Sau bài viết Chiều cao người Việt thuộc nhóm trung bình thấp nhất thế giới, tôi thấy nhiều người bàn tán sôi nổi, chỉ ra các nguyên nhân do: học hành nhiều, ít vận động, do dinh dưỡng (sữa) và thời tiết – nước ta ở vùng nhiệt đới nên trung bình kích thước cơ thể thon gọn để tối ưu trao đổi nhiệt, tiết kiệm năng lượng và do di truyền.
Nhiều họ hàng, bạn bè và người quen, nếu có con sinh cùng tuổi, khi gặp nhau, câu hỏi thăm đầu tiên sẽ là: “Con nặng bao nhiêu cân”?, “Có sổ sữa không?”. Đến khi trẻ biết đi, biết chạy cho đến lúc vào tiểu học, thì mối quan tâm vẫn là câu chuyện “có bụ bẫm không”, “nặng bao nhiêu”.
Trong hai thông số cân nặng và chiều cao, tôi thấy đa số các bậc phụ huynh Việt vẫn quan tâm “bề ngang” hơn là “bề dài” với các mối bận tâm: “Ăn gì để con tăng cân” hơn là “làm sao để con cao lớn”. Một trong những lý do dẫn đến việc này, theo họ là vì gen ảnh hưởng. “Bố mẹ không cao, con thấp là chuyện bình thường”.
Trong khi đó, tôi thuộc thế hệ 8X, vợ chồng tôi cao chưa đến 1m7, tôi cao 1m69, vợ tôi 1m6 nhưng con trai tôi lúc học lớp 9 đã cao 1m76. Ngay từ khi con còn nhỏ, vợ chồng tôi đã tìm tòi nhiều phương pháp để cứu vãn chiều cao của “thế hệ F2”.
Nếu các bạn đến các trường cấp 2, 3 bây giờ, có thể nhận thấy trẻ ngày nay cao trên 1m7 không hiếm. Số trẻ cao chạm mốc 1m8 cũng không ít.
Tôi nghĩ để có kết quả này, ngoài việc phụ thuộc các yếu tố di truyền, khí hậu… thì đây là kết quả của dinh dưỡng, vận động và đặc biệt là sự quan tâm cải thiện chiều cao cho con của các bậc cha mẹ.
Tại lễ phát động chiến dịch Vì một kỷ nguyên cao khỏe diễn ra ở Hà Nội hôm 12/5, TS. BS Trương Hồng Sơn, Viện trưởng Viện Y học Ứng dụng Việt Nam, cho biết nam giới nước ta hiện đạt 168,1 cm và nữ giới cao 156,2 cm.
Bảng thống kê của mạng lưới NCD Risk Factor Collaboration xếp người Việt đứng thứ 153 trên tổng số 201 quốc gia và vùng lãnh thổ. Thanh niên Việt Nam hiện còn thấp hơn khoảng 3 cm so với mức trung bình 171 cm của nam giới toàn cầu.
5 năm trước, tôi dồn toàn bộ tiền tích góp nhiều năm cộng thêm khoản vay ngân hàng để mua một căn nhà hơn 5 tỷ đồng ở Hà Nội. Thời điểm đó, ai cũng nói bất động sản là kênh giữ tiền an toàn nhất. Bạn bè xung quanh liên tục khoe chuyện giá đất tăng từng tháng, mua hôm trước hôm sau đã có người trả chênh vài trăm triệu. Tôi cũng bị cuốn vào tâm lý ấy.
Tôi tính toán: nhà có thể cho thuê khoảng 10 triệu đồng mỗi tháng, tức 120 triệu một năm. Chưa kể vài năm sau giá nhà chắc chắn sẽ tăng tiếp. Nhưng sau 5 năm, nhìn lại, tôi mới thấy bài toán đầu tư thực tế không màu hồng như mình tưởng. Căn nhà hiện vẫn cho thuê đều, nhưng giá thuê gần như không tăng đáng kể. Người thuê liên tục mặc cả vì khu vực xung quanh ngày càng nhiều nhà cho thuê. Có giai đoạn nhà trống vài tháng, tôi vẫn phải đóng lãi vay, thuế đất và chi phí sửa chữa.
