Dữ liệu từ trang theo dõi chuyến bay Flightradar24 hôm nay cho thấy máy bay không người lái (UAV) trinh sát MQ-4C Triton của hải quân Mỹ xuất phát từ căn cứ Sigonella tại Italy, bay qua vịnh Ba Tư, quần thảo ở eo biển Hormuz rồi quay đầu trở về điểm xuất phát.
Tuy nhiên, sau khi tiến vào không phận Arab Saudi, UAV Mỹ bật mã phát đáp “7400”, cho thấy nó đã mất kết nối với đài điều khiển. Máy bay sau đó chuyển hướng về phía Iran và liên tục hạ độ cao, từ 15.850 m xuống 2.900 m.
Phi cơ chuyển sang mã phát đáp “7700”, được dùng trong trường hợp khẩn nguy trên không, không lâu trước khi tín hiệu định vị biến mất hoàn toàn trên vịnh Ba Tư, ngoài khơi Iran.
Biên tập viên Stefano D’Urso của chuyên trang hàng không quân sự Aviationist nhận định chiếc MQ-4C đã lao xuống biển, nhưng cho rằng còn quá sớm để kết luận sự việc có liên quan đến Iran hay không.
Giới chức Mỹ và Iran chưa lên tiếng về thông tin.
MQ-4C Triton là UAV dành cho hải quân Mỹ, được phát triển từ mẫu RQ-4 Global Hawk của không quân. Hệ thống Triton có nhiệm vụ cung cấp dữ liệu tình báo, trinh sát và do thám theo thời gian thực tại các vùng đại dương rộng lớn và duyên hải gần bờ, cũng như tham gia hoạt động tuần thám biển, tìm kiếm cứu hộ và hỗ trợ trinh sát cơ P-8A Poseidon.
Mỗi máy bay MQ-4C có giá xuất xưởng 180-230 triệu USD, tùy lô sản xuất. Hải quân Mỹ ban đầu dự định đặt mua 70 chiếc, nhưng sau đó cắt giảm đơn hàng còn 27 máy bay. Theo trang tin chuyên ngành Inside Defense, toàn bộ dự án Triton đã tiêu tốn khoảng 13 tỷ USD, khiến giá mỗi phi cơ MQ-4C có thể lên tới hơn 600 triệu USD nếu tính cả chi phí nghiên cứu và phát triển.
Máy bay dài 14,5 m, có sải cánh 40 m và khối lượng rỗng 6,7 tấn. Một chiếc MQ-4C có thể làm nhiệm vụ liên tục trong 30 giờ, tầm hoạt động 15.200 km, trần bay 18 km và đạt tốc độ tối đa 575 km/h.
Cảm biến chính của Triton là radar mảng pha quét điện tử chủ động AN/ZPY-3, có khả năng quan sát khu vực rộng 5.200 km2 chỉ trong một lần quét ở độ cao 17 km. Khi hoạt động ở tầm thấp, Triton có thể triển khai tổ hợp quang điện – hồng ngoại MTS-B tương tự mẫu MQ-9 Reaper, kèm theo đó là thiết bị chỉ thị và đo xa laser.
Máy bay cũng được lắp hệ thống hỗ trợ điện tử (ESM) dạng module, cho phép phát hiện và nhận dạng tín hiệu radar từ xa, giúp xác định vị trí của lực lượng đối phương.
Quân đội Mỹ đã gần 30 máy bay các loại trong 6 tuần xung đột với Iran, trong đó có ít nhất một đến hai máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry, nhiều phi cơ tiếp dầu KC-135, 4 tiêm kích hạng nặng F-15E, một cường kích A-10, một số trực thăng có người lái và 16 UAV MQ-9 Reaper.
Nguyễn Tiến (Theo Aviationist, AFP, AP, UK Defence)
Tàu thăm dò Psyche của NASA đang bước vào một cột mốc quan trọng kể từ khi rời trái đất hồi tháng 10.2023, theo Reuters. Ngày 15.5, con tàu có kích thước tương đương một chiếc xe tải nhỏ dự kiến bay ngang sao Hỏa ở khoảng cách khoảng 4.500 km, với tốc độ gần 19.848 km/giờ.
Theo NASA, cuộc bay ngang này đã được tính toán từ trước nhằm giúp Psyche tận dụng lực hấp dẫn của sao Hỏa để tăng tốc và điều chỉnh quỹ đạo cũng như giúp tàu tiết kiệm nhiên liệu trong chặng đường dài tới 16 Psyche.
"Hiện tại, chúng tôi đang đi đúng hướng để thực hiện chuyến bay ngang qua", bà Sarah Bairstow, trưởng nhóm lập kế hoạch sứ mệnh Psyche tại Phòng thí nghiệm Phản lực của NASA, cho biết trong một thông cáo trước thời điểm tàu tiếp cận sao Hỏa.
