổi chiều tham gia thực tập tại khách sạn.
"Ý nghĩa nhất là em đã được trải nghiệm trong môi trường công việc thật, được giao tiếp, kết nối với con người để củng cố niềm tin mình có phù hợp ngành này không. Đặc biệt em đã biên đạo một tiết mục nhảy flashmood cho nhân viên trong công ty, hoàn thành dự án được giao khi thực tập", Chi kể.
Về nghiên cứu khoa học, tại trường Chi tham gia phòng tham vấn tâm lý cùng các thầy cô thực hiện dự án hỗ trợ học sinh nâng cao sức khỏe tâm lý. Công việc này cũng giúp Chi có thêm nhiều kinh nghiệm thực tế để theo đuổi ngành quản trị du lịch và khách sạn.
Tạp chí Mathematische Zeitschrift cuối tháng trước xuất bản bài báo "Liouville–type results for infinity elliptic equations involving gradient and Hardy–Hénon nonlinearities" (tạm dịch: Các kết quả kiểu Liouville cho phương trình elip vô cực liên quan đến tính phi tuyến gradient và Hardy–Hénon).
Đây là tạp chí Q1 (nhóm uy tín nhất trong một lĩnh vực) theo Scimago, ra đời năm 1918. Tạp chí này tập trung vào các bài báo nghiên cứu chất lượng cao từ nhiều lĩnh vực trong toán học thuần túy và ứng dụng.
Tác giả chính của bài báo là Khưu Tấn Đạt, tân cử nhân trường Đại học Tôn Đức Thắng và Huỳnh Trung Hiếu, sinh viên năm thứ tư trường Đại học Sư phạm TP HCM. Cả hai thực hiện đề tài theo hướng dẫn của PGS. TS. Võ Hoàng Hưng (trường Đại học Sài Gòn), trong khuôn khổ trường hè "Sinh viên thực tập nghiên cứu khoa học" (REU), do Viện nghiên cứu cao cấp về toán (VIASM) tổ chức cuối năm ngoái.
"Đây là niềm vui rất lớn trong quãng đường sinh viên", Đạt nói.
PGS Võ Hoàng Hưng đánh giá nghiên cứu của hai nam sinh có tính hàn lâm, góp phần mở rộng tri thức về toán học, với những ứng dụng tiềm ẩn trong Vật lý. Hướng nghiên cứu do anh chủ trì, ấp ủ từ năm 2022, dựa trên kết quả những công trình mà anh đã thực hiện trước đây.
Tại trường hè, sau các bài giảng kéo dài trong một tuần, sinh viên đăng ký làm việc cùng giảng viên có hướng nghiên cứu phù hợp. Đạt và Hiếu cùng quan tâm về Giải tích, được thầy định hướng đường suy luận, cách đi thẳng vào vấn đề khi nghiên cứu và trình bày kết quả. Cả hai sau đó tự tìm tòi thêm rồi triển khai.
Đạt đánh giá hướng nghiên cứu mà thầy đặt ra rất thách thức, trong khi kiến thức toán từ phổ thông và đại học của hai nam sinh ở mức nền tảng. Cả hai phải dành nhiều thời gian đọc tài liệu, nghiên cứu để cập nhật. Ba thầy trò tập trung cao độ suốt hơn 3 tháng, thường xuyên thảo luận tới 12 giờ đêm để kịp tiến độ.
Kết quả, nghiên cứu đạt giải nhất của chương trình này, được VIASM đánh giá có chất lượng "xuất sắc".
Theo PGS Hưng, những chương trình như REU vừa tạo điều kiện để sinh viên xuất sắc gặp gỡ các giáo sư trong và ngoài nước, vừa là cầu nối để họ tiếp xúc với những bài toán quan trọng. Làm việc với lớp trẻ tài năng cũng là cách để các nhà toán học góp phần đào tạo thế hệ kế cận.
"Đây là cơ hội đặc biệt để được học hỏi, kết nối và nhận sự hướng dẫn tận tình từ các thầy, cô đầu ngành", Đạt nhìn nhận.
PGS Hưng hy vọng kết quả của hai nam sinh sẽ là nền tảng vững chắc để các em tiếp tục theo đuổi đam mê, hướng đến giải quyết các vấn đề thách thức hơn trong toán học. Về lâu dài, ông mong các bạn trẻ có những công trình xuất sắc, được thực hiện trong nước.
Trước nghiên cứu trên, Đạt từng có bài báo công bố trên một tạp chí thuộc nhóm Q3, dưới sự hướng dẫn của PGS. TS. Trần Minh Phương và PGS. TS. Nguyễn Thành Nhân. Còn Hiếu từng đoạt giải nhất môn Giải tích và giải nhì môn Đại số trong kỳ Olympic Toán sinh viên năm 2023.
