Tin Gốc: Thanh Niên
Haiti, quốc gia 11,7 triệu dân ở vùng Caribe, đã rơi vào vòng xoáy bạo lực kéo dài nhiều năm, bắt nguồn từ tình trạng bất ổn chính trị, kinh tế. Sau vụ ám sát Tổng thống Jovenel Moise năm 2021, khoảng trống quyền lực khiến các băng đảng vũ trang nhanh chóng mở rộng kiểm soát, đặc biệt tại thủ đô Port-au-Prince.
Lực lượng cảnh sát quốc gia thiếu nhân lực và trang bị trong khi các băng nhóm thiết lập hệ thống kiểm soát xã hội riêng tại địa bàn, từ phân phát lương thực, lo liệu chỗ ở đến tuyển mộ nhân lực. Trẻ em, vốn nghèo đói và thiếu sự bảo bọc, trở thành đối tượng tuyển mộ hàng đầu.
Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc về trẻ em và xung đột vũ trang, trong năm 2024, ít nhất 302 thiếu niên đã bị các băng đảng tại thủ đô Port au Prince của Haiti "tuyển mộ và sử dụng".
Trong năm 2025, số lượng thiếu niên bị lôi kéo vào các băng đảng Haiti tăng 200%, theo UNICEF. Cơ quan này cho hay trẻ em chiếm khoảng 50% thành phần các băng nhóm vũ trang tại Haiti.
Theo Liên Hợp Quốc, từ năm 2022 đến nay, ít nhất 30 trẻ em đã bị cảnh sát hoặc các nhóm dân phòng tự phát bắn hạ vì bị nghi ngờ liên quan tới băng đảng, trong đó có những em mới 10 tuổi.
Phần lớn trong số này bị đẩy vào các vai trò chiến đấu. Dấu vết của thực trạng này hiển hiện trên mạng xã hội của các băng nhóm. Cuối tháng 3, trong vụ tấn công băng đảng khiến hàng chục người thiệt mạng ở Artibonite, một video đã ghi lại cảnh cậu bé mặt bầu bĩnh giơ súng trường, tạo dáng trước ống kính.
"Các nhóm vũ trang rất giỏi khai thác mạng xã hội", Geeta Narayan, người đứng đầu hoạt động của UNICEF tại Haiti, nói. "Họ đăng những hình ảnh hấp dẫn, mời chào: 'Hãy đến gia nhập chúng tôi, đây là cuộc đứng lên của người dân'. Họ cố gắng lôi kéo người tham gia, phô ra tiền, vàng, nhà cửa sang trọng".
Trên YouTube, một tài khoản như vậy do thủ lĩnh băng Village de Dieu có biệt danh Izo điều hành, chuyên đăng các video âm nhạc sặc sỡ, khoe áo giáp kiểu quân đội và vũ khí của nhóm, bên cạnh giày dép và trang sức. Kênh này có 19.000 người đăng ký và hơn 2 triệu lượt xem.
Tiền mặt là mồi nhử chính của các băng nhóm để chiêu dụ trẻ em. Thù lao tùy tính chất nhiệm vụ, từ 100 đến 300 USD, cho các hoạt động như canh giữ người bị bắt cóc, thu thập thông tin, cướp phá nhà cửa, theo dõi cảnh sát. Với mức cao hơn lên tới 700 USD, trẻ em có thể đảm nhiệm các "phi vụ lớn", như bắt cóc, cướp phương tiện, đụng độ vũ trang với các băng đối địch.
Một thiếu niên hồi năm 2024 kể bị băng đảng dụ dỗ bằng đồ ăn, gia nhập trong cảnh vô gia cư khi mới 11 tuổi. Thiếu niên này sau đó được giao nhiệm vụ đốt thi thể những người bị băng đảng sát hại.
Không phải thiếu niên nào cũng bị dụ dỗ bằng lợi ích. Ở một số khu phố do băng đảng kiểm soát, những cha mẹ cùng quẫn phải "cắn răng" giao con cho băng đảng với hy vọng bảo toàn tính mạng cho đứa trẻ và cả gia đình, theo bà Narayan. Một số em còn bị bắt cóc hoặc bị cưỡng bức trở thành nô lệ tình dục cho thành viên băng nhóm.
Các tổ chức viện trợ chỉ có thể phần nào giảm bớt áp lực đang đè nặng lên trẻ em và các gia đình Haiti.
Dù các tổ chức nhân đạo ứng phó khẩn cấp rất nhanh sau các cuộc tấn công của băng đảng, như điều xe chở nước, dựng nơi trú ẩn tạm thời, quy mô khủng hoảng vẫn là quá lớn, khiến viễn cảnh tái thiết trở nên xa vời. Hiện hơn 1,4 triệu người đã rơi vào cảnh mất nhà cửa. Các cuộc đột kích đẫm máu của băng đảng đã thiêu rụi nhà ở, trường học và cơ sở y tế.
