Hành trình sáng lập và điều hành Trung tâm Giáo dục truyền thống và lịch sử của ông Lê Xuân Niêm – một cựu chiến binh trong hơn ba thập kỷ qua, là một bản hùng ca giữa đời thường, được viết nên bởi máu, nước mắt và một trái tim rực lửa yêu nước.
Sinh năm 1949, năm 1965, khi mới bước sang tuổi 16, chàng thiếu niên Lê Xuân Niêm đã giấu gia đình để tòng quân.
Tuổi thanh xuân của ông gắn liền với vùng đất Quảng Trị anh hùng, cùng Trung đoàn 812 đơn vị ông, qua từng trận đánh ở Cồn Tiên, Dốc Miếu, Thành cổ Quảng Trị…
Bản thân ông cũng là thương binh hạng 4/4. Trở về từ chiến trường, ông công tác tại Quân khu Thủ đô, làm giáo viên, trợ lý quân lực, trợ lý chính sách trong nhịp sống thời bình.
Thế nhưng, những ám ảnh ngoài mặt trận về sự hy sinh của bao đồng đội vẫn khiến ông day dứt khôn nguôi. Năm 1992, ông xin nghỉ hưu sớm và thành lập Trung tâm Giáo dục truyền thống và lịch sử.
Chia sẻ về cơ duyên thành lập trung tâm, ông cho biết, vào tháng 5 năm 1992, ông đã tổ chức một cuộc gặp mặt quy mô lớn dành cho 1.400 cựu chiến sĩ Điện Biên Phủ tại Hội trường Ba Đình, và vinh dự mời được Phó chủ tịch nước Nguyễn Thị Định đến dự. Sự kiện thành công đã gây xúc động mạnh mẽ trong những người tham dự.
Tuy nhiên, ông Niêm nhận thấy, muốn tạo ra phong trào sâu rộng và lâu dài cho xã hội, cần phải có bộ máy và tính chuyên nghiệp. Trung tâm Giáo dục truyền thống và lịch sử sau đó đã ra đời, nhờ sự giúp đỡ của giáo sư – viện sĩ Phạm Minh Hạc, Phó trưởng ban thường trực – Ban Khoa giáo T.Ư Đảng lúc bấy giờ, ông Niêm chia sẻ.
Ngay từ ngày đầu thành lập, ông Niêm đã xác định trung tâm hoạt động với một tôn chỉ “6 tự”: tự nguyện, tự lo, tự làm, tự trang trải, tự nuôi nhau và tự chịu trách nhiệm. Vậy là ông cùng những đồng đội già tìm cách xã hội hóa phong trào.
Hơn 30 năm qua, dưới sự chèo lái của ông Lê Xuân Niêm, trung tâm đã làm được những điều mà không phải tổ chức nào cũng làm được. Ông và các cộng sự đã huy động được hàng trăm tỉ đồng để hỗ trợ các đối tượng chính sách và vùng căn cứ kháng chiến. Trung tâm đã xây dựng hàng loạt ngôi nhà tình nghĩa, hỗ trợ nhiều gia đình chính sách và người có công có hoàn cảnh khó khăn.
Ông đã tổ chức cho hàng triệu lượt người đi thực tế, tham quan các di tích văn hóa lịch sử, thăm chiến trường xưa, đặc biệt là những chuyến đi “Về nguồn với Bác Hồ” để bồi đắp lòng yêu nước và cách mạng.
Những chuyến xe của trung tâm lăn bánh khắp mọi miền Tổ quốc, từ ngã ba Đồng Lộc, Thành cổ Quảng Trị, đến Côn Đảo, Phú Quốc, đất mũi Cà Mau và vùng cao Tây Bắc, Việt Bắc…
Ông còn đưa hàng trăm đoàn cựu chiến binh và gia đình chính sách đến Lào, Campuchia, Trung Quốc, Thái Lan, Nhật Bản, Liên bang Nga, để kết nối tinh thần quốc tế, quảng bá lịch sử kiên cường của dân tộc Việt Nam.
