Theo Hãng tin Reuters ngày 26-4, trong thời gian qua xung quanh nhà máy điện hạt nhân Chernobyl nhiều lần ghi nhận các hoạt động quân sự trên không, trong đó có tên lửa và máy bay không người lái bay gần khu vực này.
Một sự cố xảy ra vào năm ngoái đã làm hư hại lớp bảo vệ của “Mái vòm an toàn mới” (New Safe Confinement – NSC) công trình được xây dựng để che chắn lò phản ứng số 4 bị phá hủy.
Trong bối cảnh đó lễ tưởng niệm 40 năm thảm họa Chornobyl năm nay thêm ý nghĩa, khi những lo ngại về an toàn hạt nhân một lần nữa được nhắc đến.
Bộ Ngoại giao Ukraine trong tuần này cho rằng thảm họa năm 1986 là hệ quả của một thí nghiệm lò phản ứng vi phạm quy trình an toàn và sau đó không được công bố đầy đủ thông tin.
Hệ quả của vụ nổ và tan chảy tại lò phản ứng số 4 vào rạng sáng 26-4-1986 vẫn kéo dài đến hôm nay.
Hàng triệu người bị phơi nhiễm phóng xạ, hàng trăm nghìn người phải rời bỏ nhà cửa và nhiều khu vực rộng lớn bị ô nhiễm.
Hàng nghìn người sau đó đã chết vì các bệnh liên quan đến phóng xạ như ung thư, dù tổng số liệu người chết và tác động lâu dài vẫn còn gây tranh cãi.
Để kiểm soát lượng chất thải phóng xạ khổng lồ, năm 2016 một mái vòm thép và bê tông được lắp đặt bao phủ lớp “quan tài xây vội” từ năm 1986.
Tuy nhiên theo các quan chức, sự cố vào tháng 2-2025 đã làm thủng lớp kín của công trình này.
Không ghi nhận rò rỉ phóng xạ sau vụ tấn công, nhưng Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu cho biết cần ít nhất 500 triệu euro để sửa chữa nhằm tránh hư hại lâu dài.
Trước đó, công tố viên nhà nước cấp cao của Ukraine nói rằng radar nước này đã phát hiện ít nhất 92 máy bay không người lái bay trong phạm vi 5 km quanh khu vực mái vòm kể từ tháng 6-2024.
Hiện nay khu vực nhà máy hạt nhân cách thủ đô Kiev khoảng 100 km về phía bắc, nằm trong vùng cấm rộng 2.600 km², vẫn được kiểm soát chặt chẽ. Theo ghi nhận của Reuters, nơi đây khá tĩnh lặng, bao quanh là rừng.
Lực lượng Vệ binh Quốc gia tuần tra thường xuyên, trong khi khoảng 2.250 nhân viên làm việc theo ca nhiều ngày để giám sát quá trình ngừng hoạt động của nhà máy. Lò phản ứng cuối cùng đã dừng từ năm 2000.
Bên trong, phòng điều khiển của lò phản ứng số 4 hiện tối mù và phủ đầy các thiết bị thời Liên Xô cũ đã hư hỏng, hoen gỉ.
Trong khi đó xung quanh khu vực nhà máy và thành phố bỏ hoang Prypiat, các loài động vật như nai sừng tấm và ngựa hoang xuất hiện ngày càng nhiều, cho thấy thiên nhiên đang dần quay trở lại.
Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) ngày 12/5 công bố số liệu mới, cho thấy giá tiêu dùng hồi tháng 4 đã tăng 3,8% so với cùng kỳ năm ngoái, mức tăng mạnh nhất kể từ năm 2023, giai đoạn cuối trong nhiệm kỳ tổng thống của ông Joe Biden.
Lạm phát tại Mỹ từng tăng lên mức khoảng 9% vào giữa năm 2022, do ảnh hưởng của chiến sự Ukraine, trước khi giảm dần vào năm 2024. Lạm phát duy trì ở mức ổn định 2,3-2,9% trong năm đầu nhiệm kỳ hai của Tổng thống Donald Trump, rồi tăng vọt gần đây do chiến sự Iran.
