Hãng AFP ngày 6.5 đưa tin Ethiopia và Sudan cáo buộc lẫn nhau vi phạm lãnh thổ và hỗ trợ các lực lượng nổi dậy.
Một cuộc giao tranh trong nước đã tàn phá Sudan kể từ năm 2023, trong khi nước láng giềng Ethiopia đối diện nhiều cuộc nổi dậy trên lãnh thổ của mình. Các nhà phân tích cho rằng các cuộc xung đột ngày càng chồng chéo và lôi kéo các tác nhân bên ngoài.
Hôm 5.5, Bộ Ngoại giao Ethiopia cáo buộc quân đội Sudan hỗ trợ “lính đánh thuê” thuộc Mặt trận Giải phóng Nhân dân Tigray (TPLF). TPLF là lực lượng vũ trang đã tiến hành cuộc nội chiến chống lại chính phủ Ethiopia từ năm 2020 đến năm 2022.
Bộ Ngoại giao Ethiopia cáo buộc Sudan đang đóng vai trò là trung tâm cho nhiều lực lượng chống Ethiopia, đồng thời cáo buộc lực lượng TPLF hoạt động như lính đánh thuê ở Sudan.
“Lực lượng vũ trang Sudan cũng đã cung cấp vũ khí và hỗ trợ tài chính cho những lính đánh thuê này, tạo điều kiện thuận lợi cho các cuộc xâm nhập của chúng dọc theo biên giới phía tây của Ethiopia”, theo Bộ Ngoại giao Ethiopia.
Thành viên cấp cao Amanuel Assefa của TPLF khẳng định lực lượng này không có bất kỳ liên hệ nào với chính quyền Sudan. Ông nói rằng chính phủ Ethiopia đang đổ lỗi cho mọi bên “trừ chính họ về những thất bại của mình”.
Trong khi đó, Sudan tuyên bố sẽ triệu hồi đại sứ tại Ethiopia về nước để tham vấn, sau các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV).
Người phát ngôn quân đội Sudan Assim Awad cáo buộc các cuộc tấn công này đang được thực hiện từ Ethiopia với sự hợp tác của Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE).
UAE được xem là nước hậu thuẫn chính của Lực lượng Hỗ trợ nhanh (RSF), một nhóm bán quân sự đã giao tranh với quân đội của chính phủ Sudan từ năm 2023, dù UAE phủ nhận cáo buộc.
Theo AFP ngày 11.5, Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey sẽ cùng người đồng cấp Pháp Catherine Vautrin chủ trì cuộc họp trực tuyến với sự tham gia của hơn 40 quốc gia. Đây là cuộc họp cấp bộ trưởng quốc phòng đầu tiên trong khuôn khổ phái bộ đa quốc gia do Anh và Pháp thúc đẩy.
Hồi tháng 4, cuộc họp diễn ra sau cuộc làm việc kéo dài 2 ngày tại London giữa các quan chức quân sự nhằm thảo luận những vấn đề thực tiễn của một sứ mệnh bảo vệ hàng hải tại eo biển Hormuz sau khi đạt được một thỏa thuận ngừng bắn bền vững.
"Chúng tôi đang chuyển thỏa thuận ngoại giao thành các kế hoạch quân sự thực tiễn để khôi phục niềm tin cho hoạt động vận chuyển hàng hải qua eo biển Hormuz", ông Healey nói.
Động thái trên diễn ra trong bối cảnh Anh và Pháp đã điều tàu chiến đến Trung Đông. Pháp triển khai tàu sân bay chạy bằng năng lượng hạt nhân Charles de Gaulle tới khu vực, trong khi Anh ngày 10.5 thông báo điều tàu khu trục HMS Dragon. London và Paris cho rằng các đợt triển khai này là bước chuẩn bị cho một nhiệm vụ quốc tế nhằm bảo vệ hoạt động vận tải biển khi điều kiện cho phép
Một phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Anh cho biết việc điều HMS Dragon là một phần trong "kế hoạch thận trọng" nhằm bảo đảm London sẵn sàng hỗ trợ an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz. Giới chức Anh cũng cho hay con tàu sẽ giúp củng cố niềm tin cho vận tải thương mại và hỗ trợ các nỗ lực rà phá bom mìn sau khi chiến sự kết thúc.