Nhiều người nghe "10 triệu một tháng" tưởng là nguồn thu ổn định và hấp dẫn. Nhưng nếu tính kỹ, 120 triệu mỗi năm trên tài sản trị giá 5 tỷ đồng chỉ tương đương khoảng hơn 2% lợi nhuận, chưa trừ chi phí bảo trì, khấu hao hay thời gian nhà bỏ trống. Gửi tiết kiệm ngân hàng nhiều thời điểm còn có lãi suất cao hơn mà không phải đau đầu quản lý tài sản.
Điều khiến tôi trăn trở là số tiền 5 tỷ ấy thực ra đã bị "chôn" vào một tài sản có tính thanh khoản không cao. Có thời điểm cần tiền xoay công việc, tôi rao bán nhiều tháng vẫn không có người hỏi mua. Giá tăng thì ai nghe cũng thích, nhưng để bán được đúng kỳ vọng hay không lại là chuyện khác.
>> Vợ chồng ở thuê 5,5 triệu một tháng sướng hơn bỏ 4 tỷ mua nhà
Nhiều người Việt thường có tâm lý quá tin vào bất động sản. Chúng ta nhìn vào mức tăng giá trong quá khứ rồi mặc định tương lai sẽ tiếp tục như vậy. Nhưng ít ai ngồi xuống tính thật kỹ hiệu suất khai thác của tài sản mình đang nắm giữ. Vậy nên, nhiều người vẫn lao vào mua chỉ vì niềm tin "nhà và đất không bao giờ lỗ".
Tôi không phủ nhận bất động sản vẫn là tài sản quan trọng với nhiều gia đình Việt Nam. Nó tạo cảm giác an toàn, hữu hình và ít biến động tâm lý hơn chứng khoán hay các kênh đầu tư khác. Nhưng sau trải nghiệm của mình, tôi nghĩ người mua nhà để đầu tư cần tỉnh táo hơn. Đừng chỉ nhìn vào giá trị tài sản trên giấy để tự thấy mình giàu lên.
Bây giờ, nếu quay lại thời điểm 5 năm trước, có lẽ tôi vẫn mua nhà, nhưng sẽ cân nhắc kỹ hơn rất nhiều về bài toán khai thác thực tế thay vì chỉ nghe những câu kiểu "mua đi kiểu gì cũng lời".
Lúc con trai tôi học năm hai đại học, cháu chia sẻ với tôi một bài đăng trên Facebook các bảng giá sửa chữa xe máy để "tránh bị chặt chém".
Không biết khảo sát từ nguồn nào, bao nhiêu tiệm sửa xe nhưng bài đăng đóng khung mức giá vá xe thì bao nhiêu tiền, thay nhớt thì giá ra sao... Tôi đọc qua và nói với con: Nếu có đi sửa xe thì không được đem mức giá này căn vặn các chú thợ nhé, họ mắng cho đấy.
Sửa xe hay thay phụ tùng khó có thể áp một giá sàn, để rồi nói nơi này đắt, chỗ kia rẻ. Thứ nhất là không ai quy định giá chung, thứ hay là tùy loại và thương hiệu phụ tùng thay thế mà có mức giá khác nhau.
Tôi muốn nói một chút về chuyện vá lốp xe máy xăng và điện.
Tôi đi cả xe xăng lẫn xe điện, nên không lạ gì cảnh dắt xe vào tiệm vá. Với xe máy xăng, mọi thứ diễn ra nhanh gọn: Tìm chỗ thủng, vá, bơm hơi, 10-15 phút là xong. Như con xe tay ga của tôi xài lốp không săm, nên mỗi lần vá là các anh thợ phải tháo pô xe, rồi lấy bánh xe cho vào máy chuyên dụng để lấy lốp ra... Giá mấy năm trước là 35 nghìn, năm nay đã lên 50 nghìn.
Nhưng khi chuyển sang xe điện, cùng một cái lốp bị thủng, câu chuyện lại trở nên rắc rối hơn nhiều khi tháo cả bánh xe, xử lý phần động cơ nằm trong đó, gỡ dây điện, rồi lắp lại sao cho không lỗi. Một thao tác sơ suất thì sau khi lắp xong, có thể không truyền tải chuyển động được. Tệ hơn là hư động cơ. Thời gian kéo dài gấp nhiều lần, công sức bỏ ra cũng không còn ở mức đơn giản, rủi ro lại cao.
