Nhiều người có thói quen cho trực tiếp cơm thừa vào ngăn mát tủ lạnh nhưng các chuyên gia cảnh báo hành động này có thể tiềm ẩn rủi ro về an toàn thực phẩm. Bác sĩ Yên Tông Hải, Giám đốc Trung tâm Độc chất lâm sàng tại Bệnh viện Trường Canh (Đài Loan), cho hay vi khuẩn Bacillus cereus từng gây ra nhiều vụ ngộ độc thực phẩm quy mô lớn tại các trường học. Hầu hết trường hợp này đều liên quan đến việc bảo quản không đúng cách các loại thực phẩm chứa tinh bột như cơm và các suất cơm hộp. Điểm mấu chốt không nằm ở việc chọn ngăn mát hay ngăn đá, mà là thời điểm đưa cơm vào tủ lạnh.
Trước những ý kiến nói không nên để cơm trắng trong ngăn mát, nhiều chuyên gia trong ngành gạo cho rằng cách tối ưu để xử lý cơm thừa là cho vào hộp kín và bảo quản trên ngăn đá. Họ giải thích nhiệt độ ngăn mát thường không đủ lạnh để bảo quản cơm hoàn hảo, khiến hạt cơm dễ bị ám mùi thực phẩm và mất đi độ ẩm bề mặt, dẫn đến kết cấu khô cứng, kém ngon. Cách làm lý tưởng là chia nhỏ cơm vào các hộp chuyên dụng và đưa vào ngăn đá ngay khi cơm còn tươi ngon.
Lò vi sóng là cách tốt nhất để giúp cơm đông lạnh lấy lại độ dẻo ngon như lúc mới nấu. Khi sử dụng cách này, cơm không cần phải rã đông trước; chỉ cần xịt một chút nước lên bề mặt rồi quay ở mức công suất 500W trong khoảng 3 phút 30 giây. Ngoài ra, việc sử dụng nồi cơm điện để hấp lại cơm trong khoảng 15 đến 20 phút cũng là một lựa chọn phù hợp.
Theo bác sĩ Yên, việc chỉ đơn thuần bỏ đồ ăn vào ngăn đá không giúp thực phẩm an toàn hơn một cách tuyệt đối. Mấu chốt nằm ở cách lưu trữ, nghĩa là thực phẩm sau khi nấu chín cần được đưa vào tủ lạnh càng sớm càng tốt. Nếu cơm trắng bị để ở nhiệt độ phòng suốt nhiều giờ mới mang đi cất, có thể vi khuẩn Bacillus cereus đã kịp sinh sôi và tiết ra độc tố. Khi đó, dù ngày hôm sau có mang cơm đi hấp lại, hâm nóng hay rang lên thì nhiệt độ cao cũng không thể tiêu diệt được những độc tố gây hại này.
Ngộ độc thực phẩm do vi khuẩn Bacillus cereus được chia làm hai dạng chính. Dựa trên các tài liệu giáo dục sức khỏe của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Đài Loan, loại ngộ độc này gồm dạng gây nôn và gây tiêu chảy. Trong đó, dạng gây nôn chủ yếu liên quan đến thực phẩm chứa tinh bột và các món làm từ gạo.
Người bệnh thường có triệu chứng buồn nôn, nôn mửa, đau bụng và các cảm giác khó chịu khác. Thời gian ủ bệnh khá ngắn, các triệu chứng thường xuất hiện chỉ sau khoảng 30 phút đến 6 giờ. Tại Đài Loan, hầu hết vụ ngộ độc thực phẩm quy mô lớn liên quan đến suất ăn trường học trước đây đều bắt nguồn từ việc bảo quản cơm không đúng cách, dẫn đến sự xâm nhập của vi khuẩn Bacillus cereus.
Dạng ngộ độc gây tiêu chảy thường bắt nguồn từ nguồn thực phẩm đa dạng hơn. Bác sĩ cho biết khác với dạng gây nôn, loại ngộ độc do vi khuẩn Bacillus cereus dẫn đến tiêu chảy có thời gian ủ bệnh tương đối dài. Các loại thực phẩm dễ kích hoạt triệu chứng tiêu chảy rất phong phú, từ xúc xích, các loại nước sốt, nước dùng đến mứt, salad và bánh pudding.