Đặc biệt, trăn trở trước một bộ phận thế hệ trẻ chưa quan tâm đến lịch sử, coi đây là môn học phụ, khô khan, nhàm chán, ông đã đúc kết toàn bộ lịch sử thời đại Hồ Chí Minh với “6 kỳ tích cách mạng” rất ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ để truyền đạt cho giới trẻ.
6 kỳ tích đó là: Cách mạng tháng Tám; kháng chiến chống Pháp; kháng chiến chống Mỹ (thống nhất non sông); các cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới và làm nghĩa vụ quốc tế cao cả; đổi mới, xây dựng, hội nhập phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc thành công; nâng tầm vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.
Thông qua cách hệ thống hóa này, lịch sử không còn là những con số, ngày tháng khô khan, mà biến thành niềm tự hào của người trẻ. Chính ông và đồng đội đã tạo ra một “trường học lịch sử không vách ngăn” trong cộng đồng.
Những cống hiến không mệt mỏi của cựu chiến binh Giám đốc Lê Xuân Niêm và tập thể Trung tâm Giáo dục truyền thống và lịch sử đã được Đảng và Nhà nước ghi nhận bằng tấm Huân chương Lao động hạng nhì và hạng ba, cùng nhiều bằng khen của các bộ, ngành T.Ư.
Nhưng với ông, phần thưởng cao quý nhất là sự tin yêu của nhân dân, sự trân trọng của đồng đội và sự chuyển biến trong nhận thức của các thế hệ trẻ.
Ở độ tuổi 77, khi những vết thương cũ vẫn còn đau nhức, nhưng ông Niêm vẫn đang trực tiếp quản lý trung tâm cùng các văn phòng đại diện, 4 câu lạc bộ Người Anh hùng và nhân chứng kể chuyện lịch sử cho tuổi trẻ nhà trường.
Thông điệp lớn nhất mà người lính già muốn gửi gắm đến thế hệ thanh niên ngày nay rằng: “Nếu thế hệ trẻ không biết được lịch sử, không hiểu được 6 kỳ tích vĩ đại của dân tộc mà cha ông đã đánh đổi bằng cả máu xương và nước mắt, thì làm sao có được hòa bình”.
Gần đây, nhiều bài đăng sáng tạo và sưu tầm những câu chơi chữ độc lạ thu hút hàng chục ngàn lượt tương tác trên các nền tảng mạng xã hội, cho thấy sự quan tâm của người trẻ về cách giao tiếp độc lạ, dí dỏm này.
Nhiều người bất ngờ trước khả năng sáng tạo vô biên của giới trẻ, các cụm từ đọc xuôi, đọc ngược vẫn có nghĩa như: "thiếu vàng là nợ - thiếu vợ là nàng", "đàn dễ tấu nhưng đâu dễ tán", "người ồn bất tỉnh - người tình bất ổn","chờ em ra mở cổng - chồng em ra mở cửa", "cười là phải thế - thề là phải cưới", "người sinh vì tài - người sai vì tình"…
Trần Chí Quang (25 tuổi, ngụ tại 273 Tô Hiến Thành, P.Hòa Hưng, TP.HCM) chia sẻ cảm giác thích thú với "sân chơi ngôn ngữ" dạo gần đây: "Mấy ngày gần đây lướt Facebook, Threads hay đọc bình luận mình thấy những câu đảo vần kiểu này liên tục, cảm giác rộn ràng rất vui. Có những câu mình ấn tượng như "Hở là nhắn, hẳn là nhớ". Kiểu nói này cũng dễ bắt chước theo, ai cũng có thể nghĩ thêm, mình thấy nó vui, đơn giản và dễ lan tỏa".
Cao Phan Thu Thảo, sinh viên năm 2 Trường ĐH Văn Hiến TP.HCM, cảm nhận: "Em thấy xu hướng này rất hài hước. Càng đọc càng thấy "mặn" và có duyên. Không hiểu sao mọi người lại nghĩ ra được những câu như vậy. Các câu kiểu chơi chữ mà vẫn có ý nghĩa như "căng và ham yêu, kiêu và ham ăn" hay "xinh và nhiều tiền, siêng và nhiều tình" nghe vừa buồn cười vừa kiểu "flex nhẹ" (khoe nhẹ - PV). Nhìn chung, em thấy mấy câu này rất hợp để viết trạng thái trên mạng xã hội, vừa có chất riêng, vừa dễ tăng tương tác".