Theo BLS, giá tiêu dùng tại Mỹ trong tháng 3 tăng 3,3%, cao hơn mức 2,4% của tháng 2, thời điểm chiến sự Iran chưa bùng phát.
Tổng thống Trump đắc cử với cam kết sẽ kéo sinh hoạt phí của người Mỹ đi xuống và khắc phục "thảm họa kinh tế" dưới thời ông Biden. Tuy nhiên, ông Trump đến nay chưa thực hiện được điều này.
Giá năng lượng ở Mỹ tăng 3,8% trong tháng 4, đóng góp hơn 40% vào mức tăng chung theo tháng. Theo dữ liệu của Hiệp hội Ôtô Mỹ (AAA), giá xăng trung bình toàn quốc liên tục tăng trong những tháng sau khi chiến sự Iran bắt đầu, hiện ở mức 4,5 USD/gallon, trong khi giá trung bình năm ngoái là 3,1 USD/gallon.
Giá năng lượng tăng mạnh chủ yếu do eo biển Hormuz, huyết mạch dầu mỏ thế giới, tiếp tục bị phong tỏa. Giá dầu tiếp tục tăng trong ngày 11/5, sau khi Tổng thống Donald Trump gọi đề xuất hòa bình mà Iran đưa ra là "rác rưởi" và "hoàn toàn không thể chấp nhận được".
Giá vé máy bay cũng tăng 20,7%, trong bối cảnh các hãng hàng không chật vật ứng phó với giá nhiên liệu tăng vọt. Các chi phí thiết yếu trong đời sống hằng ngày đồng loạt đi lên. Giá thực phẩm tăng 3,8%, trong khi giá dịch vụ năng lượng, gồm điện và các tiện ích, tăng 5,4%.
CPI lõi, tức chỉ số không tính các nhóm giá biến động mạnh như thực phẩm và năng lượng, tăng ở mức khiêm tốn hơn, 2,8%.
Theo giới quan sát, mức tăng lạm phát tháng 4 đang gây thêm áp lực đối với ông Trump và phe Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Reuters dẫn lời các chuyên gia dự báo giá cả ở Mỹ sẽ tiếp tục tăng cao, lan rộng trong những tháng tới, khi eo biển Hormuz vẫn tiếp tục bị phong tỏa và thỏa thuận kết thúc chiến sự giữa Mỹ với Iran vẫn xa vời.
Reuters đưa tin phi thuyền Orion chở 4 phi hành gia thuộc sứ mệnh Artemis 2 của NASA đã đi vào vùng ảnh hưởng trọng lực của mặt trăng vào rạng sáng 6.4 (giờ Mỹ).
Phi hành đoàn Artemis 2 sẽ được đánh thức vào khoảng 10 giờ 50 sáng 6.4 giờ miền Đông (21 giờ 50 cùng ngày, giờ VN). Đến 19 giờ 5 phút, phi thuyền sẽ đạt vị trí xa nhất của hành trình, cách trái đất 406.772 km, vượt xa kỷ lục do phi hành đoàn Apollo 13 nắm giữ trong 56 năm qua.
Khi đó, phi thuyền sẽ bay quanh phía xa của mặt trăng, giúp các phi hành gia chiêm ngưỡng cung trăng từ độ cao khoảng 6.437 km phía trên mặt tối của chị Hằng.
Khi bay qua phía xa của mặt trăng, tàu sẽ bị mất liên lạc trong thời gian ngắn khi mặt trăng che mất tín hiệu vô tuyến và laser giúp tàu kết nối với Mạng lưới Không gian sâu của NASA. Đây là mạng lưới toàn cầu gồm các ăngten liên lạc vô tuyến khổng lồ mà NASA sử dụng để liên lạc với phi hành đoàn.
Toàn bộ thời gian tàu Orion bay lướt qua mặt trăng kéo dài khoảng 6 giờ. Trong đó, các phi hành gia sẽ sử dụng máy ảnh chuyên nghiệp để chụp những bức ảnh chi tiết qua cửa sổ của tàu Orion về hình bóng mặt trăng, cho thấy một góc nhìn hiếm hoi và có giá trị khoa học về ánh sáng mặt trời lọc qua các rìa của mặt trăng.