Bác sĩ Yên nhấn mạnh một số độc tố do vi khuẩn Bacillus cereus tiết ra có khả năng chịu nhiệt cực tốt, và đây cũng chính là nguồn gốc của “hội chứng cơm rang”. Loại độc tố gây nôn bền bỉ đến mức một khi cơm đã bị nhiễm khuẩn, dù có mang đi hâm nóng hay rang lại ở nhiệt độ cao, độc tố vẫn tồn tại mà không bị phá hủy.
Ông giải thích thêm nhiệt độ trong ngăn mát tủ lạnh thường duy trì ở mức 4 độ C. Mức nhiệt này chỉ có tác dụng ức chế sự phát triển của vi sinh vật chứ không thể tiêu diệt được vi khuẩn. Nếu cơm đã nhiễm độc tố gây nôn của vi khuẩn Bacillus cereus, loại độc tố này sẽ trở nên cực kỳ “lì lợm” và không thể bị loại bỏ bằng các phương pháp hâm nóng thông thường.
Theo bác sĩ Yên, trong y học có một khái niệm gọi là “vùng nhiệt độ nguy hiểm”, cụ thể là từ 7 độ C đến 60 độ C. Hầu hết loại vi sinh vật gồm tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus), vi khuẩn E. coli, Bacillus cereus và Salmonella, đều có thể dễ dàng sinh sôi và nhân bản nhanh chóng trong khung nhiệt độ này.
Nhiệt độ trung bình trong nhà thường rơi vào khoảng 20 độ C, hoàn toàn nằm trong vùng nhiệt độ nguy hiểm trên. Vì vậy, lý tưởng nhất là cất cơm vào tủ lạnh trong vòng một giờ vào mùa hè và hai giờ vào mùa đông. Việc duy trì nhiệt độ tủ lạnh ở mức khoảng 4 độ C sẽ giúp thực phẩm tránh được vùng nguy hiểm, từ đó giảm đáng kể nguy cơ nhiễm khuẩn Bacillus cereus.
Trên thực tế, bưởi vẫn có thể làm đường huyết tăng sau khi ăn. Thế nhưng, nếu ăn với lượng hợp lý, mức tăng thường không quá cao, theo chuyên trang Eating Well (Mỹ).
Trong 100 gram bưởi tươi chứa khoảng 38 - 42 calo, khoảng 9 - 10 gram đường bột. Trong đó có khoảng 6 - 7 g đường tự nhiên và khoảng 1 - 1,5 g chất xơ. So với nhiều loại trái cây có vị ngọt đậm đà như xoài chín, nho hoặc sầu riêng, lượng đường bột trong bưởi thấp hơn đáng kể.
Những yếu tố trên giúp bưởi trở thành lựa chọn phù hợp cho những người muốn kiểm soát đường huyết. Tuy nhiên, cách ăn cũng rất quan trọng. Nếu ăn bưởi nguyên múi, cơ thể vẫn nhận được lượng chất xơ tự nhiên. Chất xơ khi vào ruột sẽ giúp làm chậm hấp thu đường glucose vào máu. Ngược lại, nếu uống nước ép bưởi, phần lớn chất xơ bị loại bỏ, khiến đường được hấp thu nhanh hơn và dễ làm đường huyết tăng nhanh hơn.
Nhiều người thường dựa vào chỉ số đường huyết (GI) để đánh giá thực phẩm có làm tăng đường huyết hay không. Tuy nhiên, chỉ số này chưa phản ánh đầy đủ tác động thực tế.
Một nghiên cứu công bố trên chuyên san Current Medical Science cho thấy dù một số giống bưởi có chỉ số GI tương đối cao nhưng nếu ăn mức vừa phải, chẳng hạn khoảng 100 gram, thì không gây ảnh hưởng xấu đến đường huyết. Đây là mức ít có khả năng gây tăng đường huyết mạnh ở người mắc tiểu đường loại 2.
Nói cách khác, ăn một vài múi bưởi sau bữa ăn cân bằng thường không gây biến động lớn về đường huyết. Nhưng nếu ăn quá nhiều trong một lần hoặc kết hợp với các món nhiều đường khác, tác động lên đường huyết có thể sẽ khác.