Đón theo xu hướng, Lê Hà Thư (18 tuổi, ngụ tại số 9, thôn Tân Thành, P.Bắc Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa) mê áp dụng lối chơi chữ dí dỏm vào đời sống. Hà Thư thường xuyên đăng tải những dòng trạng thái và bình luận trên mạng xã hội về chủ đề nói lái để chia sẻ suy nghĩ, đồng thời kết nối với những bạn cùng sở thích.
Những cụm từ, câu nói khiến người đọc bật cười vì sự đảo chữ tài tình: "sang và khó tính nên xinh và khó tán", "đàn dễ tấu nhưng đâu dễ tán"… Lối nói thú vị này là cách Hà Thư thể hiện cá tính riêng: "Em thích cách nói lái này bởi có thể giúp những câu nói bình thường trở nên thú vị hơn, khiến việc trò chuyện bớt nhàm chán. Em cũng cảm thấy bản thân "ngầu" nữa, vì ai mà chẳng thích những người có chiêu lạ".
Thư cho biết từ hồi còn bé đã được ba "truyền giáo" cho bí kíp này rồi. Bây giờ đột nhiên nổi lên thành "trend" nên cô nàng sáng tạo góp vui cùng mọi người. "Em cũng sưu tầm thêm một số câu hay hay của những bài khác trên mạng nữa", Thư nói.
Theo Nguyễn Ngọc Bích, sinh viên năm 3 Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM, lối nói chơi chữ còn là một cách hiệu quả để… thả thính. "Em thấy mấy câu đảo vần này không chỉ để vui mà còn phản ánh cách người trẻ nhìn các vấn đề cuộc sống, có cả chuyện tình yêu. Em thấy giờ áp dụng khi tỏ tình thì dễ thương lắm luôn. Khi trò chuyện với bạn bè thì tạo sự vui nhộn. Theo em, đây là kiểu ngôn ngữ rất đặc trưng của người trẻ hiện nay, nhất là với gen Z chúng em", Ngọc Bích chia sẻ.
Với Ngọc Bích, cách nói "bắt trend" này sẽ giúp bạn trẻ dễ dàng bắt chuyện một cách duyên dáng. "Giờ mà ai nhắn em "thấy bạn sang và khó tính, xinh và khó tán" thì em cũng "đổ" liền", cô nàng hài hước nói.
Không chỉ là một xu hướng vui vẻ, hài hước, lối chơi chữ, nói lái, đảo vần của gen Z xuất phát từ nhu cầu kết nối, giao tiếp gắn với giới trẻ. Thạc sĩ tâm lý Đặng Hoàng An, nguyên giảng viên trường Đại học Sư phạm TP.HCM nhận xét đây là tâm lý muốn được thuộc về một nhóm, một cộng đồng nơi "cùng tần số".
Anh cho biết: "Xu hướng chơi chữ, nói lái của giới trẻ tạo ra sự hưng phấn trong cách giao tiếp với nhau, xuất phát từ nhu cầu kết nối với nhóm bạn cùng tần số và đồng trang lứa. Khi đó, các bạn cảm thấy có một nhóm để thuộc về và cùng chung sở thích nói chuyện hài hước, thú vị. Ngoài ra, trước những áp lực trong học tập, công việc, việc sử dụng những cách nói như vậy giúp tạo cảm giác nhẹ nhàng, thú vị, giúp các bạn trẻ đỡ áp lực hơn".
Thạc sĩ Đặng Hoàng An giải thích: "Về mặt khoa học, việc nói đảo vần, nói lái sẽ khiến não bộ của người nghe không chỉ tiếp nhận thông tin đơn thuần mà phải thêm một bước xử lý nữa để giải nghĩa được ẩn ý trong câu nói. Vì vậy, khi giải mã và "vỡ ra" được kết quả, bạn trẻ sẽ có tâm lý phấn khởi. Đó gọi là "hệ thống phần thưởng" của não bộ, là cảm giác được ghi nhận".