Do đó, vấn đề lương thực và các nhu cầu nhân đạo cơ bản phải được giải quyết song song với bất kỳ chiến dịch trấn áp an ninh nào, bà Wanja Kaaria, người đứng đầu Chương trình Lương thực Thế giới tại Haiti, nhận định. Tổ chức này hiện vừa ứng phó khẩn cấp, vừa cung cấp bữa ăn thường xuyên cho khoảng 600.000 học sinh.
"Thật khó hình dung về một nền hòa bình trọn vẹn khi người dân thức dậy mà không đủ ăn", bà nói.
Tình trạng an ninh vượt quá khả năng ứng phó của chính quyền Haiti, khiến Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc phải phê chuẩn triển khai Lực lượng Trấn áp Băng đảng (GSF) nhằm hỗ trợ trấn áp băng đảng, khôi phục trật tự và tạo điều kiện cho hoạt động nhân đạo cũng như tiến trình ổn định lâu dài.
Các nước Kenya, Benin, Jamaica, Bahamas, Barbados, Chad, Suriname, Belize cam kết đóng góp nhân sự cho GSF. Mỹ và Canada không gửi quân trực tiếp tham gia chiến đấu nhưng là hai quốc gia rót kinh phí, trang thiết bị và đào tạo chính cho GSF. Theo kế hoạch ban đầu, khoảng 5.500 binh sĩ GSF sẽ phối hợp với cảnh sát và quân đội Haiti.
Nhóm đầu tiên của GSF bắt đầu được triển khai đến Haiti vào đầu tháng này. Lực lượng non trẻ được xem là nỗ lực mới và táo bạo nhất nhằm phá vỡ vòng kiểm soát của các băng đảng vũ trang hạng nặng. Nhưng khi các chiến dịch của GSF bắt đầu, nhiều chuyên gia an ninh lo ngại trẻ em có thể bị đẩy ra tuyến đầu để đối đầu với lực lượng mới. Các chuyên gia nhân quyền cũng bày tỏ lo ngại về cách những thiếu niên này sẽ bị đối xử khi bị chặn bắt.
"Với các chiến dịch của GSF, chúng tôi dự đoán sẽ có nhiều trẻ em rời khỏi các băng nhóm. Chúng tôi rất mong các cháu không trở thành thương vong", Narayan nói.
Bà kỳ vọng lực lượng an ninh quốc tế sẽ tuân thủ "quy trình bàn giao" do chính phủ Haiti và Liên Hợp Quốc ký kết khi tiếp xúc với trẻ em, quy định rằng trẻ em phải được tạm giữ theo cách thức phù hợp và được chuyển giao cho các cơ quan phúc lợi trẻ em của Haiti. Hiện chưa rõ binh sĩ GSF có được đào tạo chuyên biệt hoặc có kinh nghiệm cụ thể nào trong việc này hay không.
Đối với những trẻ em thoát khỏi băng đảng, UNICEF đang vận hành một chương trình mang tên Prejeune nhằm hỗ trợ các em tái hòa nhập xã hội. Đến nay, hơn 500 trẻ đã tham gia, nhiều em phải trải qua hành trình rất phức tạp để từng bước vượt qua vết sẹo tâm lý.
"Đó là cả một quá trình hòa giải giữa đứa trẻ và cộng đồng", bà Narayan nói. "Nhiều em từng nhúng tay vào những điều khủng khiếp, không phải gia đình nào cũng sẵn sàng đón các em trở về".
Tin Gốc: Vnexpress
Yael Ben Cnaan chật vật để giữ cho cửa hàng hoa ở Tel Aviv trụ vững trong giai đoạn đáng lẽ là cao điểm, khi người Do Thái đón lễ Vượt Qua, ngày lễ quan trọng ăn mừng sự kiện người Israel thoát khỏi ách nô lệ của Ai Cập. Lễ hội kéo dài một tuần, năm nay diễn ra từ 1/4 đến 9/4. Người Do Thái nghỉ làm trong ngày đầu và ngày cuối của dịp lễ này và giảm khối lượng công việc trong những ngày ở giữa.
Yael Ben Cnaan đã làm việc trong Bishvil Flowers, tiệm hoa ở khu vực thượng lưu của Tel Aviv, nhiều năm trước khi trở thành chủ sở hữu vào ngày 10/3. Nhưng chỉ một ngày đó, một quả đạn chùm của Iran đã rơi xuống con phố bên ngoài cửa hàng.