Nhóm vận hành Psyche cũng tận dụng cuộc gặp sao Hỏa để thực hành và hiệu chỉnh các thiết bị khoa học trên tàu. Theo đó, Psyche sẽ thử nghiệm khả năng "tìm kiếm vệ tinh" quanh sao Hỏa, như bước chuẩn bị cho việc phát hiện các tiểu vệ tinh có thể quay quanh tiểu hành tinh 16 Psyche trong giai đoạn sau của sứ mệnh, theo trang SciTech Daily.
Trong quá trình tiếp cận, các camera của Psyche còn có thể ghi lại hình ảnh sao Hỏa ở những góc nhìn hiếm gặp. Ông Jim Bell, trưởng nhóm chụp ảnh của sứ mệnh tại Đại học bang Arizona, cho biết các quan sát này có thể mang lại "những bức ảnh đơn giản nhưng tuyệt đẹp".
Sau khi "mượn lực" sao Hỏa, Psyche sẽ tiếp tục hành trình tới mục tiêu chính của sứ mệnh. Theo kế hoạch, tàu sẽ đến tiểu hành tinh 16 Psyche vào tháng 8.2029, sau đó bay quanh vật thể này trong khoảng 26 tháng để chụp ảnh bề mặt, đo trọng lực, từ tính và phân tích thành phần cấu tạo. Quỹ đạo của tàu sẽ được hạ dần, giúp Psyche tiến gần hơn đến mục tiêu trước khi sứ mệnh kết thúc vào năm 2031, theo trang Space.com.
Được phát hiện vào năm 1852 và được đặt tên theo nữ thần linh hồn trong thần thoại Hy Lạp, 16 Psyche có đường kính khoảng 280 km. Trong khi phần lớn tiểu hành tinh trong vành đai giữa sao Hỏa và sao Mộc được cấu tạo chủ yếu từ đá hoặc băng, 16 Psyche được xem là một "thế giới kim loại" hiếm gặp khi chứa nhiều sắt, niken cùng một số khoáng sản khác, theo Reuters.
Từ đặc điểm đó, các nhà khoa học đặt ra giả thuyết rằng 16 Psyche có thể là phần lõi niken - sắt còn sót lại của một tiền hành tinh từng hình thành trong giai đoạn sơ khai của hệ mặt trời. Tiền hành tinh này có thể đã trải qua những vụ va chạm dữ dội, khiến lớp vỏ và lớp phủ bên ngoài bị bóc tách, để lộ phần lõi kim loại tồn tại đến ngày nay.
Dù 16 Psyche từng được mô tả có giá trị kim loại giả định lên tới khoảng 10 triệu tỉ USD, song NASA nhấn mạnh sứ mệnh này không nhằm khai thác khoáng sản ngoài không gian. Giá trị lớn nhất của Psyche nằm ở khoa học khi nó có thể mở ra một cách hiếm hoi để nghiên cứu cấu trúc bên trong các hành tinh đá, theo NASA.
Với trái đất, phần lõi nằm quá sâu và quá nóng khiến việc tiếp cận trực tiếp là bất khả thi. Vì vậy, nếu 16 Psyche thật sự là phần lõi lộ ra của một tiền hành tinh cổ đại, nó có thể trở thành "mẫu vật" tự nhiên giúp giới khoa học hiểu rõ hơn cách các lõi kim loại hình thành, nguội đi và ảnh hưởng đến sự tiến hóa của những thế giới đá.
Có thể thấy, nếu thành công, sứ mệnh Psyche không chỉ gửi về những hình ảnh đầu tiên ở cự ly gần của một tiểu hành tinh kim loại hiếm. Nó còn có thể giúp nhân loại lần theo dấu vết của thời kỳ hệ mặt trời hình thành cách đây khoảng 4,6 tỉ năm, đồng thời làm sáng tỏ bên trong các hành tinh như trái đất đã được tạo nên như thế nào.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), đơn vị phụ trách các hoạt động quân sự của Washington tại Trung Đông, ngày 8/5 công bố video các tàu chở dầu Sea Star III và Sevda treo cờ Iran bị một tiêm kích F/A-18 của hải quân Mỹ tấn công với lý do chúng vi phạm lệnh phong tỏa mà Washington áp đặt đối với cảng biển Iran.
Video cho thấy những làn khói mỏng phụt ra từ ống khói tàu Sea Star sau khi nó bị không kích, rồi khói dần chuyển sang màu đen và bốc lên dày đặc. Trong cảnh quay về tàu Sevda, có thể thấy một quầng lửa bất ngờ bùng lên, kéo theo đó là những cột khói đen dày đặc.
Tuy nhiên, cả hai tàu đều không phát nổ, cũng không bị chìm sau khi bị tiêm kích Mỹ tấn công. Dựa trên video do CENTCOM cung cấp, hai tàu dầu không hứng chịu thiệt hại nào ngoài khu vực ống khói. Thông báo từ đơn vị này cũng không đề cập đến bất kỳ thương vong nào trên hai con tàu.
Cedric Leighton, đại tá không quân Mỹ về hưu và hiện là chuyên gia phân tích quân sự của CNN, cho rằng nhiều khả năng tiêm kích F/A-18 Mỹ đã sử dụng bom trơ 226 kg thay vì bom có sức công phá lớn để tấn công hai tàu dầu Iran.