Ngoài ra, thạc sĩ Hoàng An nhấn mạnh khả năng sáng tạo, bản sắc riêng của giới trẻ ngày nay, là tiền đề cho việc xuất hiện các xu hướng giao tiếp độc lạ trên mạng xã hội. "Cách nói chuyện chơi chữ, nói lái cũng là một cách sáng tạo của các bạn trẻ để gia tăng điểm nhấn riêng khi kết nối, trở nên thú vị hơn trong mắt người khác".
Ở TP.HCM, xe buýt là phương tiện công cộng quen thuộc với nhiều người dân, đặc biệt là học sinh, sinh viên, người lao động. Đây cũng là phương tiện được nhiều bạn trẻ lựa chọn trong kỳ nghỉ dài ngày sắp tới.
Để hành trình di chuyển bằng xe buýt được thuận tiện hơn, có 4 lưu ý để bạn "bỏ túi" khi cần.
Lưu ý đầu tiên khi đi xe buýt ở TP.HCM là phải vẫy tay báo tín hiệu cho bác tài. Nhiều bạn trẻ lần đầu tiên đi xe buýt ở TP.HCM vẫn luôn mặc định rằng tới trạm dừng, xe buýt sẽ tự động vào. Suy nghĩ này là không đúng.
Nguyễn Nhật Anh, sinh viên Trường ĐH Giao thông vận tải TP.HCM, cho biết những ngày đầu mới vào TP.HCM học tập, thường xuyên chọn di chuyển bằng xe buýt. Ra trạm đợi, Nhật Anh quan sát xem mọi người làm sao, đi chuyến nào và hỏi kỹ những lưu ý khi đi xe buýt ở TP.HCM.
"Thấy xe cách tầm 30m đến 50m là em giơ tay ra vẫy vẫy rồi. Không vẫy, bác tài sẽ không biết để cho xe vào trạm để đón", nam sinh Đại học Giao thông vận tải TP.HCM chia sẻ kinh nghiệm đi xe buýt ở TP.HCM.
Nói thêm về điều này, bác tài Nguyễn Đình Sơn (54 tuổi), tài xế xe buýt Phương Trang chuyên chạy tuyến 24 (Bến xe Miền Đông - Hóc Môn) chia sẻ một trạm có nhiều chuyến xe, nếu trạm nào bác tài cũng ghé vào mà không có khách sẽ ảnh hưởng đến dòng xe lưu thông phía sau.
Nhiều bạn trẻ mải xem điện thoại đến khi xe gần tới mới nhớ đưa tay ra tín hiệu. Theo nhiều bác tài, đây là việc rất nguy hiểm. Có khách vẫy mà xe buýt không vào, bác tài bị phạt. Nhưng ngoắc tay ở khoảng cách quá gần, bác tài thắng đột ngột sẽ dễ xảy ra tai nạn.
Một thực trạng không khó nhận ra ở những thành phố lớn, đông dân cư nhất cả nước như TP.HCM là kẹt xe, tắc đường. Khi đi xe buýt ở TP.HCM, để chủ động công việc, người trẻ cần trừ hao thời gian. Ví dụ có những chuyến xe 60 phút nhưng thực tế có khi phải chạy 70, 80 phút.
Tài xế Nguyễn Quốc Việt - bác tài trong câu chuyện tài xế xe buýt chạy chậm đợi học sinh Trường THPT Giồng Ông Tố, P.Bình Trưng, TP.HCM mà Báo Thanh Niên từng chia sẻ trước đó - khẳng định bác tài nào cũng muốn đi đúng giờ. "Việc trễ chuyến không chỉ ảnh hưởng đến khách mà cả bác tài. Đi trễ bác tài mất chuyến. Có những tuyến kẹt xe 15 phút không nhúc nhích được. Tuyến của tôi chạy thì khu vực Cảng Cát Lái container rất nhiều, trung tâm thì nhiều đèn đỏ", anh nói.