Vì thế, anh thợ của tiệm mà tôi hay sửa rất ái ngại khi vá lốp xe điện. Anh bảo nếu lấy 50 nghìn thì gần như họ đang tự ép mình làm một công việc phức tạp với thu nhập thấp hơn, lại còn gánh thêm rủi ro. Một giờ đồng hồ loay hoay với chiếc xe điện có thể bằng thời gian họ vá hai, ba chiếc xe máy. Chưa kể nếu có trục trặc, số tiền đền có khi còn lớn hơn cả tiền công của nhiều ngày.
Ngược lại, nếu họ lấy 100 nghìn để bù lại thời gian, chi phí cơ hội thì sẽ bị bảo là chặt chém, "tiền vá vài lần quá tiền thay lốp mới".
Thế là họ từ chối, không làm. Trong một khoảng thời gian, người thợ có thể kiếm được nhiều hơn, an toàn hơn với những công việc quen thuộc. Khi phải cân nhắc giữa thu nhập, rủi ro và áp lực từ khách hàng đó là lựa chọn dễ hiểu.
Thế nên trong nhiều hội nhóm, người ta chia sẻ nhau cách vá lụi, bộ đồ nghề mua trên sàn thương mại điện tử chỉ tốn vài chục nghìn đồng, nhưng giải quyết nhanh gọn và rẻ hơn là đem ra tiệm cho thợ làm.
Sẵn đây, tôi cũng có thắc mắc là công nghệ đã phát triển rất nhiều về động cơ, về các công nghệ khác đi kèm theo xe. Nhưng vì sao lốp xe dường như vẫn giậm chân tại chỗ? Lốp xe không sợ đinh chẳng lẽ khó áp dụng vào thực tế đến vậy sao?
Tôi đã nhiều lần dự tiệc ở nhà hàng đến những buổi đãi khách tại tư gia. Gần như mặc định, trong thực đơn luôn có một hai món liên quan đến tôm. Nhưng thay vì là điểm nhấn tinh tế, những con tôm còn nguyên vỏ, nguyên chân, chưa rút chỉ... lại khiến không ít người rơi vào tình huống khó xử.
Tội nghiệp con tôm - một thực phẩm không rẻ tiền nhưng khi xuất hiện trên bàn tiệc mà chưa được sơ chế kỹ, nó vô tình trở thành phép thử sự khéo léo tinh tế và đôi khi là nguồn cơn của sự kém duyên.
Hãy thử nhìn quanh một bàn tiệc bất kỳ, chúng ta sẽ thấy những cô gái làm tóc cầu kỳ, sơn móng tay cẩn thận. Những người mặc áo dài sáng màu, váy trắng. Khi món tôm được dọn ra, họ lúng túng: Dùng tay thì sợ mất vệ sinh, dùng dao nĩa thì bất tiện.
Còn lại phần đông thực khách cả nam lẫn nữ vẫn chọn cách đơn giản nhất: Dùng tay không bóc vỏ. Những ngón tay dính nước gia vị, mùi tanh, được lau tay vội vã bằng khăn giấy ướt, tất cả làm mất đi sự thanh lịch vốn có.
Không ít bữa tiệc còn xuất hiện những món ăn tưởng như hấp dẫn nhưng lại thiếu sự chuẩn bị tinh tế. Món cá hấp nguyên con còn nhiều xương nhỏ, thực khách vừa ăn vừa dè chừng. Chưa kể món gà luộc khi chặt đi kèm là những mảnh xương bị vỡ sắc nhọn.
Sẵn tiện, tôi muốn nói thêm về việc ăn uống vội vàng, thiếu ý tứ. Nhai phát ra tiếng lớn, nói chuyện khi đang nhai. Những điều tưởng nhỏ nhặt nhưng lại phản ánh rõ cách một người ứng xử nơi công cộng.
Tôi nghĩ đây là những câu chuyện về văn hóa. Khi chúng ta bắt đầu quan tâm đến cảm nhận của người khác trong từng chi tiết nhỏ, từ món ăn đến hành vi của người dùng bữa, thì bàn tiệc không chỉ là nơi ăn uống, mà còn là nơi thể hiện một xã hội văn minh hơn.