Phi đoàn cũng sẽ có cơ hội chụp ảnh một khoảnh khắc hiếm hoi khi trái đất mọc lên từ đường chân trời mặt trăng khi tàu vũ trụ của họ nổi lên từ phía bên kia.
Một nhóm gồm hàng chục nhà khoa học mặt trăng được bố trí tại Phòng Đánh giá khoa học tại Trung tâm Vũ trụ Johnson của NASA ở thành phố Houston sẽ ghi chép lại khi các phi hành gia mô tả cảnh tượng họ nhìn thấy trong thời gian thực.
Sứ mệnh Artemis 2 kéo dài gần 10 ngày, là chuyến bay có người lái đầu tiên trong chương trình Artemis. Chương trình trị giá hàng tỉ USD này được thiết lập nhằm mục đích đưa các phi hành gia trở lại bề mặt mặt trăng vào năm 2028 và thiết lập sự hiện diện lâu dài của Mỹ ở đó trong tương lai. NASA nhắm đến xây dựng một căn cứ trên mặt trăng để làm nơi thử nghiệm cho các sứ mệnh tiềm năng trong tương lai đến sao Hỏa.
"Cộng hòa Hồi giáo Iran chưa bao giờ né tránh đàm phán, nhưng chúng tôi chắc chắn không chấp nhận sự áp đặt", Chánh án Tòa án tối cao Iran, ông Gholamhossein Mohseni Ejei, nhấn mạnh trong một video được đăng tải trên trang web Mizan Online ngày 1-5.
"Chúng tôi không hoan nghênh chiến tranh dưới bất kỳ hình thức nào. Chúng tôi không muốn chiến tranh, không mong nó tiếp diễn", ông Ejei nói tiếp.
Tuy nhiên, quan chức Iran nhấn mạnh nước này "nhất định sẽ không từ bỏ các nguyên tắc và giá trị của mình trước kẻ thù độc ác để tránh chiến tranh hoặc ngăn chặn chiến tranh tiếp diễn".
Cũng theo ông Ejei, Mỹ đã "không đạt được gì" trong suốt cuộc chiến, đồng thời nói thêm rằng Iran sẽ không "nhượng bộ" trong các cuộc đàm phán.
Iran và Mỹ chỉ mới tổ chức một vòng đàm phán duy nhất tại Pakistan hôm 11-4. Các cuộc đàm phán kể từ đó đã bị đình trệ sau khi Mỹ áp đặt lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran, còn Iran tiếp tục đóng cửa eo biển Hormuz chiến lược.
Hôm 30-4, trang tin Axios của Mỹ đưa tin Tổng thống Donald Trump dự kiến sẽ nhận được báo cáo về hành động quân sự tiềm tàng chống lại Iran. Đô đốc Brad Cooper, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, được cho là sẽ trình bày kế hoạch liên quan sử dụng bộ binh để buộc Iran mở cửa lại eo biển Hormuz.
Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz sau đó cảnh báo "có thể sẽ sớm phải hành động lần nữa" để đạt được các mục tiêu của cuộc chiến chống lại Iran. Điều này càng làm dấy lên lo ngại Mỹ và Israel sắp sửa phá lệnh ngừng bắn, phát động các đợt tấn công mới vào lãnh thổ Iran.
Trong một thông điệp ngày 30-4, Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei tuyên bố Mỹ đã phải chịu một "thất bại nhục nhã" trong cuộc chiến. Ông nói thêm rằng người Iran sẽ bảo vệ năng lực "hạt nhân và tên lửa" như một phần của "nguồn lực quốc gia".
Một quan chức cấp cao của lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran kế đó cảnh báo bất kỳ cuộc tấn công mới nào của Mỹ vào Iran, ngay cả khi hạn chế, cũng sẽ dẫn đến "những cuộc tấn công kéo dài và đau đớn" cho các căn cứ của Mỹ tại khu vực.