Theo khảo sát của người viết, các trục đường lớn như Điện Biên Phủ, xa lộ Hà Nội…thường ùn ứ vào những giờ cao điểm. Xe buýt phải ghé nhiều trạm. Có những trạm đông học sinh thì thời gian dừng lâu hơn, chưa kể thời gian chen chúc lên xuống, làm lệch lịch trình.
Bác tài Nguyễn Quốc Việt nhấn mạnh các bạn trẻ phải xem kỹ lịch trình, điểm đi điểm đến, bắt đúng xe đúng chiều… tránh sai sót. Vì thực tế, chỉ cần đi trễ, mải bấm điện thoại không lên kịp chuyến, hoặc đi sai một chuyến có thể làm vỡ mọi kế hoạch của bạn.
Để đi đúng tuyến, các bác tài cũng gợi ý người trẻ có thể nhờ hỗ trợ từ app MultiGo. Đây là ứng dụng giao thông công cộng miễn phí tích hợp nhiều phương tiện tại TP.HCM, do Sở Giao thông Vận tải TP.HCM phát triển. MultiGo tích hợp thông tin di chuyển từ xe buýt, metro, buýt sông đến xe đạp công cộng và dịch vụ công nghệ. Đây là một trong những nỗ lực của Sở nhằm thúc đẩy số hóa hạ tầng giao thông và hướng tới đô thị thông minh.
MultiGo bước đầu giúp tra cứu lộ trình xe buýt và thanh toán không tiền mặt. "Multigo giao diện trực quan. Xem được định vị xe buýt trên bản đồ, thông tin rõ ràng và quan trọng đó là app chính thức của trung tâm nên thông tin luôn mới. Có thể định danh sinh viên trên đó được", anh Nguyễn Thanh Sơn, người sáng lập fanpage Buýt Sài Gòn chia sẻ.
Buýt Sài Gòn là một trong những fanpage được nhiều sinh viên yêu thích vì liên tục cập nhật chia sẻ thông tin, câu chuyện bổ ích. Fanpage được lập nên bởi một chàng trai Bảo Lộc yêu tha thiết TP.HCM.
Không chỉ hướng dẫn miễn phí lộ trình xe buýt giúp các bạn trẻ không bị nhầm tuyến, Buýt Sài Gòn còn tiếp nhận phản ánh thông qua hộp thư "nóng" của trang. Ngay khi tiếp nhận, kiểm tra thông tin, Sơn và các thành viên sẽ tổng hợp lại và chuyển qua cơ quan chức năng để những người có thẩm quyền xử lý.
Bác tài Nguyễn Đình Sơn khuyến cáo tuyệt đối không mang những động vật sống lên xe buýt: gà, vịt, chó, mèo,… Kể cả đã động vật đã nhốt trong lồng cũng không nên mang lên xe.
Bên cạnh đó, theo bác tài Nguyễn Đình Sơn, bạn trẻ hãy tìm hiểu, tôn trọng và chấp hành văn hóa giao thông công cộng. Chẳng hạn, nói chuyện nhỏ nhẹ, hạn chế nói cười lớn, tránh ảnh hưởng đến người khác. Trong xe tuyệt đối không đi tới đi lui tránh té ngã.
Lên xe buýt nếu xem tiktok, youtube, bạn hãy mở âm lượng nhỏ, hoặc đeo tai nghe. Hành lý nên mang theo bên người không nên người một nơi hành lý một nơi, tránh xảy ra mất mát.
Không mang những vật có mùi nặng, chảy nước trên xe: sầu riêng, mít, đồ biển…gây ảnh hưởng đến khách.
"Xuống xe, bạn hãy bấm chuông trước để bác tài chủ động tấp vào trạm. Nếu chưa biết chỗ xuống, bạn có thể hỏi tiếp viên: anh chị ơi, em muốn tới điểm này, nhờ anh chị chỉ giúp. Trong xe tuyệt đối không đi tới, đi lui tránh té ngã…", bác tài Nguyễn Đình Sơn chia sẻ.
