Nếu trong nhiếp ảnh có một người mang dáng dấp của họa sĩ Van Gogh – tài năng xuất chúng nhưng vô danh lúc sinh thời – đó là Vivian Maier. Tạp chí The New Yorker nhận định di sản của bà làm thay đổi lịch sử nhiếp ảnh đương đại. Trong khi đó, giới chuyên môn gọi bà là “thiên tài nhiếp ảnh bí ẩn nhất thế kỷ 20”.
Cuộc đấu giá 380 USD
Năm 2007, nhà môi giới bất động sản John Maloof chi 380 USD mua vài chiếc vali lớn tại một cuộc đấu giá kho ký gửi quá hạn ở Chicago. Thay vì tìm thấy tài liệu lịch sử như kỳ vọng, ông phát hiện hàng vạn phim âm bản nên cất vào kho suốt hai năm.
Khi đem rửa và scan ảnh, Maloof nhận ra đây là các tác phẩm khắc họa đường phố New York và Chicago giữa thế kỷ 20. Trẻ em, người già, người lao động hay giới thượng lưu hiện lên tự nhiên với bố cục hoàn hảo, sánh ngang tác phẩm của những nhiếp ảnh gia đường phố xuất sắc nhất nước Mỹ. Thấy tên “Vivian Maier” trên vali, Maloof tra cứu nhưng không có kết quả. Ông liên hệ những người cùng dự đấu giá để mua lại toàn bộ số vali còn lại.
Năm 2009, Maloof tra cứu lại và tìm thấy một cáo phó “Vivian Maier đã qua đời ngày 21/4/2009”. Đang sở hữu hơn 100.000 phim âm bản (trong tổng số khoảng 150.000 bức ảnh di sản của bà), Maloof đăng một số tấm lên diễn đàn ảnh Flickr để xin lời khuyên: “Tôi nên làm gì với những thứ này? Tác phẩm này có xứng đáng triển lãm, in sách không?”.
Bộ ảnh lập tức tạo hiện tượng mạng. Giới chuyên môn đổ xô đi tìm “thiên tài nhiếp ảnh đường phố” đã ghi lại chân thực nước Mỹ thế kỷ 20.
Maloof lần theo số điện thoại trên cáo phó, tìm đến gia đình Gensburg tại Chicago. “Vivian là bảo mẫu của chúng tôi”, những người trong gia đình cho biết. Ba anh em nhà Gensburg do Vivian nuôi lớn nhưng không ai biết về tài năng nhiếp ảnh của bà, ngoài việc căn phòng luôn đầy vali và cấm người khác chạm vào.
Nữ bảo mẫu lập dị
Vivian Maier sinh năm 1926 tại New York, gốc Pháp và Áo. Sau khi cha bỏ đi năm 1930, bà cùng mẹ di chuyển giữa Pháp và Mỹ. Bà từng sống cùng nhiếp ảnh gia Jeanne Bertrand.
Năm 1951, bà về lại New York làm công nhân một thời gian ngắn trước khi chuyển sang nghề bảo mẫu. Công việc này giúp bà có thời gian dạo phố và chụp ảnh. Năm 1952, bà mua máy ảnh Rolleiflex. Loại máy có ống ngắm ngang hông giúp thao tác kín đáo.
Năm 1956, Vivian làm việc cho gia đình Gensburg ở ngoại ô Chicago và biến phòng tắm thành buồng tối rửa ảnh. Bà được mô tả là người nói tiếng Anh giọng Pháp, thường đội mũ rộng vành, đi giày da nam, máy ảnh đeo trước ngực. Yêu cầu đầu tiên của bà khi nhận việc luôn là có phòng riêng trang bị khóa.
Khi dắt trẻ ra ngoài, bà mang máy theo và chụp liên tục. Phil Donahue, một người từng thuê Vivian kể: “Thấy bà chụp một thùng rác, tôi chưa từng nghĩ những việc đó có giá trị nghệ thuật”.
Không kết hôn, sinh con hay có bạn thân, nhiếp ảnh là mối quan tâm duy nhất của bà. Nhà phê bình nghệ thuật, nhiếp ảnh gia Anna Fox (Anh) đánh giá ảnh của Vivian mang sự dịu dàng, nhạy cảm khi ghi lại cuộc sống của người nghèo, người yếu thế bên lề xã hội.
Chuyến đi vòng quanh thế giới
Tự nhận mình nghèo và không mua bảo hiểm y tế, nhưng Vivian có cách chi tiêu riêng. Năm 1959, nhận khoản tiền thừa kế bất động sản ở Pháp, bà dùng toàn bộ để du lịch vòng quanh thế giới trong 6 tháng. Bà đã đặt chân đến Ai Cập, Ấn Độ, Thái Lan, Việt Nam, Italy.
