Viết trên mạng xã hội Truth Social vào sáng qua (10.4, theo giờ VN), Tổng thống Mỹ Donald Trump cáo buộc: “Iran đang làm rất tệ, thậm chí có người cho là thiếu trung thực, đối với việc cho phép tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Đó không phải là thỏa thuận mà chúng tôi đã đạt được!”.
Trước đó vài giờ, ông Trump viết: “Có thông tin cho rằng Iran đang thu phí từ các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Họ không nên làm vậy, và nếu có, họ nên dừng lại ngay lập tức!”.
Thực tế, sau khi lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được công bố, thì theo số liệu được công bố bởi Công ty nghiên cứu dữ liệu hàng hải Lloyd’s List Intelligence, ngày 8.4 và 9.4 lần lượt chỉ có 6 và 3 tàu đi qua eo biển Hormuz. Tương tự, một nghiên cứu của BBC cũng chỉ ra hơn 12 tiếng sau khi lệnh ngừng bắn được công bố, đến 14 giờ ngày 8.4 chỉ có 3 tàu “thông chốt” qua eo biển này. Các con số vừa nêu vẫn quá thấp so với mức trung bình khoảng 130 tàu qua lại eo biển Hormuz mỗi ngày trước khi xung đột nổ ra. Thậm chí, mật độ tàu “thông chốt” vài ngày qua còn thấp hơn số lượng 71 tàu qua eo biển từ ngày 30.3 – 5.4 khi Iran nới lỏng một phần eo biển Hormuz.
Việc tàu qua eo biển Hormuz vẫn còn hạn chế là vì nhiều nguyên nhân. Trước hết, tuyên bố ngừng bắn được ban hành thì hầu hết tàu hàng vẫn chờ đánh giá từ các hãng bảo hiểm hàng hải đánh giá rủi ro. Phần lớn các tàu chỉ có thể “thông chốt” nếu các hãng bảo hiểm đồng ý chịu trách nhiệm sau khi đánh giá rủi ro. Quá trình này đòi hỏi thời gian.
Bên cạnh đó, Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã công bố bản đồ hàng hải mới ở khu vực eo biển Hormuz. Theo đó, hải trình mà các tàu thường qua lại trước khi cuộc xung đột nổ ra sẽ gặp phải khu vực đã bị cài thủy lôi. Chính vì thế, các tàu phải lưu thông theo hải trình do IRGC hướng dẫn. Hải trình mới khá gần với các căn cứ hải quân của Iran, nên Tehran dễ dàng kiểm soát việc di chuyển của các tàu, thậm chí trở thành tiền đề quan trọng khi áp dụng thu phí. Các tàu phải làm thủ tục xin phép với Iran để có thể qua eo biển.
Giới phân tích lo ngại lưu lượng tàu qua Hormuz chỉ tăng nhanh trở lại sau khi Iran hoàn thiện chương trình thu phí đối với các tàu đi qua eo biển này. Việc Iran thu phí lại đặt ra một rắc rối khác cho các tàu. Đó là IRGC bị Mỹ và châu Âu đưa vào danh sách các nhóm khủng bố, nên nếu các tàu chi tiền cho IRGC để được “thông chốt” thì số tiền này không được các hãng bảo hiểm của Mỹ và châu Âu chi trả.
Với tình hình tàu qua eo biển Hormuz vẫn rất hạn chế, thì có lẽ cần một khoảng thời gian mới có thể giải tỏa hết khoảng hơn 800 tàu còn bị mắc kẹt tại vùng biển này. Không những vậy, ngay cả khi eo biển Hormuz dần bình thường hóa trở lại thì vẫn cần một khoảng thời gian nhất định để các quốc gia trong khu vực nối lại việc khai thác và chế biến dầu khí vốn bị ngưng trệ suốt thời gian qua. Thêm vào đó, việc đàm phán giữa Mỹ và Iran cũng đang gặp nhiều thách thức.
Trước thực tế trên, nguồn cung dầu và khí hóa lỏng vẫn chưa có những diễn biến thực sự khả quan. Cho nên, giá dầu Brent và WTI hôm qua (10.4) đã tăng trở lại lên mức xấp xỉ 100 USD/thùng sau khi xuống còn khoảng 90 USD/thùng nhờ lệnh ngừng bắn.