Những ngày qua, một hội chợ ở P.Phú Định, TP.HCM đã thu hút đông đảo người trẻ và du khách. Không chỉ có thể thưởng thức ẩm thực đậm chất miền Tây, mà còn được hòa mình vào không gian mua sắm, dễ dàng chọn lựa những bộ trang phục, phụ kiện ưng ý. Đến chiều tối, lượng khách đổ về hội chợ mỗi lúc một đông, tạo nên không khí nhộn nhịp, đông vui kéo dài đến gần khuya.
Trong khuôn viên khu ẩm thực, du khách không khỏi xuýt xoa với nhiều món ăn đa dạng từ các loại ốc, bánh cuốn, bánh xèo... cho đến các món ăn vặt "hot trend" của người trẻ. Với mức giá bình dân chỉ từ vài chục ngàn đồng, bất kỳ ai cũng có thể thưởng thức mà không cần lo nghĩ quá nhiều về giá cả.
Gây chú ý nhất là gian hàng bánh dân gian Nam bộ hương vị quen thuộc, luôn thu hút rất đông khách dừng chân. Tại một số gian hàng như khoai tây chiên, bánh kẹp được chế biến trực tiếp tại chỗ cũng rất nhiều người xếp hàng dài để đợi đến lượt. Bên cạnh món bánh dân gian, còn có gian hàng đặc sản ẩm thực của vùng biên An Giang...
Không chỉ có ăn uống, hội chợ còn sôi động hơn khi có các chương trình lô tô, trò chơi nhà hơi, tàu lượn… Sau khi ăn uống và vui chơi, chỉ cần di chuyển dọc theo một đường thẳng là đến khu mua sắm cách đó không xa. Tại đây, bên cạnh quần áo và vật dụng thiết yếu được bày bán, khách tham quan còn được thưởng thức âm nhạc sôi động với sự góp mặt của nhiều giọng ca nổi tiếng.
Nhà ở gần ngay khu vực tổ chức hội chợ nên Lôi Đình Đình, học sinh Trường THPT Lương Văn Can, không thể bỏ lỡ "thiên đường" ăn uống và mua sắm này. "Vừa bước chân vào khu ẩm thực, mình đã bị cuốn hút bởi gian hàng lô tô. Không khí ở đây rất nhộn nhịp, khiến mình không thể rời mắt khỏi trò chơi bốc thăm có thưởng", Đình hào hứng nói.
Theo Đình, điểm thú vị của hội chợ chính là sự giao thoa giữa món ăn xu hướng hiện nay và các loại bánh truyền thống Nam bộ. "Sau khi mình dạo một vòng để khám phá các gian hàng, dù có rất nhiều lựa chọn bắt mắt nhưng mình vẫn ấn tượng nhất với món bánh da lợn dân dã", Đình bày bỏ.
Võ Thanh Tâm, sinh viên Trường CĐ Kiến trúc - Xây dựng TP.HCM, biết đến sự kiện qua lời giới thiệu của bạn bè nên quyết định đến trải nghiệm. "Không gian ở đây khá đông vui, nhiều món ăn hấp dẫn. Mình ấn tượng nhất là bánh chả mực, hương vị lạ miệng so với những món thường ăn", Tâm chia sẻ.
Nguyễn Quốc Việt, sinh viên Phân hiệu Học viện hành chính và Quản trị công tại TP.HCM, cho biết trong lúc đi dạo phố cùng nhóm bạn, khi đến đường Bùi Huy Bích thì thấy khu phố ẩm thực nên rủ cả nhóm vào trải nghiệm. "Sau khi thử các món bánh dân gian Nam bộ, mình thấy hương vị rất ngon. Mình còn mua hai bịch bánh mang về tặng bạn trong lớp cùng thưởng thức", Việt chia sẻ và cho biết việc đan xen giữa khu vực ẩm thực và mua sắm, trò chơi tạo nên không gian sống động.
Sự kiện hội chợ triển lãm thương mại tuần lễ mua sắm văn hóa và ẩm thực diễn ra từ ngày 10.4 đến 19.4 đang được tổ chức tại địa điểm: khu vực sân bóng Vạn Nguyên, đường Mễ Cốc và đường Bùi Huy Bích, P.Phú Định, TP.HCM.