Bom trơ là loại bom không chứa hoặc chứa rất ít thuốc nổ, chủ yếu phá hủy mục tiêu bằng động năng thay vì sức nổ. Bom trơ khi trúng mục tiêu thường không gây ra những vụ nổ lớn hay nổ thứ cấp như khi sử dụng bom nổ mạnh.
Việc sử dụng bom trơ có thể giúp tiêm kích Mỹ tấn công vào những bộ phận quan trọng để vô hiệu hóa tàu dầu mà không phá hủy con tàu. Trong trường hợp hai tàu dầu Iran, bộ phận bị nhắm tới là ống khói ngay phía sau buồng lái, nơi không có sự hiện diện của con người.
Khi sử dụng bom trơ, điều quan trọng là vũ khí này phải đạt độ chính xác rất cao để đánh trúng bộ phận cần nhắm đến nhằm phát huy hiệu quả cao nhất. Peter Layton, chuyên gia tại Viện Griffith châu Á, cựu sĩ quan không quân Australia, cho rằng chiến đấu cơ Mỹ nhiều khả năng đã sử dụng hệ thống dẫn đường bằng laser để dẫn hướng cho quả bom.
"Nếu tiêm kích F/A-18 bay thẳng về phía con tàu ở độ cao khoảng 1.500 m, sử dụng thiết bị ngắm mục tiêu hồng ngoại, chiếu tia laser vào ống khói rồi thả bom khi áp sát, mọi thứ sẽ diễn ra đúng như dự tính", ông nói.
Chiến thuật này đòi hỏi máy bay Mỹ nhắm vào tổng thể khu vực ống khói, thay vì thả bom trực tiếp vào bên trong lỗ thoát khói.
"Cảm biến trên quả bom cần 'nhìn thấy' chấm laser trên mục tiêu và nó phải bám theo điểm này trong ít nhất 10 giây cuối. Nếu điểm laser bị lọt thỏm vào trong ống khói khi máy bay lướt qua, độ chính xác sẽ bị ảnh hưởng", Layton giải thích.
Chuyên gia vận tải hàng hải Sal Mercogliano, giáo sư tại Đại học Campbell ở North Carolina, cho hay khi xem kỹ video, ông nhận thấy quả bom đã đánh trúng phần thấp hơn hoặc phần chân đế của ống khói trên hai con tàu.
Theo CENTCOM, hai tàu treo cờ Iran không chở hàng và đang hướng tới một cảng của Tehran ở vịnh Oman nhằm tìm cách lách lệnh phong tỏa từ Mỹ. Đây là con tàu thứ hai và thứ ba của Iran bị tiêm kích F/A-18 của Mỹ tấn công trong vòng ba ngày qua.
Hôm 6/5, một chiếc tiêm kích thuộc hải quân Mỹ đã bắn nhiều loạt đạn từ pháo 20 mm để vô hiệu hóa bánh lái của một tàu chở dầu.
"Cả ba tàu này hiện không còn hướng về phía Iran nữa", CENTCOM cho biết, đồng thời thêm rằng Mỹ đã vô hiệu hóa nhiều tàu khi chúng tìm cách lách lệnh phong tỏa cảng biển Iran.
"Hơn 50 tàu khác đã bị các lực lượng thuộc CENTCOM yêu cầu chuyển hướng để đảm bảo việc chấp hành lệnh phong tỏa", thông báo cho hay.
"Tôi sẽ không kiên nhẫn thêm được nữa. Họ nên đạt thỏa thuận", ông Trump phát biểu trong cuộc phỏng vấn trên chương trình Hannity của Đài Fox News phát sóng tối 14.5 (theo giờ Mỹ).
Về kho dự trữ uranium đã làm giàu của Iran, ông Trump cho rằng Mỹ cần kiểm soát số vật liệu này chỉ vì tính biểu tượng. "Thực ra, tôi chỉ cảm thấy yên tâm hơn nếu tôi có được nó. Nhưng tôi nghĩ chuyện đó mang tính biểu tượng nhiều hơn bất cứ điều gì khác", ông phát biểu.
Liên quan vấn đề xung đột với Iran, Hạ viện Mỹ ngày 14.5 bác bỏ một nghị quyết do đảng Dân chủ dẫn đầu nhằm chấm dứt xung đột với Iran cho đến khi được quốc hội phê chuẩn. Theo Reuters, các nghị sĩ bỏ phiếu với tỷ lệ 212-212, khiến nghị quyết bị bác bỏ vì không đủ đa số phiếu, dù được một số nghị sĩ Cộng hòa ủng hộ.
Nhận định về sức mạnh quân sự của Iran, Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, cho rằng việc Mỹ đánh bom đã giáng một đòn mạnh, khiến quân đội và ngành công nghiệp quốc phòng Iran còn lại rất ít khả năng tấn công các nước láng giềng. Phát biểu được đưa ra sau khi nhiều hãng truyền thông dẫn báo cáo tình báo Mỹ cho rằng Iran vẫn duy trì năng lực vốn có về tên lửa, máy bay không người lái và xuồng tấn công nhỏ.