Ngoài ra, bưởi còn chứa các chất chống ô xy hóa như naringin và naringenin. Chúng có tác dụng giảm căng thẳng ô xy hóa, giảm viêm mức độ thấp và cải thiện chuyển hóa
Với người khỏe mạnh hoặc đang cần kiểm soát đường huyết, cách ăn hợp lý là ưu tiên bưởi tươi nguyên múi thay vì nước ép. Khẩu phần vừa phải, chẳng hạn khoảng 100 - 200 gram mỗi lần.
Bên cạnh đó, nên kết hợp bưởi trong một chế độ ăn cân bằng với đủ protein, chất béo lành mạnh và rau xanh, theo Eating Well.
Một hướng tiếp cận mới trong khoa học thể thao cho thấy tập luyện không nhất thiết phải vất vả mới hiệu quả. Thay vào đó, các bài tập eccentric, tức co cơ lệch tâm, có thể mang lại kết quả tốt hơn với ít nỗ lực hơn so với phương pháp truyền thống.
Khác với các bài tập quen thuộc tập trung vào giai đoạn co cơ (như nâng tạ lên), bài tập eccentric chú trọng vào giai đoạn hạ xuống khi cơ bắp kéo giãn ra nhờ tải trọng. Chẳng hạn, việc từ từ hạ tạ, ngồi xuống ghế hoặc đi xuống cầu thang đều là những dạng bài tập này.
Theo nhà khoa học vận động Ken Nosaka từ Đại học Edith Cowan (Úc), trong giai đoạn này, cơ bắp tạo ra lực lớn hơn nhưng tiêu tốn ít năng lượng hơn, giúp tăng sức mạnh mà không gây mệt mỏi quá mức.
Điểm đặc biệt là các bài tập eccentric không đòi hỏi thiết bị phức tạp. Nhiều hoạt động thường ngày như đi bộ xuống dốc, squat nhẹ hoặc hạ tạ tay cũng có thể mang lại lợi ích tương tự.
Điều này khiến phương pháp trở nên dễ tiếp cận với nhiều nhóm đối tượng, đặc biệt là người cao tuổi, người ít vận động hoặc có vấn đề sức khỏe.
Trước đây, dạng bài tập này thường bị hạn chế vì dễ gây đau cơ khởi phát muộn (DOMS), đặc biệt với người mới bắt đầu.
Tuy nhiên, ông Nosaka cho rằng tình trạng này chủ yếu liên quan đến phản ứng viêm chứ không phải tổn thương nghiêm trọng, có thể giảm đáng kể nếu tăng cường độ tập luyện từ từ và duy trì đều đặn.
Nhiều nghiên cứu đã chứng minh hiệu quả của phương pháp này, theo trang ScienceAlert ngày 4-5.
Chẳng hạn, một thử nghiệm năm 2017 trên 30 phụ nữ lớn tuổi và béo phì cho thấy nhóm đi xuống cầu thang (bài tập eccentric) cải thiện rõ rệt hơn về nhịp tim, huyết áp và thể lực so với nhóm đi lên cầu thang.
Ngoài ra, các bài tập như đạp xe eccentric cũng được ghi nhận giúp cải thiện sức mạnh cơ, khả năng giữ thăng bằng và sức khỏe tim mạch.
Theo các chuyên gia, các bài tập eccentric đã được sử dụng rộng rãi trong phục hồi chấn thương cơ và hoàn toàn có thể mở rộng ra cho tập luyện hằng ngày. Ưu điểm lớn nhất là tính thực tế và dễ duy trì nhờ các động tác này gần gũi với hoạt động thường ngày.
Trong bối cảnh nhiều người gặp khó khăn khi duy trì thói quen tập luyện, phương pháp "tập thông minh hơn, không cần nặng hơn" có thể là giải pháp phù hợp.
Khi việc tập luyện trở nên dễ dàng và ít áp lực hơn, khả năng duy trì lâu dài cũng sẽ tăng lên, từ đó mang lại lợi ích sức khỏe bền vững.
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho hay hiện nay, mỗi năm Bệnh viện Chợ Rẫy tiếp nhận gần 2 triệu lượt khám bệnh, với khoảng 143.000 lượt điều trị nội trú, chủ yếu là các ca bệnh nặng, phức tạp. Chất lượng điều trị và các chỉ số an toàn người bệnh được kiểm soát tốt.