Ảnh hưởng của cuộc chiến Iran đối với kinh tế thế giới ngày càng thêm sâu sắc. Hôm qua, AFP dẫn lời Giám đốc điều hành Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva thông báo hạ mức dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm nay. Bà cho rằng cuộc chiến đã khiến cho chi phí năng lượng tăng vọt, thiệt hại cơ sở hạ tầng, gián đoạn nguồn cung và sự sụp đổ niềm tin thị trường dẫn đến đè nặng lên tăng trưởng. Điều này tạo ra những “vết xẹo” dài cho nền kinh tế toàn cầu. Bà Georgieva cũng cho biết dự kiến sẽ chuẩn bị từ 20 – 50 tỉ USD để hỗ trợ cán cân thanh toán khẩn cấp cho các quốc gia bị ảnh hưởng bởi chiến tranh. Thêm vào đó, là kế hoạch hỗ trợ khoảng 45 triệu người không được đảm bảo lương thực do cuộc xung đột.
"Trong khi tiếp cận để hạ cánh tại sân bay quốc tế Newark Liberty, chuyến bay 169 của Hãng hàng không United Airlines đã đụng một cột đèn trên đường cao tốc New Jersey Turnpike vào khoảng 14 giờ ngày 3.5 (giờ địa phương)", Cục Hàng không liên bang Mỹ (FAA) thông báo.
FAA khẳng định chiếc Boeing 767 của United Airlines bị hư hại nhẹ, nhưng đã hạ cánh an toàn sau khi bay từ Venice (Ý). FAA thông báo sẽ điều tra vụ việc.
Sự cố xảy ra khi chiếc máy bay này đang chở 221 hành khách và 10 thành viên phi hành đoàn, theo AFP.
Không có thương vong nào được báo cáo trên máy bay, và tài xế xe tải đã được đưa đến bệnh viện với những vết thương nhẹ, theo Cơ quan Cảng New York và New Jersey (PANYNJ).
PANYNJ cho biết thêm chiếc máy bay đã gây ra thiệt hại cho một cột đèn và một xe đầu kéo đang di chuyển về phía nam trên đường cao tốc New Jersey Turnpike.
United Airlines thông báo hãng dự định "tiến hành một cuộc điều tra an toàn bay nghiêm ngặt về vụ việc và phi hành đoàn của chúng tôi đã bị đình chỉ công tác như một phần của quá trình này".
Chiếc xe tải nói trên, thuộc công ty bánh H&S Bakery, không bị hư hại đáng kể, nhưng bánh xe của máy bay thương mại đã va chạm cửa bên tài xế, theo Phó chủ tịch H&S Bakery Chuck Paterakis. Ông cho biết thêm "tài xế xe tải bị thương nhẹ do vụ việc".
Cảnh sát bang New Jersey, những người đã có mặt tại hiện trường vụ tai nạn trên đường cao tốc, và Tập đoàn Boeing đã không trả lời ngay lập tức yêu cầu bình luận về máy bay chở 231 người đụng cột đèn và xe tải ở Mỹ, theo AFP.
Mỹ bắn vào hai tàu treo cờ Iran bị tố tìm cách vượt vòng phong tỏa hôm 8-5 - Video: CENTCOM
Theo thông báo trên mạng xã hội X ngày 8-5, Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết tiêm kích F/A-18 Super Hornet của Hải quân Mỹ đã vô hiệu hóa hai tàu M/T Sea Star III và M/T Sevda bằng cách "phóng đạn chính xác vào ống khói của các tàu này", ngăn chặn các tàu tiến vào Iran.
Trong những ngày gần đây, Washington đã cưỡng chế chặn 4 tàu treo cờ Iran bị cáo buộc vi phạm lệnh phong tỏa hải quân mà Mỹ áp lên các cảng của Iran.
Trước đó hôm 6-5, tiêm kích F/A-18 khác đã bắn pháo 20mm vào bánh lái và vô hiệu hóa tàu M/T Hasna.