Bà không kết hôn và không có bạn thân. Nhiếp ảnh gia Anna Fox đánh giá ảnh của Vivian ghi lại sự sống động của những người yếu thế bên lề xã hội, khác biệt hoàn toàn với góc chụp rập khuôn về các tòa nhà chọc trời thời bấy giờ.
Đầu thập niên 1970, khi các con nhà Gensburg trưởng thành, Vivian chuyển việc. Bà mang theo hàng chục thùng phim qua nhiều nơi, cuối cùng phải thuê kho lưu trữ. Về già cạn kiệt tài chính, bà không thể trả phí nên số di sản này bị mang ra đấu giá năm 2007.
Anh em nhà Gensburg sau đó tìm thấy bà đang sống lang bạt và đưa về chăm sóc. Tháng 4/2009, bà qua đời tại một viện dưỡng lão sau một tai nạn trượt ngã.
Đến nay, di sản của bà vẫn được trưng bày tại nhiều triển lãm lớn trên thế giới, từ New York đến Thượng Hải. Cuộc đời bà cũng trở thành nguồn cảm hứng cho phim tài liệu Finding Vivian Maier.
Hiện tượng "walkaway wives" (những người vợ bước ra khỏi hôn nhân) đang được giới chuyên gia tâm lý và các luật sư ghi nhận là một xu hướng xã hội tại Anh.
Theo thống kê của công ty luật Stowe Family, 63% đơn ly hôn trong những năm gần đây do người vợ đệ trình. Khảo sát cuối năm 2025 của nền tảng cộng đồng NOON trên 2.000 phụ nữ cho thấy, 56% sẵn sàng chấm dứt hôn nhân vì không cảm thấy hạnh phúc. Hậu ly hôn, 76% phụ nữ khẳng định họ không hối hận.
Bà Karen Ruimy, 61 tuổi, chuyên gia tâm lý, cho biết đại dịch đã tạo ra khoảng lặng để nhiều người nhìn nhận lại cuộc sống. "Phụ nữ trung niên bắt đầu lên tiếng 'đủ rồi'", bà nói. Chuyên gia này đánh giá, khi con cái trưởng thành và áp lực gia đình giảm bớt, phụ nữ bắt đầu khao khát thấu hiểu chính mình thay vì tiếp tục duy trì cuộc hôn nhân nguội lạnh. "Nhiều người tự hỏi liệu có nên tiếp tục lừa dối bản thân, hay họ xứng đáng được yêu thương và lắng nghe nhiều hơn", chuyên gia nói.
Đồng tình với quan điểm trên, nhà trị liệu gia đình LJ Jones cho biết quyết định ly hôn không diễn ra bốc đồng. Đây là kết quả của một quá trình cạn kiệt cảm xúc kéo dài.
Theo bà, nhiều phụ nữ nỗ lực giao tiếp để tìm kiếm sự kết nối nhưng chỉ nhận lại sự thất vọng. Sự im lặng của người vợ ở giai đoạn cuối thường bị các ông chồng nhầm lẫn là sự bình yên, nhưng thực chất là họ đã ngừng cố gắng. Quyết định rời đi được đưa ra khi mọi nỗ lực thay đổi đều vô ích. "Về phía nam giới, cú sốc thường đến từ việc họ quá tự mãn hoặc vô tâm nên không nhận ra vợ mình đã buông bỏ từ lâu", bà Jones giải thích.
LJ Jones giải thích thêm khi phụ nữ bước qua tuổi 50, họ dễ đối mặt với chứng trầm cảm vì hối tiếc chưa sống trọn vẹn. Ở thời đại quyền tự chủ của phụ nữ được đề cao, họ chọn cách bước ra khỏi cuộc hôn nhân độc hại thay vì tiếp tục chịu đựng.
Sự thay đổi về cấu trúc nhân khẩu học cũng tác động đến xu hướng này. Tại Anh, tuổi thọ trung bình hiện đã tăng từ 72 lên 82 tuổi. Nhận thức được thời gian sống kéo dài, con người ý thức hơn về cách họ tận hưởng phần đời còn lại. Việc duy trì định kiến nam giới kiếm tiền, nữ giới chăm lo gia đình trở thành yếu tố kìm hãm tự do cá nhân ở tuổi xế chiều.
"Nhiều cuộc hôn nhân sau 20 năm chỉ mang tính duy trì chứ không còn là nơi để tận hưởng", bà Ruimy nhận định. Mô hình này thường mang lại lợi ích cho nam giới nhiều hơn, bởi phụ nữ chỉ có không gian tự do phát triển bản thân sau khi đã hoàn tất mọi nghĩa vụ trong nhà.
Giới chuyên gia đánh giá xu hướng phụ nữ chủ động ly hôn thực chất là quá trình tự trao quyền. Phụ nữ trung niên không còn e ngại đánh mất vùng an toàn và sẵn sàng bắt đầu một hành trình sống tự chủ.