Sức ép từ vụ nổ khiến cửa sổ cửa hàng vỡ tan tành, tường thủng lỗ chỗ vì mảnh đạn. Hoa bên trong héo úa vì Ben Cnaan không thể tiếp cận cửa hàng do cảnh sát phong tỏa đường phố.
"Trong thời gian đó, cửa hàng không hoạt động. Không có thu nhập, nhưng các chi phí vẫn phải trả: tiền thuê nhà, các khoản thanh toán và những nghĩa vụ tài chính mà tôi đã tiếp nhận khi bắt đầu làm chủ", Ben Cnaan nói.
Cửa hàng đóng cho đến hết tháng 3, thời điểm sắp đến lễ Vượt Qua và là thời điểm kinh doanh quan trọng nhất năm đối với những cửa hàng hoa. "Chúng tôi phụ thuộc vào doanh thu trong những tuần như thế này để duy trì hoạt động", cô nói.
Để vượt qua khó khăn, Ben Cnaan kêu gọi cộng đồng chung tay giúp đỡ và thông báo trên mạng xã hội rằng cửa hàng sẽ sớm mở bán lại với số lượng giới hạn để khách đến lấy hoa trước dịp lễ
"Tôi không còn lựa chọn nào khác. Nếu tôi không xoay xở để bán được hoa, chúng tôi sẽ phải đóng cửa", cô nói.
Đợt gây quỹ trực tuyến đã quyên góp được 45.000 NIS (khoảng 14.000 USD), giúp Ben Cnaan trang trải chi phí sửa chữa trong ngắn hạn. Nhưng việc cửa hàng, nơi đã gắn bó với nhịp sống khu phố suốt 17 năm qua, liệu có tồn tại được hay không, vẫn chưa chắc chắn.
Cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran đã kéo dài hơn một tháng và leo thang thành cuộc xung đột mang tính khu vực. Những câu chuyện như của Ben Cnaan trở nên phổ biến. Làn sóng đóng cửa hàng loạt và hư hại do tên lửa Iran đang khiến giới kinh doanh lâm vào cảnh khó khăn. Xung đột đã khiến 16 người thiệt mạng tại Israel và 4 người Palestine tại Bờ Tây. Ở chiều ngược lại, các cuộc tấn công của Mỹ và Israel đã khiến hơn 1.900 người thiệt mạng tại Iran.
Người dân Israel đón lễ Vượt Qua trong bầu không khí u ám khi bóng tối của cuộc chiến bao trùm mọi hoạt động kỷ niệm. Hôm 1/4, Iran đã phóng loạt tên lửa lớn nhất kể từ khi bắt đầu cuộc chiến, trong lúc các gia đình Israel ngồi xuống bàn tiệc.
Tên lửa đã chọc thủng những nỗ lực duy trì trạng thái bình thường trước và trong thời gian nghỉ lễ. Suốt cả ngày, những người đang nấu nướng buộc phải dừng lại giữa chừng và để chạy đến hầm trú ẩn.
Giới chức vẫn cấm tụ tập đông người nơi công cộng. Tình trạng hủy phòng diện rộng diễn ra khi khách du lịch nước ngoài không thể đến Israel và các gia đình thay đổi kế hoạch để nghỉ lễ ở gần nhà.
Cuộc chiến cũng đã thúc đẩy những suy ngẫm mới về ý nghĩa của kỳ nghỉ lễ.
"Người Do Thái đã đón lễ Vượt Qua trong đủ loại hoàn cảnh. Bà tôi từng kể chuyện nghỉ lễ Vượt Qua trong thảm họa diệt chủng", Avital Rosenberger, người đứng đầu đơn vị khẩn cấp tại chi nhánh Israel của Ủy ban Phân phối chung (JDC), cho biết. "Nhiệm vụ của chúng tôi vẫn là ghi nhớ, duy trì thói quen và hỏi xem tự do thực sự có nghĩa là gì".
JDC đã ở tuyến đầu hỗ trợ những người Israel bị ảnh hưởng bởi xung đột, bao gồm các cư dân mất nhà cửa ở Beit Shemesh, Arad và Dimona. Những người tham gia cứu trợ e ngại quy mô của thiệt hại chỉ rõ ràng hơn sau khi xung đột kết thúc.
"Tôi không chắc chúng ta có đang nhìn thấy toàn bộ bức tranh hay không", Rosenberger nói. "Một số thiệt hại, đặc biệt là tổn thất về tinh thần và cảm xúc, sẽ chỉ xuất hiện khi cuộc chiến kết thúc. Chúng tôi hiểu điều gì sắp đến".