Đặc biệt nhiều kỹ thuật chuyên sâu, kỹ thuật cao trong hồi sức tích cực, ngoại khoa đã được triển khai hiệu quả. Bệnh viện cũng thực hiện khoảng 45.000 ca phẫu thuật mỗi năm, trong đó hơn 30% là các ca đặc biệt, đòi hỏi trình độ chuyên môn kỹ thuật rất cao.
Rất nhiều kỹ thuật và dấu mốc quan trọng của ngành y học Việt Nam đã được triển khai từ Bệnh viện Chợ Rẫy.
Thời gian qua bệnh viện không chỉ phục vụ người dân khu vực phía Nam hay trong nước mà còn tiếp nhận nhiều bệnh nhân là công dân các nước bạn và khách quốc tế đến khám, chữa bệnh. Điều đó thể hiện vai trò, chất lượng và uy tín của bệnh viện không chỉ trong nước mà còn ở tầm khu vực.
Trong thời gian tới, Bộ Y tế đang xây dựng đề án phát triển các trung tâm y tế chuyên sâu và chắc chắn Bệnh viện Chợ Rẫy sẽ là một trong những trung tâm kỹ thuật chuyên sâu hàng đầu khu vực phía Nam.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Bộ Y tế cũng nhận định hiện nay diện tích bệnh viện rất chật hẹp. Nếu chỉ phát triển trong khuôn viên hiện tại thì rất khó đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người dân. Vì vậy cần triển khai thêm các cơ sở khác là hết sức cần thiết.
Bộ Y tế đã giao Bệnh viện Chợ Rẫy tiếp nhận cơ sở Bệnh viện Nội tiết Trung ương khu vực phía Nam sau khi hoàn thành để giảm tải cho cơ sở hiện hữu. Đồng thời, dự án Bệnh viện Chợ Rẫy cơ sở 2 cũng đang được tháo gỡ khó khăn để phấn đấu khởi công trong năm nay.
"Bệnh viện hiện hữu còn rất chật để đáp ứng nhu cầu người bệnh, cần triển khai các mô hình phát triển bệnh viện đa cơ sở, bệnh viện vệ tinh, phù hợp với định hướng tại Nghị quyết 20 của Ban Chấp hành Trung ương.
Việc mở rộng cơ sở hiện hữu là rất khó, hiện nay chúng ta đang triển khai hai cơ sở là Bệnh viện Nội tiết Trung ương khu vực phía Nam, dự án này đã được triển khai nhiều năm, giai đoạn này đã sắp hoàn thành, Bộ sẽ bàn giao bệnh viện để có cơ sở giãn tải cho người dân đỡ chật chội.
Bên cạnh đó, trong thời gian qua Bộ Y tế cùng bệnh viện đã nỗ lực giải quyết vướng mắc dự án "Xây dựng Bệnh viện Chợ Rẫy Hữu nghị Việt - Nhật (Cơ sở 2 - Bệnh viện Chợ Rẫy)". Chưa có dự án ODA nào lại dài như vậy, đến nay gần 10 năm, tôi về Bộ Y tế giải quyết khó khăn cho dự án, đến nay đã gần 4 năm rồi, chỉ còn bước cuối cùng. Phấn đấu đến tháng 12-2026 phải khởi công được dự án này", bà Lan cho hay.
Bộ Y tế giao Bệnh viện Chợ Rẫy từ nay đến cuối năm 2026 phải đưa 1 cơ sở đi vào hoạt động và 1 cơ sở phải được khởi công. Đây là những nhiệm vụ rất lớn và cũng rất áp lực, giám đốc phải quyết tâm để làm được.
Bộ Y tế sẽ tiếp tục đồng hành, tháo gỡ khó khăn nhưng tập thể lãnh đạo bệnh viện phải quyết tâm triển khai hiệu quả để người dân được thụ hưởng điều kiện khám chữa bệnh tốt hơn.
Giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy cho hay sẽ đẩy nhanh tiến độ các dự án đầu tư xây dựng theo định hướng và chỉ đạo của Bộ Y tế.