Tuy nhiên, Iran ngày 10.5 cảnh báo Anh và Pháp rằng lực lượng vũ trang nước này sẽ có "phản ứng quyết liệt và ngay lập tức" đối với bất kỳ tàu chiến nào được điều tới eo biển Hormuz, theo trang Euractiv. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi viết trên X rằng: "Chúng tôi nhắc nhở rằng cả trong thời chiến lẫn thời bình, chỉ có Cộng hòa Hồi giáo Iran mới có thể thiết lập an ninh ở eo biển này và sẽ không cho phép bất kỳ quốc gia nào can thiệp vào những vấn đề đó".
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron sau đó khẳng định Paris "chưa bao giờ dự tính" triển khai hải quân tại eo biển Hormuz theo hướng đối đầu, mà chỉ hướng tới một nhiệm vụ an ninh được "phối hợp với Iran". Ông Macron cũng nhắc lại lập trường phản đối mọi hình thức phong tỏa và bác bỏ bất kỳ khoản phí nào cản trở tàu thuyền qua lại tuyến hàng hải chiến lược này.
Trước khi cuộc chiến giữa Mỹ- Israel và Iran bùng phát ngày 28.2, khoảng 1/5 lượng dầu mỏ toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, hoạt động hàng hải tại đây đã bị hạn chế sau khi Iran đóng cửa phần lớn eo biển, làm gián đoạn thị trường năng lượng và đẩy giá dầu tăng cao. Mỹ sau đó áp đặt phong tỏa các cảng của Iran để đáp trả.
Truyền thông quốc tế hôm qua đưa tin trong bài phát biểu tại Nhà Trắng, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent thông báo siết chặt các biện pháp cấm vận đối với ngành dầu mỏ của Iran. Theo đó, Washington khởi động chiến dịch mang tên "Cơn thịnh nộ kinh tế", mà ông Bessent nói sẽ gây tác động đến tài chính Iran "tương đương một chiến dịch ném bom". Điểm cốt lõi của chiến lược này là kết hợp phong tỏa các cảng của Iran cùng với đe dọa áp cấm vận thứ cấp lên bất kỳ quốc gia hoặc ngân hàng nước ngoài nào tiếp nhận dòng tiền từ dầu mỏ của nước CH Hồi giáo.
Chiến lược mới nhất nhằm gia tăng sức ép trực tiếp lên Iran trong bối cảnh các quan chức chính quyền Tổng thống Donald Trump cho rằng các diễn biến sau lệnh ngừng bắn và phong tỏa cảng biển Iran ở eo biển Hormuz đang có lợi cho Mỹ. CNN hôm qua dẫn lời nhà phân tích kỳ cựu Miad Maleki từ Quỹ Bảo vệ các nền dân chủ (FDD) có trụ sở tại Mỹ, đánh giá lệnh phong tỏa kết hợp cấm vận của Mỹ có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động xuất khẩu của Tehran, từ đó giáng thêm đòn vào nền kinh tế Iran, điều mà các cuộc oanh tạc quân sự khó sánh bằng.
Dù vậy, giới quan sát cũng nêu ra những rủi ro mà lệnh cấm vận mới nhất có thể "dội ngược" lại nền kinh tế Mỹ. Ông Daniel Pickard, luật sư chuyên về luật thương mại quốc tế tại Công ty luật Buchanan Ingersoll & Rooney (Mỹ), cho rằng việc áp cấm vận thứ cấp có thể dẫn đến "phản ứng tiêu cực về ngoại giao và kinh tế" từ các đồng minh, gây tổn hại nỗ lực xây dựng liên minh chống Tehran. "Nhiều đối tác thương mại của Mỹ đã công khai phản đối cuộc xung đột tại Iran. Hầu hết chuyên gia nắm về các lệnh cấm vận đều đồng tình rằng biện pháp cấm vận kinh tế sẽ mang hiệu quả cao hơn khi có càng nhiều bên phối hợp tham gia", ông Pickard nói với AP.