Theo ước tính của Bộ Tài chính Israel, nền kinh tế đang thiệt hại ít nhất 4,3 tỷ shekel (1,3 tỷ USD) mỗi tuần do giao tranh. Khi giá xăng tiếp tục tăng vì eo biển Hormuz bị phong tỏa, gánh nặng tiếp tục đè lên vai người dân bình thường.
Đối với Johnny, người đang dành một năm tình nguyện với JDC tại khu định cư Rosh Hanikra ở phía bắc, tổn thất của cuộc chiến đang trở nên ngày càng rõ rệt.
"Mọi người kiệt sức. Họ hoàn toàn kiệt sức. Và ý nghĩ về vài tháng nữa như thế này thực sự có thể bẻ gãy tinh thần của họ", cô nói. "Tuy nhiên, cộng đồng tại đây luôn đùm bọc và khích lệ tinh thần nhau. Tôi tin rằng họ sẽ ổn thôi".
Hồng Hạnh (Theo Israel Times)
Tin Gốc: https://vnexpress.net/ky-nghi-le-duoi-bong-ma-ten-lua-iran-cua-nguoi-israel-5058289.html
Thế Giới
Mỹ tuyển game thủ làm kiểm soát viên không lưu giữa cảnh thiếu nhân lực
Bộ Giao thông vận tải Mỹ vừa công bố một chiến dịch tuyển dụng mới, hướng tới cộng đồng game thủ nhằm giải quyết tình trạng thiếu kiểm soát viên không lưu đang kéo dài tại nhiều sân bay trên toàn quốc, theo CBS News ngày 10.4.
Bộ trưởng Giao thông vận tải Mỹ Sean Duffy và Cơ quan Hàng không liên bang (FAA) là những cơ quan đứng ra thực hiện chiến dịch này.
Chính phủ Mỹ muốn thu hút những người trẻ thường xuyên chơi trò chơi điện tử tham gia vào nghề kiểm soát viên không lưu. Theo ông Duffy, kỹ năng của game thủ như phản xạ nhanh, tập trung cao và khả năng xử lý nhiều thông tin cùng lúc rất phù hợp với công việc điều phối máy bay.
Thông báo được đưa ra vào ngày 10.4, trong bối cảnh ngành hàng không nước này đã thiếu nhân lực kiểm soát không lưu trong suốt hơn một thập niên qua.
Tình trạng thiếu nhân sự diễn ra tại nhiều sân bay trên khắp nước Mỹ. Đặc biệt, sân bay quốc tế Newark Liberty phục vụ vùng đô thị New York từng gặp khó khăn lớn trong năm ngoái do thiếu nhân viên tại trung tâm kiểm soát không lưu ở Philadelphia.
Số lượng kiểm soát viên không lưu của Mỹ đã giảm khoảng 6% trong năm tài khóa 2025 so với năm 2015, dù số chuyến bay tăng khoảng 10% trong giai đoạn 2015 - 2024. Ngoài ra, đợt đóng cửa chính phủ kéo dài 44 ngày vào tháng 11 năm 2025 khiến nhiều nhân viên phải làm việc mà không được trả lương, dẫn đến một số người rời bỏ nghề, làm tình trạng thiếu nhân lực càng nghiêm trọng.
Chiến dịch mới sử dụng phong cách truyền thông sáng tạo, nhắm đến nhóm người trẻ yêu thích trò chơi điện tử. Theo chính phủ Mỹ, hơn 200 triệu người dân nước này thường xuyên chơi game và nhiều kiểm soát viên hiện tại cho biết việc chơi game giúp họ rèn luyện khả năng tư duy nhanh và xử lý tình huống phức tạp.
Dù không yêu cầu bằng đại học truyền thống, ứng viên vẫn phải vượt qua bài kiểm tra năng lực, khám sức khỏe và kiểm tra an ninh. Sau đó, họ sẽ tham gia khóa đào tạo từ 4 đến 6 tháng tại Học viện FAA ở thành phố Oklahoma, rồi tiếp tục đào tạo thực tế tại nơi làm việc. Tổng thời gian để trở thành kiểm soát viên chính thức có thể kéo dài từ 2 đến 6 năm.
Theo số liệu năm 2024, mức lương trung bình của kiểm soát viên không lưu tại Mỹ là khoảng 144.580 USD mỗi năm. Tuy nhiên, những người mới vào nghề tại các sân bay nhỏ thường có thu nhập khoảng 60.000 USD mỗi năm.
Chính phủ Mỹ cho biết họ đã tuyển hơn 2.000 kiểm soát viên trong năm 2025 và đang tiếp tục đẩy mạnh tuyển dụng để đạt mục tiêu năm 2026.