Gần đây, Erewhon - chuỗi siêu thị chuyên thực phẩm hữu cơ tại Los Angeles bất ngờ xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội với vai trò nơi hẹn hò của người độc thân, thay cho các ứng dụng như Tinder hay Bumble.
Xu hướng này bắt nguồn từ các video trên TikTok ghi lại cảnh người trẻ làm quen khi đang mua sắm. Trong đó, ly sinh tố Strawberry Glaze 25 USD được xem là dấu hiệu nhận diện. Việc chi trả mức giá cao cho một món đồ uống tạo thành một bộ lọc, giúp những người có cùng mức chi tiêu dễ dàng nhận ra nhau và bắt chuyện.
Tại Los Angeles, nơi đề cao ngoại hình và hình ảnh cá nhân, mức chi tiêu tại Erewhon vô tình tạo ra sự phân loại thói quen tiêu dùng. Khách hàng không chỉ mua sắm mà còn quan sát lẫn nhau, nảy sinh các cuộc trò chuyện tự nhiên.
Khảo sát năm 2025 của Forbes Health cho thấy 78% người dùng mệt mỏi với các ứng dụng hẹn hò, trong đó nhóm Gen Z chiếm 79%. Dữ liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Pew cũng ghi nhận người dùng ngày càng đánh giá tiêu cực về kết nối trực tuyến do thiếu chiều sâu.
Sự kiệt sức này thúc đẩy người trẻ quay lại tương tác thực tế. Tại các khu vực như Grove, Venice hay Beverly Hills, khách hàng thường tụ tập bên ngoài siêu thị. Xu hướng "California sober" (lối sống hạn chế rượu bia) cũng khiến các quán bar không còn là ưu tiên hàng đầu.
Holly Solem, một nhà sáng tạo nội dung, cho biết cô thường tiếp cận ngẫu nhiên những người đàn ông đang mua sắm tại đây. Vài tuần sau một buổi ghi hình, một người đàn ông đã nhắn tin mời cô ăn tối. "Gặp gỡ trong siêu thị mang lại hiệu quả cao hơn dùng ứng dụng", Solem nói.
Kiara Upshur làm việc trong lĩnh vực tiếp thị, cũng gặp bạn trai cũ tại đây. Thấy một người đàn ông liên tục quan sát mình, cô đã chủ động mở lời. Upshur nhận xét không gian này luôn có những tình huống tự nhiên để bắt đầu cuộc trò chuyện.
Drea Renee, người dẫn chương trình giải trí, cho biết khách hàng di chuyển giữa các gian hàng như trên sàn diễn để thu hút ánh nhìn. Renee kể cô thường để ý trang phục và phương tiện của người khác.
Tuy nhiên, việc hẹn hò dựa trên thói quen tiêu dùng cũng cho thấy những rào cản.
Angelina Gault, người mẫu 24 tuổi, kể cô gặp một chàng trai tại siêu thị ở Beverly Grove và đi chơi ngay tối hôm đó. Hai người nói về sách và âm nhạc. Dù vậy, đó là lần gặp duy nhất vì ngày hôm sau người này chuyển sang London, họ không còn liên lạc.
Một nữ khách hàng khác cho biết cô và bạn trai cũ ở Texas đã chia tay vì anh phản đối việc cô chi 90 USD cho một bữa trưa tại siêu thị.
Năm 2016, ông Low Kok Peng được bạn bè giới thiệu với bà Komariah, 50 tuổi, một người giúp việc quốc tịch Indonesia. Bất chấp việc đang trong cuộc hôn nhân hợp pháp kéo dài 24 năm, ông Low vẫn duy trì mối quan hệ này.
Đầu năm 2024, ông Low và bà Komariah sang đảo Batam, Indonesia để tổ chức hôn lễ. Sau đám cưới, ông trở về Singapore tiếp tục sống cùng vợ con, đồng thời qua lại với người vợ mới.
Sự việc bị phát hiện khi Bộ Nhân lực Singapore (MOM) nhận thấy những dấu hiệu vi phạm điều kiện giấy phép lao động của bà Komariah. Quá trình điều tra sau đó đã lật tẩy cuộc hôn nhân bí mật. Người vợ đầu của ông Low cũng chỉ biết sự thật khi cảnh sát vào cuộc.
Tại tòa, các công tố viên cho biết đây là kế hoạch được chuẩn bị kỹ lưỡng nhằm lách luật. Ngày 24/4, ông Low thừa nhận tội đa thê và bị tuyên phạt hai tháng tù giam.
Về phần bà Komariah, bà cho biết không biết ông Low đã có gia đình cho đến khi bị bắt. Hiện bà đối mặt với cáo buộc đa thê và vi phạm điều kiện giấy phép lao động do kết hôn mà chưa được cơ quan chức năng chấp thuận. Vụ án của bà được tách riêng để xét xử trong thời gian tới.
Theo quy định tại Singapore, tội đa thê có thể bị phạt tối đa 7 năm tù giam và phạt tiền hơn 7.800 USD.