Theo CNN, một số nhà phân tích bảo thủ khi đánh giá tác động của lệnh phong tỏa đã nêu ra những kịch bản có phần "lý tính", đó là thiệt hại kinh tế sẽ buộc giới lãnh đạo Tehran nhượng bộ trên bàn đàm phán. Thế nhưng, khả năng chịu đựng của Iran trước các đòn đánh kinh tế được xem là biến số khó đoán. Một số hãng truyền thông Mỹ đưa tin Tổng thống Trump ban đầu cho rằng cuộc tấn công của Mỹ - Israel có thể sớm kết thúc cuộc chiến, ngay cả trước khi Iran chính thức tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz.
Trước lệnh phong tỏa từ Mỹ, quân đội Iran cảnh báo sẽ ngăn chặn hoạt động vận tải ở vùng Vịnh. Hãng thông tấn Mehr ngày 16.4 dẫn lời chỉ huy thuộc quân đội Iran Ali Abdollahi tuyên bố: "Nếu Mỹ tiếp tục hành động gây mất an ninh cho tàu dầu và tàu thương mại Iran, lực lượng vũ trang Iran sẽ không cho phép bất kỳ hình thức xuất nhập khẩu nào tiếp diễn ở vịnh Ba Tư, biển Oman và biển Đỏ".
Giờ đây, giới quan sát đang dõi theo kịch bản nào sẽ xảy ra trước. Đó là liệu áp lực của Mỹ lên Iran sẽ buộc Tehran sớm thay đổi hay lệnh phong tỏa kéo dài sẽ làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng kinh tế, năng lượng toàn cầu, mà Mỹ cũng chịu tác động. Nếu kịch bản chuyển biến bất lợi cho Washington, uy tín chính trị của ông Trump và đảng Cộng hòa trước thềm bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 có thể giảm sút.
Trong nỗ lực trung gian hòa giải, Pakistan đã cử phái đoàn do Thống chế Asim Munir dẫn đầu đến Iran ngày 15.4. Theo Reuters, giới chức Iran cho biết chuyến thăm đã có hiệu quả trong việc giảm bớt khác biệt giữa các bên nhưng những bất đồng cơ bản vẫn tồn tại, bao gồm lập trường về chương trình hạt nhân của Iran.
"Dù có vẻ như tôi đang tìm cách tranh luận với tổng thống, nhưng đó là điều tôi hoàn toàn không quan tâm", Đài NBC News hôm 18.4 dẫn lời Giáo hoàng Leo.
Người đứng đầu giáo hội hoàn vũ đã đưa ra lời bình luận trên trong bối cảnh Tổng thống Trump liên tục đưa ra các phát ngôn trong lúc Đức Thánh Cha thăm châu Phi, cũng là chuyến tông du nước ngoài dài nhất kể từ khi triều đại của Giáo hoàng Leo XIV bắt đầu ở Vatican.
Nhà lãnh đạo Mỹ liên tục chỉ trích người đứng đầu Tòa Thánh, tỏ ra không hài lòng trước lập trường mạnh mẽ của Giáo hoàng Leo trong nỗ lực kêu gọi hòa bình lập lại ở Trung Đông.
Trong buổi cầu nguyện tại Cameroon hôm 16.4, Giáo hoàng Leo phát biểu rằng thế giới đang bị "tàn phá bởi một nhóm nhỏ các bạo chúa", và chỉ trích những nhà lãnh đạo chi hàng tỉ USD cho các cuộc chiến.
Tuy nhiên, khi trả lời báo chí trên chuyên cơ hôm 18.4, ông bác bỏ suy đoán cho rằng phát biểu ở Cameroon nhằm vào Tổng thống Trump.
Giáo hoàng cho hay những thông điệp trên đã được chuẩn bị "từ nhiều tuần trước, thậm chí trước khi tổng thống đưa ra bình luận về tôi, và về thông điệp hòa bình mà tôi đang thúc đẩy".
Nhà lãnh đạo giáo hội một lần nữa khẳng định cam kết "thúc đẩy hòa bình cho thế giới của chúng ta", nhưng nhấn mạnh mục tiêu chính của chuyến tông du châu Phi là "cùng hiện diện, chúc mừng, để khích lệ và đồng hành với các tín hữu Công giáo trên khắp châu Phi".