Một ngày trước đó, chiến hạm Mỹ bắn nhiều phát đạn pháo vào buồng động cơ của tàu M/V Touska, sau khi tàu này cố vượt phong tỏa và phớt lờ các cảnh báo. CENTCOM đã yêu cầu thủy thủ đoàn rời khỏi buồng động cơ trước khi tiến hành tấn công, theo AFP.
Sau khi Mỹ - Israel tiến hành không kích Iran hôm 28-2, lực lượng Tehran đã phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển 1/5 lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu.
Sau khi đàm phán Mỹ - Iran tại quốc gia trung gian Pakistan đổ vỡ, Washington đã tuyên bố áp lệnh phong tỏa các cảng của Iran, bắt đầu từ ngày 13-4.
Các vụ tấn công ngày 8-5 diễn ra trong bối cảnh giới chức Iran cho biết Mỹ và Iran đang tranh luận về đề xuất một trang của Mỹ, đề nghị hai bên mở lại Hormuz và ngừng giao tranh trong 30 ngày trong khi đàm phán thỏa thuận chấm dứt xung đột toàn diện.
Reuters và AP ngày 13/4 dẫn nguồn quan chức, nhà ngoại giao Mỹ, cho biết phái đoàn nước này và Iran có thể "tiến tới vòng đàm phán thứ hai" trong ngày 16/4. Theo nguồn tin, dù các cuộc đàm phán lần đầu tại Islamabad, Pakistan đã kết thúc mà không đạt được thỏa thuận, phía Mỹ và Iran vẫn đang làm việc với nhau.
Hai quan chức Pakistan cùng ngày cũng cho biết nước này đã đề xuất tổ chức vòng đàm phán thứ hai giữa Mỹ và Iran trong những ngày tới, trước khi lệnh ngừng bắn hai tuần kết thúc. Thỏa thuận hiện tại có hiệu lực từ ngày 8/4.
Một quan chức Mỹ cho biết Geneva cũng có thể được lựa chọn làm nơi tổ chức đàm phán.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 12/4 nói rằng sẵn sàng chấp nhận "một thỏa thuận cân bằng và công bằng" nhằm đảm bảo hòa bình cũng như an ninh lâu dài trên toàn khu vực.
Ông nói trở ngại chủ chốt hiện nay trong nỗ lực đàm phán là "tiêu chuẩn kép" từ phía Mỹ, đồng thời nhấn mạnh một thỏa thuận chỉ có thể đạt được nếu Washington "tuân thủ các khuôn khổ pháp lý quốc tế".
Phó tổng thống Mỹ JD Vance trong khi đó tuyên bố rằng việc có tiếp tục đàm phán trực tiếp hay không là tùy thuộc vào Iran.
"Chúng ta cần họ cam kết dứt khoát không phát triển vũ khí hạt nhân. Nếu Iran sẵn sàng đáp ứng yêu cầu đó, đây có thể là một thỏa thuận rất tốt cho cả hai nước. Nếu họ không sẵn sàng đáp ứng, mọi chuyện tùy ở họ", ông Vance nói.
Phó tổng thống Mỹ cho biết trong cuộc thảo luận cuối tuần trước ở Pakistan, Washington và Tehran đã có cuộc trao đổi tích cực. Mỹ đã nêu rõ những điều khoản nào với họ là bắt buộc, cũng như những điểm có thể nhượng bộ hay linh hoạt.
Ông thêm rằng phái đoàn Mỹ rời bàn đàm phán sau khi xác định rằng các đại diện từ Iran không có đủ thẩm quyền để chốt một thỏa thuận mà cần quay về Tehran xin ý kiến từ cấp cao hơn.
Mỹ và Iran đã đàm phán khoảng 21 giờ tại thủ đô Islamabad của Pakistan, với sự tham gia của nước chủ nhà. Dẫn đầu phía Mỹ là Phó tổng thống Vance, còn trưởng phái đoàn đàm phán của Iran là Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf. Hai bên cuối cùng không đạt được đồng thuận về các vấn đề then chốt, trong đó có quyền kiểm soát eo biển Hormuz và việc Iran có được tiếp tục làm giàu uranium hay không.
